Toàn xã Mai Sơn hiện còn 31 gia đình có thân nhân là liệt sĩ chưa tìm được phần mộ. Việc triển khai rà soát, thu nhận mẫu ADN để đối sánh không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà còn mở ra hy vọng về ngày tìm được người thân của các gia đình, góp phần vơi đi nỗi đau và sự chờ đợi kéo dài qua nhiều thế hệ.

Bà Hoàng Thị Miến, tiểu khu 9, xã Mai Sơn, có anh trai và em trai đều tham gia kháng chiến chống Mỹ cứu nước và anh dũng hy sinh. Dù đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, niềm mong mỏi tìm được người thân vẫn luôn đau đáu, bà Miến chia sẻ: Anh trai tôi nhập ngũ khi tôi còn nhỏ nên không nhớ nhiều, chỉ biết anh chiến đấu rồi hy sinh. Em trai tôi kém tôi 3 tuổi, tháng 10/1962, tình nguyện nhập ngũ, được huấn luyện tại đơn vị đặc công nước ở Đồ Sơn, Hải Phòng. Tháng 3/1967, em hành quân vào chiến trường miền Nam. Đến năm 1969, gia đình nhận được giấy báo tử. Đến nay, gia đình vẫn chưa biết phần mộ của em ở đâu.

Hơn 50 năm qua, gia đình bà Miến nhiều lần tìm đến các cơ quan chức năng, liên hệ với đồng đội cũ của các liệt sĩ để tìm kiếm thông tin. Từ những dòng thông tin ít ỏi trong hồ sơ, đến lời kể của đồng đội cũ, gia đình đều cố gắng lưu giữ, đối chiếu với mong mỏi tìm được nơi an nghỉ của các liệt sĩ. Bà Miến nghẹn ngào: Tôi đã ngoài 90 tuổi, mong nhất là sớm tìm được phần mộ của anh trai và em trai đã hy sinh. Nếu thế hệ chúng tôi cũng không tìm được, thì mai này con cháu sẽ càng khó hơn vì thông tin dần mai một. 

Cùng chung niềm mong mỏi với gia đình bà Hoàng Thị Miến, nhiều thân nhân liệt sĩ trên địa bàn xã Mai Sơn cũng đang dõi theo hành trình triển khai Chiến dịch "500 ngày đêm" với hy vọng việc ứng dụng công nghệ ADN sẽ mở ra cơ hội xác định danh tính, đưa các Anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương sau nhiều năm thất lạc thông tin.

Gia đình bà Đào Thị Gái, tiểu khu 15, xã Mai Sơn, cũng đã nhiều năm kiên trì tìm kiếm phần mộ người em trai hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ. Với gia đình bà, xác định được nơi an nghỉ của liệt sĩ không chỉ là niềm mong mỏi của những người ở lại, mà còn là cách bày tỏ lòng biết ơn, sự tri ân sâu sắc đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân, xương máu vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Bà Gái xúc động chia sẻ: Gia đình tôi có ba anh em. Năm 1965, em trai tôi theo tiếng gọi của Tổ quốc, lên đường nhập ngũ. Cuối năm 1966, gia đình nhận tin em đã hy sinh. Chúng tôi mong qua đợt tìm kiếm, xác định danh tính lần này sẽ tìm được em để đưa em về với quê hương, gia đình.

Triển khai Chiến dịch "500 ngày đêm", xã Mai Sơn tập trung rà soát, bổ sung, hoàn thiện hồ sơ liệt sĩ, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vận động thân nhân liệt sĩ tham gia lấy mẫu sinh phẩm ADN. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN của thân nhân, kết hợp với dữ liệu ADN thu nhận từ các phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính, sẽ tạo cơ sở khoa học quan trọng để đối sánh, xác minh, góp phần nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Hiện nay, tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Mai Sơn có 160 phần mộ chưa xác định được danh tính. Qua rà soát, có 98 phần mộ còn đủ điều kiện thu nhận mẫu ADN; địa phương đã hoàn thành việc lấy mẫu và bàn giao cho cơ quan chuyên môn thực hiện giám định, đối sánh theo quy định.

Trung tá Đặng Đình Hùng, Chỉ huy trưởng Ban CHQS sự xã Mai Sơn, cho biết: Ban BHQS xã sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng rà soát thông tin, thu nhận mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ để bổ sung dữ liệu, tạo thêm cơ sở khoa học phục vụ công tác đối sánh, từng bước xác định danh tính các phần mộ còn thiếu thông tin, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân liệt sĩ.

Chiến dịch "500 ngày đêm" không chỉ đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ mà còn lan tỏa giá trị nhân văn sâu sắc. Mỗi mẫu ADN được đối sánh thành công là thêm một cơ hội để các Anh hùng liệt sĩ được trả lại tên tuổi, trở về với quê hương, góp phần xoa dịu nỗi đau của thân nhân liệt sĩ và tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc.