Hiện nay, huyện Yên Châu có hơn 28.220 ha đất trồng các loại cây, bao gồm: Khoảng 10.120 ha cây lương thực và rau màu; hơn 5.600 ha cây công nghiệp và 12.500 ha cây ăn quả. Hệ thống thủy lợi của huyện gồm 9 hồ chứa, 185 công trình thủy lợi và gần 250 km mương nội đồng đã được đầu tư kiên cố, đảm bảo khoảng 90% nhu cầu nước tưới cho cây lương thực. Tuy nhiên, việc tưới cho cây ăn quả và cây công nghiệp chủ yếu vẫn phụ thuộc vào nước tự nhiên từ suối, hồ và giếng khoan.

Theo dự báo, từ giữa tháng 4 đến tháng 5 sẽ là thời điểm nắng nóng gay gắt, ít mưa, nhu cầu tưới nước tăng cao trong khi mạch nước ngầm ngày càng cạn kiệt. Nếu nắng nóng kéo dài, nguy cơ thiếu nước tưới vào cuối vụ là rất lớn. Để chủ động phòng, chống hạn, huyện Yên Châu đã phối hợp với Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác công trình thủy lợi Sơn La tại Yên Châu kiểm tra, đánh giá nguồn nước hiện có; đồng thời, xây dựng kế hoạch điều tiết nước hợp lý. Ngoài ra, huyện cũng cử cán bộ xuống cơ sở hướng dẫn người dân cách lấy và sử dụng nước hiệu quả, hạn chế thất thoát nước.

Ông Phan Huy Bình, Trưởng Chi nhánh Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác công trình thủy lợi Sơn La tại huyện Yên Châu, cho biết: Đảm bảo đủ nước tưới cho sản xuất nông nghiệp, đơn vị đã xây dựng kế hoạch cấp nước cụ thể cho từng khu vực. Đồng thời, tiến hành bảo dưỡng, sửa chữa máy móc, nạo vét, tu bổ hệ thống kênh mương, cửa cống và các trạm bơm. Lịch cấp nước cũng được thông báo trước để các địa phương chủ động điều tiết, bơm nước kịp thời khi xảy ra hạn.

Vụ xuân năm nay, huyện Yên Châu gieo cấy 825 ha lúa. Đến thời điểm này, hầu hết diện tích vẫn cơ bản đảm bảo đủ nước tưới. Trên các cánh đồng thuộc xã Chiềng Sàng, Chiềng Pằn, Chiềng Đông…, bà con nông dân đang tích cực ra đồng gia cố bờ ruộng, luân phiên bơm nước giữ ẩm cho đất.

Gia đình ông Hoàng Văn Thiết, bản Đán 2, xã Chiềng Sàng, có 2.000 m² lúa đang ở giai đoạn bén rễ, đẻ nhánh. Do ruộng nằm ở cuối nguồn, cao hơn mương tưới, ông phải chủ động bơm nước từ mương vào ruộng. Ông Thiết thông tin: Ngày nào tôi cũng ra đồng theo dõi, dẫn nước vào ruộng. Năm nay, đơn vị thủy lợi điều tiết nước rất hiệu quả, nước về nhiều và đều. Cứ 3 ngày tôi lại bơm nước một lần. Nhờ đủ nước, lúa sinh trưởng tốt, gia đình tôi đang tập trung làm cỏ và bón phân đợt đầu.

Đối với các loại cây ăn quả chủ lực của huyện, như: Mận hậu, xoài, nhãn…, các biện pháp chống hạn được triển khai khẩn trương. Nhằm giảm áp lực về nhu cầu nước tưới trong mùa khô, các địa phương khuyến khích người dân áp dụng các phương pháp tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng.

Gia đình ông Hà Văn Dự ở bản Chiềng Phú, xã Chiềng Pằn, hiện có hơn 1 ha trồng xoài tròn bản địa. Từ năm 2018, ông được Viện Nông nghiệp Việt Nam hỗ trợ giống, phân bón và chuyển giao kỹ thuật trồng xoài từ cây đầu dòng. Nhờ đó, vườn xoài của gia đình ông phát triển tốt, mỗi năm thu hoạch ổn định từ 10 đến 12 tấn quả.

Theo ông Dự, để cây xoài đạt năng suất và chất lượng cao, yếu tố quan trọng nhất là đảm bảo đủ nước tưới. Từ kinh nghiệm trồng nhiều năm, ông chủ động tích trữ nước từ đầu vụ bằng cách đào ao, trải bạt trên đỉnh đồi để hứng nước mưa, khoan giếng và đầu tư gần 100 triệu đồng lắp đặt hệ thống ống dẫn nước tưới tiết kiệm. Hệ thống tưới nhỏ giọt được lắp đặt giúp đưa nước trực tiếp đến gốc cây, hạn chế thất thoát, tiết kiệm nước và giúp cây hấp thụ hiệu quả hơn. Trung bình cứ 2 ngày ông tưới một lần.

Ông Dự chia sẻ: Thời tiết hanh khô, nếu không giữ ẩm cho đất thì cây dễ bị khô rễ, rụng quả non. Ao trong vườn có thể tích trữ hơn 400 m³ nước, tôi lắp máy bơm công suất lớn để đưa nước lên các đường ống, dẫn tới từng gốc cây. Tôi thường xuyên kiểm tra vườn để điều chỉnh lượng nước tưới phù hợp. Ngoài ra, tôi dùng rơm rạ, lá khô phủ gốc để giữ ẩm, cắt tỉa cành, hoa để giảm nhu cầu nước của cây. Nhờ vậy, vườn xoài hiện phát triển tốt, ra quả đều.

Đến thời điểm này, các xã trên địa bàn huyện Yên Châu cơ bản vẫn đảm bảo đủ nước tưới cho cây trồng, chưa xảy ra tình trạng hạn hán. Tuy nhiên, theo dự báo, thời tiết năm nay sẽ có nắng nóng kéo dài, nguy cơ cây trồng bị thiếu nước là rất cao.

Bà Lò Thu Hà, Phó trưởng Phòng Nông nghiệp và Môi trường huyện, cho biết: Phòng đang phối hợp với các xã tuyên truyền, vận động người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng, chống hạn. Cụ thể, khoanh vùng rõ những diện tích có nguy cơ thiếu nước để ưu tiên cấp nước hợp lý; hướng dẫn người dân tích nước, sử dụng nước tưới tiết kiệm. Với cây lúa, áp dụng phương châm “cao, xa tưới trước; thấp, gần tưới sau”. Đối với cây ăn quả, khuyến khích tưới tiết kiệm. Những nơi địa hình cao, khó khăn về nước thì chuyển đổi sang trồng rau màu ngắn ngày, phù hợp với điều kiện khô hạn.

Việc chủ động triển khai các biện pháp chống hạn trong thời điểm hanh khô là rất quan trọng, nhằm đảm bảo cây trồng sinh trưởng bình thường. Nhờ sự vào cuộc kịp thời của các ngành, chính quyền địa phương và người dân, diện tích sản xuất trên địa bàn huyện Yên Châu vẫn được đảm bảo, hứa hẹn đạt năng suất, chất lượng cao và giảm thiểu thiệt hại nếu xảy ra hạn hán.