Xoài ghép của gia đình ông Đinh Văn Hiền, bản Nà Dòn, xã Chiềng Sại (Bắc Yên).

Từ bến phà Tạ Khoa cũ, chúng tôi xuôi thuyền dọc theo lòng hồ thủy điện Hòa Bình gần 2 giờ đồng hồ về thăm Chiềng Sại. Tiếp chúng tôi tại trụ sở UBND xã là Bí thư Đảng ủy xã Chiềng Sại Đinh Công Nén. Trong câu chuyện về hướng đi mới trong phát triển kinh tế ở xã được mở đầu bằng những mô hình xoài ghép, hứa hẹn sẽ mang lại hiệu quả cao, ông Nén cho biết: Từ năm 1994, người dân Chiềng Sại đã trồng cây ăn quả với các giống xoài, nhãn địa phương, năng suất, hiệu quả thấp. Thực hiện Kết luận của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về một số chủ trương trồng cây ăn quả trên đất dốc đến năm 2020 và Nghị quyết của Đảng bộ xã, xã đã triển khai giao khoán diện tích đất dốc hoang hóa, bạc màu cho các hộ dân trồng cây ăn quả. Đồng thời, chỉ đạo các bản và tổ chức đoàn thể tuyên truyền, vận động bà con cải tạo vườn tạp, tận dụng các gốc cây nhãn, xoài địa phương để ghép nhãn chín muộn, xoài lai. Đặc biệt, cuối năm 2016, xã làm việc và ký hợp đồng liên kết với Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp và thương mại Thanh Sơn (xã Cò Nòi, Mai Sơn) hỗ trợ cây giống, kỹ thuật ghép xoài, nhãn và cam kết bao tiêu sản phẩm cho bà con. Đến nay, đã thực hiện ghép được trên 2.700 gốc xoài giống Đài Loan ĐL4.

Chúng tôi đến thăm mô hình xoài ghép của ông Đinh Văn Hiền, bản Nà Dòn, tìm hiểu được biết, trước đây, gia đình ông trồng giống xoài địa phương, tuy cây to nhưng năng suất kém, trung bình mỗi cây chỉ cho từ 40-50 kg quả/năm. Tháng 10/2016, được HTX dịch vụ nông nghiệp và thương mại Thanh Sơn hỗ trợ, gia đình ông Hiền thực hiện ghép 70 cây xoài giống Đài Loan từ gốc xoài cũ trên diện tích hơn 1 ha đất đồi. Đồng thời, trồng mới 200 cây xoài Đài Loan. Đến nay, vườn xoài của gia đình ông phát triển tương đối tốt. Ông Hiền chia sẻ: Giống xoài Đài Loan được giới thiệu có nhiều ưu điểm như quả to (mỗi quả có trọng lượng trên 1kg), ăn rất ngon, có vị ngọt thanh, bùi, giòn, cây dễ chăm sóc, một năm cho thu hoạch từ 1-2 đợt. Hơn nữa, đã có đơn vị cam kết bao tiêu sản phẩm nên chúng tôi rất yên tâm. Theo tính toán, nếu được chăm sóc tốt, mỗi ha xoài ghép Đài Loan hứa hẹn sẽ cho thu hoạch từ 10 tấn -15 tấn quả/năm, với giá bán khoảng 40.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí gia đình có thể thu trên 500 triệu đồng/năm. Nếu so với trồng các loại cây trên nương khác như ngô, sắn, thì hiệu quả kinh tế cao hơn hẳn.

Toàn xã Chiềng Sại hiện có hơn 80 ha xoài, nhãn trồng trên đất dốc, chủ yếu ở các bản dọc vùng lòng hồ thủy điện Hòa Bình như: Nà Dòn, Mõm Bò, Co Muồng, Lái Ngài, Suối Ngang và Bản Tăng. Đến nay, đã có gần 50% số diện tích cây được cải tạo, ghép mắt. Ngoài ra, diện tích các loại cây trên nương như ngô, sắn được bà con chuyển đổi sang cây ăn quả ngày càng nhiều. Nếu như năm 2015, toàn xã chỉ có gần 70 ha cây ăn quả thì đến hết năm 2016 đã tăng lên hơn 80 ha. Bí thư Đảng ủy xã Đinh Công Nén thông tin thêm: Năm 2017, xã sẽ tiếp tục chuyển đổi, trồng mới thêm gần 20 ha nhãn chín muộn và xoài lai. Không bao lâu nữa, màu xanh của cây xoài, nhãn sẽ thay thế cây ngô, sắn, phủ kín những quả đồi trọc vùng lòng hồ thủy điện Hòa Bình.

Có thể nói, việc phát triển cây ăn quả trên đất dốc ở Chiềng Sại cho thấy nhiều lợi ích kép, hiệu quả kinh tế hơn hẳn so với canh tác cây ngô, sắn, góp phần nâng cao thu nhập trên đơn vị diện tích. Các hộ nông dân được hướng dẫn sản xuất theo quy trình, ứng dụng khoa học kỹ thuật, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, nâng cao giá trị, cạnh tranh của sản phẩm. Mặt khác, khi ứng dụng phương pháp cải tạo vườn tạp bằng ghép mắt sẽ rút ngắn thời gian thu hoạch hơn so với thay thế cây khác. Lợi ích nữa là khi phát triển cây ăn quả sẽ phủ xanh đất trống, đồi trọc, tăng độ che phủ đất, góp phần bảo vệ môi trường sống bền vững.