Thực hiện Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án và các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của Tòa án nhân dân (TAND) Tối cao, TAND tỉnh Sơn La xác định công tác hòa giải, đối thoại tại Tòa án là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Qua đó, giải quyết hiệu quả các tranh chấp, khiếu kiện trên cơ sở tôn trọng quyền tự định đoạt của cơ quan, tổ chức, cá nhân; góp phần hàn gắn những bất đồng, ngăn ngừa phát sinh tranh chấp, khiếu kiện. Đồng thời, tiết kiệm chi phí cho Nhà nước, tổ chức và cá nhân.

Với đặc thù là tỉnh miền núi, địa bàn rộng, dân cư phân tán, kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, hằng năm, TAND hai cấp thụ lý, giải quyết gần 4.500 vụ việc chủ yếu trong lĩnh vực đất đai, thường có tính chất phức tạp, dễ phát sinh khiếu kiện kéo dài. Điều này, đặt ra yêu cầu cao trong việc lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp, hiệu quả, tiết kiệm thời gian và chi phí xã hội; bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đồng thời, tăng cường khả năng tiếp cận công lý của nhân dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trong bối cảnh đó, việc triển khai hiệu quả công tác hòa giải, đối thoại tại Tòa án được xác định là giải pháp quan trọng, góp phần giải quyết hiệu quả các tranh chấp, khiếu kiện; củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và hệ thống Tòa án. Đồng chí Nguyễn Minh Hải, Chánh án TAND tỉnh Sơn La, cho biết: Ngay sau khi Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án có hiệu lực từ ngày 1/1/2021, TAND tỉnh chủ động tham mưu cho Thường trực Tỉnh ủy, Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp Tỉnh ủy đưa nhiệm vụ triển khai Luật vào chương trình công tác cải cách tư pháp của tỉnh; chỉ đạo TAND hai cấp thực hiện đầy đủ các trình tự, thủ tục hòa giải, đối thoại tại Tòa án theo quy định.

Xác định đội ngũ hòa giải viên có vai trò quan trọng, TAND hai cấp đã lựa chọn, đề xuất những cán bộ Tòa án đã nghỉ hưu, nguyên lãnh đạo các cơ quan, đơn vị, những người có uy tín, kinh nghiệm và am hiểu pháp luật đáp ứng đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định của Luật để tập huấn, bồi dưỡng, bổ nhiệm làm hòa giải viên. Hiện nay, toàn tỉnh có 32 hòa giải viên tại Tòa án.

Cùng với đó, TAND hai cấp chuẩn bị tốt cơ sở vật chất, kinh phí phục vụ công tác hòa giải, đối thoại tại Tòa án, như: Phòng hòa giải, đối thoại; sổ sách, biểu mẫu; máy tính phục vụ công tác hòa giải, đối thoại; kinh phí cho hòa giải viên… Trên cơ sở đó, ghi nhận các ý kiến phản ánh, khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án, báo cáo TAND tối cao để chỉ đạo thực hiện thống nhất; đề xuất nội dung cần sửa đổi, bổ sung để kiến nghị với cấp có thẩm quyền xem xét.

Tháng 3/2025, TAND khu vực 1 - Sơn La tiếp nhận đơn khởi kiện của bà Lò Thị H. về việc xin ly hôn với ông Lò Văn Q. Xét thấy đơn đủ điều kiện hòa giải, TAND khu vực 1 - Sơn La đã gửi thông báo để người khởi kiện lựa chọn hình thức hòa giải tại Tòa án và lựa chọn hòa giải viên. Sau nhiều lần hòa giải, tháng 5/2025, vụ việc đã hòa giải thành công, tranh chấp được giải quyết, không phải đưa ra xét xử.

Ông Lò Văn Điệt, hòa giải viên TAND khu vực 1 - Sơn La, cho biết: Để hòa giải thành công, chúng tôi nghiên cứu kỹ hồ sơ, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của các bên. Trong quá trình hòa giải, vận dụng linh hoạt các quy định của pháp luật, kết hợp với lý lẽ và tình cảm gia đình để giải quyết tranh chấp về tình cảm, con chung, bảo đảm hài hòa giữa lý và tình, bảo vệ tốt nhất quyền lợi của phụ nữ và trẻ em.

Trong nhiều vụ án, vụ việc, nhất là trong lĩnh vực dân sự, hành chính, thay vì đưa ra xét xử, Tòa án khuyến khích các bên hòa giải, đối thoại. Sau khi được giải thích rõ lợi ích của việc hòa giải, đối thoại, các đương sự đi đến thống nhất, tháo gỡ mâu thuẫn, giữ gìn tình cảm. Qua đó, tiết kiệm chi phí, thời gian, công sức của các bên liên quan và Nhà nước và góp phần giảm tải cho công tác giải quyết, xét xử của Tòa án.

Bà Lường Thị Hương, Phó Chánh án TAND khu vực 2 - Sơn La, cho biết: Những năm gần đây, vụ việc dân sự do TAND khu vực 2 - Sơn La thụ lý, giải quyết tăng cả về số lượng và tính chất phức tạp. Do đó, ngay từ khi triển khai thực hiện Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án, đơn vị quan tâm bố trí cơ sở vật chất, nhân sự phục vụ nhiệm vụ này. Hiện nay, đơn vị có 4 hòa giải viên. Trong quá trình thực hiện hòa giải, đối thoại, đơn vị chỉ đạo thẩm phán phối hợp với hòa giải viên nghiên cứu nội dung các vụ việc, đưa ra phương thức phù hợp, nhằm đạt hiệu quả cao. Năm 2025, TAND khu vực 2 - Sơn La hòa giải thành 133/133 vụ theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án, đạt tỷ lệ 100%.

Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, công tác hòa giải, đối thoại tại TAND hai cấp tỉnh Sơn La đạt hiệu quả tích cực. Năm 2023, tỷ lệ hòa giải, đối thoại thành đạt 893/1.035 vụ việc (86,3%); năm 2024 đạt 1.103/1.181 vụ việc (93,4%); năm 2025 đạt 1.144/1.150 vụ việc (99,5%). Trong quý I/2026, tỷ lệ hòa giải, đối thoại thành đạt 224/259 vụ việc (86,5%).

Với tinh thần chủ động, quyết tâm cao, TAND tỉnh Sơn La tiếp tục phát huy kết quả đã đạt được, phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ hòa giải, đối thoại tại Tòa án, góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, liêm chính, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân./.