Theo Lịch sử Đảng bộ xã Mường Chanh, đầu năm 1943, khi điều kiện chín muồi, Chi bộ Nhà tù Sơn La bí mật thành lập tổ chức cách mạng đầu tiên ở Sơn La, đó là “Đoàn thanh niên cứu quốc” (tiếng Thái gọi là Mú nóm chất mương), gồm 2 tổ: Tỉnh lỵ và huyện Mường La. Sau cuộc vượt ngục thành công của tù nhân chính trị ở Nhà tù Sơn La, thực dân Pháp khủng bố gắt gao, các tổ thanh niên cứu quốc rút vào hoạt động bí mật hoặc tạm ngừng hoạt động chờ thời cơ. Theo chỉ đạo của Chi bộ, đồng chí Chu Văn Thịnh được bí mật giao nhiệm vụ cùng anh em địa phương chuyển hướng hoạt động, tìm địa bàn xây dựng cơ sở và căn cứ cách mạng sau này. Sau một thời gian khảo sát, ông báo cáo với Chi bộ Nhà tù Sơn La chọn địa bàn xã Mường Chanh (Châu Mai Sơn) để xây dựng phong trào. Cuối năm 1943, Tổ thanh niên cứu quốc Mường Chanh ra đời với 12 hội viên và nhiều quần chúng cảm tình. Hoạt động của Tổ thanh niên cứu quốc đã có ảnh hưởng sâu rộng trong quần chúng nhân dân, phát động quần chúng nhân dân đấu tranh đòi giảm thuế, bớt phu, bớt ruộng chức, khẳng định thêm bước trưởng thành của phong trào cách mạng Mường Chanh cũng như ở Sơn La.

Ngày 19/8/1945, Hội người thái cứu quốc huy động lực lượng cùng nhân dân bao vây nhà chánh phìa, buộc chúng đầu hàng và giao ấn tín, tài liệu cho cách mạng. Thành công của cuộc khởi nghĩa, trở thành nguồn động lực to lớn cho nhân dân Sơn La giành chính quyền trong toàn tỉnh. Với những đóng góp to lớn ấy, năm 1998, Mường Chanh được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Ngày 28/4/2006, khu căn cứ cách mạng Mường Chanh được UBND tỉnh xếp hạng di tích lịch sử.

Hơn 80 năm đã trôi qua, những giá trị được hun đúc từ truyền thống cách mạng đang trở thành động lực để Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Mường Chanh chung sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp. Mường Chanh hôm nay đang khoác lên mình một diện mạo mới.

Ông Nguyễn Biên Cương, Chủ tịch UBND xã, thông tin: Thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, từ tháng 7/2025, xã Mường Chanh thành lập trên cơ sở sáp nhập hai xã Mường Chanh và Chiềng Chung. Sau sáp nhập, xã Mường Chanh có 14 bản, diện tích 101,47 km², quy mô dân số 11.275 người. Xã đã xác định phát triển kinh tế theo lợi thế từng khu vực. Trọng tâm, phát triển cây cà phê, xã đã vận động nhân dân tái canh, ghép cải tạo hơn 500 ha bằng các giống mới có năng suất, chất lượng cao. Tổ chức nhiều lớp tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng phân bón hữu cơ. Đến nay, toàn xã có 2.800 ha cà phê tại tất cả các bản, sản lượng hằng năm đạt gần 40.000 tấn, là 1 trong những xã có diện tích cà phê lớn của tỉnh.

Cùng đi giữa những hàng cà phê xanh mướt, ông Lò Mạnh Quyết, bản Cang Mường, chia sẻ: Năm 2009, tôi chuyển 2 ha đất trồng ngô, sắn sang trồng cây cà phê. Đến nay, gia đình có 7 ha cà phê trồng xen mận hậu, nhãn miền thiết và mắc ca; đào 4.000 m² ao thả cá. Gia đình đầu tư hệ thống tưới nước tự động, vừa tiết kiệm nước, công lao động, vừa bảo đảm cây sinh trưởng ổn định trong mùa khô. Từ mô hình kinh tế tổng hợp, năm 2025, trừ hết chi phí gia đình thu lãi hơn 1 tỷ đồng.

Mường Chanh còn nổi tiếng là vùng đất có giống lúa tan nhe địa phương dẻo, thơm, trở thành sản phẩm nông sản đặc trưng địa phương. Bà con trong xã đã liên kết hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, xây dựng thương hiệu sản phẩm. Ông Hà Văn Hè, Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp Mường Chanh, bản Đen, cho biết: HTX thành lập từ năm 2022, vận động 20 hộ trong bản tham gia trồng 5 ha giống nếp tan nhe địa phương. HTX hướng dẫn thành viên sản xuất theo hướng hữu cơ. Năm 2025, sản phẩm gạo nếp tan nhe của HTX đã được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao, giá bán 55 nghìn đồng/kg.

Ngoài ra, xã thâm canh gần 300 ha lúa nước; duy trì trên 5.800 con gia súc, hơn 55.800 con gia cầm, trồng 100 ha cỏ phục vụ chăn nuôi. Toàn xã có hơn 400 cửa hàng, điểm kinh doanh, dịch vụ. Kinh tế phát triển, đời sống ổn định, bà con tích cực góp công, góp của thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới. Cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước, nhiều công trình nhà văn hóa bản, giao thông, trường học được đầu tư xây dựng khang trang.

Phát huy truyền thống vùng đất cách mạng năm xưa, nhân dân các dân tộc xã Mường Chanh tiếp tục đoàn kết, xây dựng bản làng ngày càng giàu đẹp. Phấn đấu đến năm 2030, thu nhập bình quân đạt 55 triệu đồng/năm; hộ nghèo giảm dưới 3%; lao động qua đào tạo đạt 10%; thu ngân sách tăng bình quân 6%/năm; phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa.