Trình diễn kỹ thuật sản xuất giống lúa nếp tan lo cho nông dân xã Mường Và (Sốp Cộp).    Ảnh: Huy Ngoan

Mục tiêu của phát triển nông nghiệp công nghệ cao là giải quyết mâu thuẫn giữa năng suất nông nghiệp thấp, sản phẩm chất lượng thấp, đầu tư công lao động nhiều, hiệu quả kinh tế thấp với việc áp dụng những thành tựu khoa học công nghệ để đảm bảo nông nghiệp tăng trưởng ổn định với năng suất và sản lượng cao, hiệu quả và chất lượng cao.

Thực hiện tốt sự phối hợp giữa con người và tài nguyên, làm cho ưu thế của nguồn tài nguyên đạt hiệu quả lớn nhất, hài hòa và thống nhất lợi ích xã hội, kinh tế và sinh thái môi trường.

Từ những năm giữa thế kỷ XX, các nước phát triển đã quan tâm đến việc xây dựng các khu nông nghiệp công nghệ cao nhằm thúc đẩy sáng tạo khoa học công nghệ giúp cho kinh tế phát triển. Đầu những năm 80, tại Hoa kỳ đã có hơn 100 khu khoa học công nghệ. Ở Anh quốc, đến năm 1988 đã có 38 khu vườn khoa học công nghệ với sự tham gia của hơn 800 doanh nghiệp. Phần Lan đến năm 1996 đã có 9 khu khoa học nông nghiệp công nghệ cao. Phần lớn các khu này đều phân bố tại nơi tập trung các trường đại học, viện nghiên cứu để nhanh chóng ứng dụng những thành tựu khoa học công nghệ mới và kết hợp với kinh nghiệm kinh doanh của các doanh nghiệp để hình thành nên một khu khoa học với các chức năng cả nghiên cứu ứng dụng, sản xuất, tiêu thụ và dịch vụ.

Tính đến giữa thập kỷ 80, Israel đã xây dựng 10 khu nông nghiệp công nghệ cao đầu tiên, yêu cầu xuất phát điểm cao về tự động hóa và tri thức hóa. 

Tại Châu Á, tiêu biểu như các nước thuộc khu vực Đông Á và Đông Nam Á như Trung Quốc, Đài Loan, Thái Lan… Đặc biệt, từ những năm 1990, Trung Quốc đã rất chú trọng phát triển các khu nông nghiệp công nghệ cao, đến nay đã hình thành hơn 405 khu nông nghiệp công nghệ cao, trong đó có 1 khu nông nghiệp công nghệ cao cấp quốc gia, 42 khu cấp tỉnh và 362 khu cấp thành phố. Ngoài ra, còn hàng ngàn cơ sở ứng dụng công nghệ cao trên khắp đất nước. Những khu này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nền nông nghiệp hiện đại của Trung Quốc.

Sản xuất tại các khu nông nghiệp công nghệ cao đạt năng suất kỷ lục: Như Israel năng suất cà chua đạt 250 - 300 tấn/ha, bưởi đạt 100 - 150 tấn/ha, hoa cắt cành 1,5 triệu cành/ha.. đã tạo ra giá trị sản lượng bình quân 120.000 - 150.000 USD/ha/năm. Riêng ở Trung Quốc đạt giá trị sản lượng bình quân 40 - 50.000 USD/ha/năm gấp 40 - 50 lần so với các mô hình trước đó. Chính vì vậy, sản xuất nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ cao và sự phát triển các khu nông nghiệp công nghệ cao đã và đang trở thành mẫu hình cho nền nông nghiệp tri thức thế kỷ XXI.

Ở Việt Nam, việc ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp vừa là đòi hỏi bức thiết từ thực tiễn sản xuất, vừa là một trong các giải pháp quan trọng để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Tuy nhiên việc phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở nước ta còn mới do đó cần phải có những cơ chế, chính sách thích hợp để bảo đảm sự phát triển đúng hướng, hiệu quả và bền vững. Chính vì vậy, thời gian qua Đảng và nhà nước ta đã quan tâm chỉ đạo phát triển nông nghiệp công nghệ cao, trước hết là vùng kinh tế trọng điểm, vùng có nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên và xã hội. Ngày 29.01.2010, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 176/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đến năm 2020; Quyết định số 1895/QĐ-TTG ngày 17.12.2012 về việc phê duyệt Chương trình phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao thuộc Chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao đến năm 2020, với mục tiêu: Xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, sản xuất hàng hóa lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh cao, đạt mức tăng trưởng trên 3,5%/năm; đảm bảo vững chắc an ninh lương thực, thực phẩm quốc gia trước mắt và lâu dài. Đề án đã xác định "Đến năm 2015, mỗi tỉnh vùng kinh tế trọng điểm xây dựng được 3-5 doanh nghiệp, 2-3 vùng sản xuất nông nghiệp; cả nước có 3-5 khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại một số vùng sinh thái nông nghiệp… Đến năm 2020, mỗi tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm xây dựng 7-10 doanh nghiệp, 5-7 vùng sản xuất nông nghiệp và mỗi vùng sinh thái có 1-3 khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao". Giai đoạn 2016 - 2020: đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, công nghệ tiên tiến để sản xuất các sản phẩm nông nghiệp có năng suất cao, chất lượng tốt, an toàn và có sức cạnh tranh cao; đưa tỷ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chiếm khoảng 35% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp cảu cả nước. Hình thành và phát triển khoảng 200 doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại các vùng kinh tế trọng điểm; xây dựng thêm 1-2 khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại mỗi vùng sinh thái nông nghiệp và 2-3 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại môi vùng kinh tế trọng điểm. Đề án của Chính phủ là bước khởi đầu quan trọng cho việc phát triển nông nghiệp công nghệ cao trên phạm vi cả nước.

Về thực trạng nông nghiệp công nghệ cao, theo đánh giá của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn, ở nước ta hiện nay đã hình thành 3 loại hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao là: các khu nông nghiệp công nghệ cao, các điểm sản xuất nông nghiệp công nghệ cao và các vùng sản xuất chuyên canh ứng dụng công nghệ cao. Hoạt động của các mô hình này bước đầu đã mang lại những kết quả khả quan. Cụ thể:

Phát triển trồng cà phê tại xã Chiềng Cọ (Thành phố).       Ảnh: Duy Tùng 

Đối với các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao: do nhà nước quy hoạch và quyết định thành lập; Nhà nước đầu tư phát triển hạ tầng cơ sở đồng bộ, quy định các loại sản phẩm được ưu tiên phát triển. Các tổ chức và cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế đều có thể được đăng ký đầu tư vào khu nông nghiệp công nghệ cao để phát triển sản xuất theo định hướng và được hưởng cơ chế, chính sách ưu đãi của nhà nước. Tính đến thời điểm hiện nay, cả nước đã xây dựng được 29 khu nông nghiệp công nghệ cao tại 12 tỉnh và thành phố. Các địa phương xây dựng khu nông nghiệp công nghệ cao đầu tiên có thể kể đến là Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Lâm Đồng, Bà Rịa Vũng Tàu, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hậu Giang, Sơn La… hoạt động của các khu nông nghiệp công nghệ cao đã đem lại hiệu quả thiết thực và ngày càng thể hiện được ưu thế vượt trội so với lối canh tác truyền thống.

Đối với các điểm sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao: Đây là mô hình phát triển tương đối mạnh ở các địa phương trong cả nước và cũng mang lại hiệu quả thiết thực.

Đối với vùng sản xuất chuyên canh ứng dụng công nghệ cao: vùng sản xuất chuyên canh ứng dụng công nghệ cao là vùng do các địa phương quy hoạch, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng để sản xuất một số sản phẩm hàng hóa có lợi thế cạnh tranh trên cơ sở ứng dụng công nghệ cao ở một số khâu trong quá trình sản xuất.

(Nguồn BTG tỉnh ủy)