Trải qua các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã chiến đấu, hy sinh trên địa bàn Sơn La. Hiện nay, toàn tỉnh có 14 nghĩa trang liệt sĩ, trong đó 7 nghĩa trang còn 579 phần mộ chưa xác định được danh tính. Công tác tìm kiếm, đối chiếu thông tin gặp nhiều khó khăn do hồ sơ về nơi hy sinh, an táng của liệt sĩ không còn đầy đủ; một số phần mộ đã qua nhiều lần quy tập, di chuyển. Trong khi đó, thân nhân các liệt sĩ vẫn ngày đêm mong mỏi tìm được thông tin về người thân, sớm đưa các anh trở về với quê hương.

Là cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo tỉnh về thực hiện chiến dịch, Bộ CHQS tỉnh đã thành lập đội công tác với 24 cán bộ, chiến sĩ, phối hợp với Viện Pháp y Quân đội và Viettel tổ chức lấy mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN, đồng thời số hóa thông tin phần mộ. Nghĩa trang liệt sĩ phường Tô Hiệu được lựa chọn triển khai đầu tiên. Tại đây, đội công tác kiểm tra từng phần mộ, đối chiếu hồ sơ, lập danh sách và thu nhận mẫu theo quy trình. Trong tổng số 115 phần mộ chưa xác định được danh tính, có 85 phần mộ lấy được mẫu đủ điều kiện phục vụ giám định ADN. Đây là cơ sở quan trọng để bổ sung dữ liệu, hỗ trợ quá trình đối chiếu thông tin, từng bước xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Thượng tá Cầm Xuân Trung, Chỉ huy trưởng Ban CHQS phường Tô Hiệu, cho biết: Đơn vị phối hợp với các cơ quan chuyên môn rà soát hồ sơ, kiểm tra thông tin phần mộ, đảm bảo các điều kiện phục vụ lấy mẫu. Những trường hợp còn thiếu hoặc chưa thống nhất thông tin tiếp tục được kiểm tra, bổ sung, bảo đảm hồ sơ quản lý phù hợp với hiện trạng phần mộ.

Sau phường Tô Hiệu, việc lấy mẫu được triển khai tại các nghĩa trang còn lại. Kết quả sơ kết giai đoạn 1, toàn tỉnh đã kiểm tra 579 phần mộ chưa xác định danh tính, trong đó 346 phần mộ lấy được mẫu đủ điều kiện phục vụ giám định ADN, 233 phần mộ không lấy được mẫu. Các mẫu hài cốt được lập hồ sơ quản lý; thông tin phần mộ được cập nhật, số hóa để phục vụ tra cứu, đối chiếu. Ban Chỉ đạo tỉnh đã xây dựng kế hoạch bàn giao mẫu hài cốt về Viện Pháp y Quốc gia, Bộ Y tế để thực hiện giám định ADN.

Cùng với việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, Công an tỉnh phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ Bộ Công an, Sở Nội vụ và chính quyền địa phương rà soát, xác minh thân nhân liệt sĩ thuộc dòng ngoại để thu nhận mẫu ADN. Triển khai việc thu nhận mẫu thân nhân liệt sĩ, Công an tỉnh thành lập 3 tổ công tác trực tiếp thực hiện tại các địa phương và đến tận nhà hỗ trợ những người cao tuổi, sức khỏe yếu, đi lại khó khăn. Qua rà soát, toàn tỉnh xác định 2.552 người, trong đó 2.135 người đồng ý lấy mẫu, chiếm 83,66%. Đến nay, đã thu nhận mẫu của 1.664 người. 

Trung úy Giàng A Sáu, Tổ trưởng Tổ công tác số 2 thu nhận mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ, Công an tỉnh, cho biết: Đối với trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ, thông tin về liệt sĩ và quan hệ thân nhân chưa rõ ràng, Tổ công tác phối hợp với công an cơ sở và gia đình rà soát, xác minh, bổ sung thông tin trước khi thu nhận mẫu, bảo đảm dữ liệu chính xác phục vụ giám định, đối chiếu ADN.

Bên cạnh phương pháp giám định ADN, những tài liệu về quá trình chiến đấu, hy sinh, quy tập và di chuyển hài cốt là nguồn thông tin quan trọng. Đặc biệt, với các phần mộ không lấy được mẫu, sơ đồ nghĩa trang, danh sách quân nhân hay ghi chép của người từng tham gia quy tập có thể cung cấp những căn cứ cần thiết để tiếp tục xác minh.

Tháng 8/2026, ông Đinh Xuân Quang, tổ 2, phường Chiềng Cơi, cung cấp cho Báo và Phát thanh, truyền hình Sơn La bản sao sơ đồ Nghĩa trang Viện 6 - Quân khu Tây Bắc lập năm 1998. Từng tham gia chỉ đạo công tác quy tập hài cốt, ông Quang lưu giữ tài liệu này gần 30 năm. Tiếp nhận bản sơ đồ do Báo và Phát thanh, truyền hình Sơn La chuyển đến, Bộ CHQS tỉnh đã kiểm tra, đối chiếu với hồ sơ quy tập, làm rõ thông tin về 65 phần mộ liệt sĩ, tử sĩ trước đây ở Nghĩa trang Nhân dân thị xã Sơn La cũ, sau được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ, tử sĩ Viện Quân y 6, tổ 22, phường Tô Hiệu. Những ghi chép trên sơ đồ giúp xác định rõ hơn vị trí an táng trước đây và quá trình di chuyển hài cốt.

Không chỉ có bản sơ đồ của ông Đinh Xuân Quang, nhiều thông tin về nơi hy sinh, an táng và quá trình quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn được lưu giữ trong nhân dân. Để thu thập những nguồn tin này, Ban Chỉ đạo tỉnh đã chỉ đạo thành lập 75 tổ tìm kiếm, xác minh thông tin mộ liệt sĩ tại 75 xã, phường; phối hợp với Hội Cựu chiến binh, các ban liên lạc truyền thống và nhân dân rà soát, thu thập tài liệu. Các địa phương phát phiếu khảo sát đến hộ gia đình, đăng tải thư ngỏ và mã QR phiếu khảo sát điện tử, tạo thêm kênh tiếp nhận thông tin. Từ các nguồn tin thu thập được, lực lượng chức năng đã kiểm tra 16 thông tin về mộ liệt sĩ, trong đó xác minh được 8 thông tin có cơ sở; tổ chức tìm kiếm, quy tập 8 hài cốt liệt sĩ. Những tài liệu, thông tin sau khi được kiểm chứng tiếp tục được bổ sung vào hồ sơ, phục vụ việc tra cứu, đối chiếu và tìm kiếm các phần mộ còn thiếu thông tin.

Hành trình tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ tiếp tục được thực hiện bằng tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm của các lực lượng chức năng và sự chung tay của nhân dân. Mỗi thông tin được thu thập, mỗi manh mối được xác minh góp phần thắp lên hy vọng, để những phần mộ liệt sĩ còn khuyết danh sớm được xác định danh tính, đáp ứng niềm mong mỏi của thân nhân và gia đình các Anh hùng liệt sĩ.