Nhìn lại năm 2025, những con số thiệt hại vẫn còn là nỗi ám ảnh, toàn tỉnh, mưa lớn gây ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất xảy ở nhiều địa phương khiến 24 người thương vong, hơn 4.200 ngôi nhà bị hư hại và hàng nghìn héc-ta hoa màu bị tàn phá. Đặc biệt, sau các đợt mưa lũ, toàn tỉnh phát sinh thêm nhiều điểm sạt lở nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến đời sống của hàng trăm hộ dân. Thực tế này, đòi hỏi một kịch bản ứng phó bài bản, khoa học và quyết liệt hơn cho năm 2026.

Thực hiện Kết luận số 213-KL/TW của Ban Bí thư về việc tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, ứng phó thiên tai, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đã ban hành Hướng dẫn số 16-HD/BTGDVTW. Văn bản này nhấn mạnh yêu cầu phải tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức đến hành động, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Theo đó, UBND tỉnh đã kịp thời ban hành Công văn số 2796/UBND-THKT ngày 24/4/2026 chỉ đạo các cấp, các ngành tập trung tuyên truyền, quán triệt sâu rộng các nội dung chỉ đạo của Trung ương đến từng cán bộ, chiến sĩ và người dân. Mục tiêu cốt lõi là hình thành "văn hóa chủ động" trong phòng ngừa thiên tai, không để bị động trước mọi tình huống.

Tiếp tục ngày 23/4, Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La ký Quyết định số 999/QĐ-UBND phê duyệt Phương án ứng phó thiên tai trên địa bàn tỉnh năm 2026, quy định chi tiết trách nhiệm và quy trình xử lý cho từng cấp độ rủi ro.

Việc phân cấp chỉ huy rõ rang, quy định cụ thể thẩm quyền điều hành theo từng cấp độ rủi ro thiên tai, được chia làm 3 cấp. Cấp độ 1, chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp chỉ huy, huy động nguồn lực tại chỗ. Cấp độ 2, phó Chủ tịch UBND tỉnh kiêm Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh điều hành, triển khai trực ban 24/24 giờ. Cấp độ 3, Chủ tịch UBND tỉnh trực tiếp chỉ huy, quyết định các biện pháp khẩn cấp và tạm hoãn các cuộc họp không cần thiết để tập trung chống thiên tai.

Đối với phương châm "Bốn tại chỗ" luôn được coi là nòng cốt, việc ứng phó đặc biệt chú trọng vào lực lượng tại chỗ. Đối với các loại hình thiên tai phổ biến như lũ quét, sạt lở, phương án yêu cầu các xã, phường phải huy động lực lượng xung kích để kiểm tra các khu vực nguy hiểm, khơi thông dòng chảy và tổ chức sơ tán dân kịp thời.

Hậu cần tại chỗ cũng được chuẩn bị kỹ lưỡng với yêu cầu dự trữ lương thực, nhu yếu phẩm thiết yếu đủ dùng trong ít nhất 5 ngày cho các khu vực dễ bị chia cắt. Các sở, ngành như Sở Công Thương và Sở Y tế có trách nhiệm bảo đảm cung ứng đủ điện, nhiên liệu và cơ số thuốc, vật tư y tế cho các địa phương.

Một điểm mới trong chỉ đạo năm nay của tỉnh, là việc rà soát, lập danh sách cụ thể những đối tượng dễ bị tổn thương như người già, trẻ em, người khuyết tật để có phương án hỗ trợ ưu tiên khi phải di dời, sơ tán. Việc sơ tán dân không chỉ là di chuyển người, còn phải đi kèm với công tác bảo đảm an ninh trật tự và bảo vệ tài sản cho nhân dân tại khu vực cũ.

Toàn tỉnh hiện sở hữu mạng lưới 169 trạm quan trắc khí tượng thủy văn, trong đó có nhiều trạm tự động phục vụ trực tiếp cho công tác cảnh báo sớm. Thông tin từ các trạm này sẽ được Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh xử lý và cung cấp kịp thời cho các cơ quan chức năng và phát bản tin dự báo, cảnh báo trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đồng thời, chia sẻ qua nền tảng số trong thời gian sớm nhất để nhân dân nắm và chủ động ứng phó. 

Ông Lê Sỹ Tuyến, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước, Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Tỉnh đang phấn đấu hết năm 2026, hoàn thành nâng cấp các trạm thủy văn quan trắc thủ công sang tự động, cho phép thu thập dữ liệu thời gian thực (real-time); trước quý IV/2027, xây dựng ít nhất một hệ thống cảnh báo sớm cấp thôn, bản tích hợp các loại hình thiên tai như trượt lở, lũ bùn đá và lũ quét. Điều này, giúp cộng đồng có đủ thời gian chủ động ứng phó, bảo vệ cuộc sống an toàn của nhân dân.

Với sự chuẩn bị chủ động từ sớm, từ xa, tỉnh ta quyết tâm cao nhất trong việc hạn chế thiệt hại do thiên tai gây ra trong mùa lũ bão năm 2026 đang đến gần. Tuy nhiên, bên cạnh nỗ lực của chính quyền, sự vào cuộc tích cực và ý thức tự giác của mỗi người dân là yếu tố then chốt. Việc tuân thủ nghiêm các hướng dẫn, chủ động dự trữ nhu yếu phẩm và sẵn sàng di dời khi có lệnh sẽ góp phần tạo nên một "lá chắn" vững chắc trước thiên tai, đảm bảo an toàn cho nhân dân./.