Quyết liệt vào cuộc

Niên vụ chế biến cà phê của tỉnh bắt đầu từ tháng 10 năm trước đến tháng 4 năm sau. Toàn tỉnh hiện có 4 nhà máy chế biến cà phê tươi quy mô tập trung, với tổng công suất khoảng 92.000 tấn/năm, đáp ứng hơn 40% sản lượng cà phê toàn tỉnh. Bên cạnh đó, tại các phường Chiềng Cơi, Chiềng Sinh và các xã Chiềng Mai, Chiềng Mung, Muổi Nọi, Thuận Châu, Sốp Cộp còn có các cơ sở chế biến cà phê quy mô nhỏ theo phương pháp sơ chế ướt, công suất trung bình từ 300-500 tấn/năm, nếu không được đầu tư các hệ thống xử lý và tái chế nước thải, tiềm ẩn gây ô nhiễm nguồn nước ngọt và mạch nước ngầm của cả khu vực.

Trước yêu cầu bảo vệ môi trường trong mùa chế biến cao điểm, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành và UBND cấp xã triển khai các nhiệm vụ, giải pháp bảo vệ môi trường, nguồn nước đối với hoạt động chế biến nông sản, cà phê niên vụ 2026-2027. Thực hiện chỉ đạo của tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành văn bản đề nghị các cơ quan, đơn vị, địa phương phối hợp thực hiện các nhiệm vụ quản lý, kiểm tra, giám sát hoạt động sơ chế, chế biến cà phê trên địa bàn.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Ngay từ đầu niên vụ, Sở đã trực tiếp làm việc với các xã Chiềng Mung, Chiềng Mai về công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động thu mua, chế biến cà phê. Sở cũng làm việc với HTX Xây dựng và Phát triển nông thôn Mường Chanh, Công ty cổ phần Chế biến cà phê Sơn La để khảo sát hiện trạng sản xuất và các công trình bảo vệ môi trường phục vụ hoạt động chế biến cà phê. Đồng thời, chỉ đạo các cơ sở rà soát, vận hành hệ thống camera giám sát hoạt động sản xuất cà phê đã được lắp đặt.

Xã Chiềng Mung là vùng trọng điểm cà phê của tỉnh, với trên 1.500 ha, sản lượng khoảng 20.000 tấn quả/năm. Trên địa bàn có 2 nhà máy chế biến quy mô lớn là Công ty cổ phần Phúc Sinh Sơn La và Công ty cổ phần Chế biến cà phê Sơn La, cùng 28 cơ sở sơ chế, chế biến, công suất 1.200-1.500 tấn quả/vụ. Hoạt động sơ chế sôi động vào mỗi niên vụ, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường, nguồn nước nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Năm 2025, xã đã phối hợp với Công an tỉnh xử phạt gần 500 triệu đồng một trường hợp tại bản Mạt có hành vi xả chất thải từ sơ chế cà phê ra môi trường.

Ông Trần Xuân Hiệp, Chủ tịch UBND xã Chiềng Mung, thông tin: Từ đầu niên vụ đến nay, xã đã tuyên truyền, yêu cầu 100% chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh ký cam kết bảo vệ môi trường; rà soát hệ thống hồ, bể chứa chất thải và thành lập các đoàn kiểm tra cả ban ngày lẫn ban đêm. Xã cũng phối hợp với các địa phương giáp ranh kiểm tra các cơ sở sơ chế, chế biến cà phê, nhất là những nơi gần suối, khe, mương, có nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn nước.

Tại phường Chiềng Cơi, hiện có 9 HTX, hộ gia đình tham gia sơ chế, chế biến cà phê. Ông Đoàn Xuân Thi, Phó Chủ tịch UBND phường Chiềng Cơi, cho biết: Phường đã thành lập tổ công tác kiểm tra, giám sát, khảo sát, đánh giá điều kiện sản xuất, công trình thu gom, xử lý chất thải; yêu cầu các cơ sở chỉ hoạt động khi có đầy đủ thủ tục về bảo vệ môi trường, có công trình thu gom, lưu giữ, xử lý chất thải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật, phù hợp với quy mô và công suất đăng ký. Đồng thời, tổ chức cho 100% cơ sở chế biến cà phê ký cam kết bảo vệ môi trường.

Cùng với chính quyền địa phương, Công an tỉnh chỉ đạo các phòng, đội nghiệp vụ và Công an cấp xã tăng cường các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động chế biến cà phê. Tại xã Chiềng Mai, niên vụ 2026-2027, là địa phương có số lượng lớn cơ sở sơ chế cà phê với 118 hộ, công suất dự kiến khoảng 736 tấn quả tươi/ngày. Niên vụ năm 2025, xã đã kiểm tra, phát hiện và xử lý 7 trường hợp vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường tại các cơ sở chế biến nông sản với tổng số tiền xử phạt trên 186 triệu đồng.  Thượng tá Nguyễn Xuân Thủy, Trưởng Công an xã Chiềng Mai, thông tin: Từ đầu niên vụ đến nay, Công an xã đã phối hợp với UBND xã kiểm tra, phát hiện và lập hồ sơ xử lý 6 hộ vi phạm liên quan đến môi trường.

Tăng cường giải pháp bảo vệ

Thực tế cho thấy, công tác bảo vệ môi trường, nguồn nước trong niên vụ cà phê vẫn còn nhiều khó khăn. Phần lớn hộ sơ chế cà phê đã hoạt động nhiều năm, điều kiện mặt bằng hạn chế, việc bố trí đường thoát nước và đầu tư hệ thống xử lý chất thải còn bất cập. Một số cơ sở chưa hoàn thiện đầy đủ hồ sơ pháp lý về môi trường; hệ thống thu gom, xử lý nước thải chưa đáp ứng yêu cầu.

Đáng chú ý, hoạt động sơ chế tại các cơ sở sơ chế diễn ra vào ban đêm, rạng sáng, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, phát hiện vi phạm. Việc xác định lưu lượng nước thải, khối lượng chất thải xả ra môi trường cũng chưa thuận lợi do thiếu phương tiện đo đạc chuyên dụng. Khi kiểm tra đột xuất, có trường hợp sử dụng máy bơm tự ngắt, không duy trì dòng chảy liên tục, khiến việc xác định lưu lượng nước thải gặp khó khăn. Trong khi đó, lực lượng kiểm tra còn mỏng, phạm vi quản lý rộng.

Hiện mới là đầu niên vụ, nhiều cơ sở chưa hoạt động hết công suất. Khi bước vào chính vụ, lượng quả cà phê đưa vào sơ chế, chế biến tăng cao, nguy cơ phát sinh vi phạm về môi trường có thể gia tăng, đặt ra yêu cầu phải chủ động các giải pháp kiểm soát từ sớm, từ cơ sở. Trước tình hình trên, các sở, ngành, đơn vị tập trung triển khai đồng bộ, quyết liệt các nhiệm vụ, giải pháp bảo vệ môi trường, nguồn nước trong hoạt động chế biến nông sản, cà phê niên vụ 2026-2027 theo chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết thêm: Sở tiếp tục chỉ đạo triển khai các giải pháp bảo vệ môi trường trong chế biến nông sản, cà phê; tăng cường kiểm tra, giám sát, yêu cầu các cơ sở chế biến quy mô lớn chấp hành nghiêm quy định về bảo vệ môi trường; hỗ trợ địa phương, cơ sở thực hiện đúng quy định, duy trì hiệu quả đường dây nóng tiếp nhận, xử lý thông tin ô nhiễm. Chỉ đạo Trung tâm Nước và Quan trắc môi trường sẵn sàng quan trắc, đánh giá mức độ ô nhiễm đất, nước, không khí tại khu vực xảy ra sự cố và vùng bị ảnh hưởng, làm căn cứ xác định thiệt hại về môi trường (nếu có).

Tại xã Chiềng Mung, bên cạnh việc tăng cường kiểm tra, tuyên truyền, vận động người dân giám sát hoạt động của các cơ sở chế biến, địa phương đang có thêm giải pháp xử lý nước thải phục vụ sản xuất nông nghiệp. Theo ông Trần Xuân Hiệp, Chủ tịch UBND xã Chiềng Mung, tỉnh đã nhất trí giao UBND xã phối hợp với các sở, ngành thực hiện quy trình tiếp nhận dự án “Thi công thí điểm hệ thống thu gom, xử lý và tái sử dụng nước thải để chế biến cà phê phục vụ tưới tiêu nông nghiệp tại xã Chiềng Mung, tỉnh Sơn La”, thuộc lĩnh vực xử lý nước thải, do Trường Đại học Thủy lợi thực hiện, sử dụng nguồn kinh phí được phê duyệt theo thông báo của Đại sứ quán Ấn Độ. Dự kiến, hệ thống được triển khai thí điểm tại 3-5 cơ sở. Nếu đạt hiệu quả, mô hình sẽ được nhân rộng, góp phần thu gom, xử lý và tái sử dụng nước thải trong chế biến cà phê, giảm áp lực lên nguồn nước và phục vụ tưới tiêu nông nghiệp.

Bảo vệ môi trường trong sơ chế, chế biến cà phê là yêu cầu quan trọng để ngành cà phê Sơn La phát triển ổn định, bền vững. Bên cạnh sự vào cuộc của các cấp, ngành và lực lượng chức năng, mỗi cơ sở sản xuất cần nâng cao trách nhiệm, chấp hành nghiêm quy định về môi trường, chủ động đầu tư hệ thống thu gom, xử lý chất thải. Đặc biệt, việc tăng cường kiểm tra trong thời điểm cao điểm, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm và nhân rộng những mô hình xử lý, tái sử dụng nước thải hiệu quả sẽ góp phần bảo vệ nguồn nước, giữ gìn môi trường sống và nâng cao giá trị hạt cà phê Sơn La.