Trước đây, công tác quy hoạch thăm dò, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng (VLXD) thông thường còn hạn chế (quy hoạch mỏ khoáng sản manh mún, nhỏ lẻ, chồng chéo với các quy hoạch khác); trình tự, thủ tục phê duyệt chủ trương đầu tư, cấp phép thăm dò, khai thác còn kéo dài dẫn đến tình trạng thiếu VLXD cục bộ tại một số địa phương; một số chủ mỏ chưa thực hiện đúng các quy định về bảo vệ môi trường, chưa thi công khai thác đúng ranh giới và theo bản vẽ thiết kế khai thác mỏ được duyệt; công tác quản lý, bảo vệ khoáng sản chưa khai thác ở một số địa phương chưa chặt chẽ dẫn đến tình trạng khai thác khoáng sản trái phép…

Trước thực trạng trên, Chủ tịch UBND tỉnh ban hành Chỉ thị số 14/CT-UBND ngày 6/7/2023 về tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động thăm dò, khai thác, sử dụng khoảng sản làm VLXD thông thường trên địa bàn tỉnh Sơn La; Chỉ thị số 11/CT-UBND ngày 06/05/2025 của UBND tỉnh Sơn La về tăng cường công tác bảo vệ khoáng sản chưa khai thác. Các cấp, các ngành đã triển khai đồng bộ các giải pháp quyết liệt; nâng cao vai trò, trách nhiệm, phát huy hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Hiện nay, quy hoạch thăm dò, khai thác và sử dụng khoáng sản làm VLXD thông thường trên địa bàn tỉnh đã được tính hợp vào phương án khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên khoáng sản trong quy hoạch tỉnh đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Trên địa bàn tỉnh có 162 điểm mỏ khoáng sản làm VLXD thông thường được quy hoạch, gồm: 53 điểm mỏ đá xây dựng; 66 điểm mỏ cát xây dựng; 12 điểm mỏ sét gạch, ngói; 31 điểm mỏ đất san lấp.

Công tác cấp phép hoạt động được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định. Đến nay, có 111/162 điểm mỏ đã có kết quả trúng đấu giá hoặc thuộc khu vực không phải đấu giá quyền khai thác khoáng sản (đạt 69% tổng số điểm mỏ đã được quy hoạch). Toàn tỉnh hiện có 47/162 điểm mỏ đã được cấp phép khai thác và đang hoạt động, gồm: 20 mỏ đá xây dựng, 18 mỏ cát tự nhiên, 3 mỏ đá làm nguyên liệu cát, 5 mỏ đất sét gạch ngói, không những đáp ứng nhu cầu VLXD mà còn tăng thu ngân sách, chỉ riêng năm 2025, đã thu 11,5 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Sở yêu cầu chủ đầu tư lắp đặt trạm cân, camera giám sát theo quy định; lập sổ sách, chứng từ, hồ sơ thống kê, báo cáo đúng và đầy đủ cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền về sản lượng khai thác thực tế, khối lượng khoáng sản đưa vào chế biến và sử dụng. Đến nay, 29/33 đơn vị đã được cấp Giấy phép khai thác khoáng sản và đi vào hoạt động thực hiện lắp đặt trạm cân, camera giám sát và gửi thông tin về Sở Nông nghiệp và Môi trường; 2 đơn vị đang tạm dừng hoạt động theo chỉ đạo của UBND tỉnh; 2 đơn vị mới được cấp phép, đang thực hiện xây dựng cơ bản.

Công tác kiểm tra, thanh tra được tăng cường, làm tốt công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời những hành vi vi phạm trong lĩnh vực khoáng sản. Trong năm 2025, Công an tỉnh đã phát hiện và xử lý vi phạm 36 vụ/36 đối tượng, tổng số tiền xử phạt 2,2 tỷ đồng; Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phát hiện và xử lý vi phạm đối với 7 chủ Giấy phép khai thác khoáng sản vi phạm các quy định của pháp luật về khoáng sản, đất đai, tổng số tiền xử phạt vi phạm là 1,2 tỷ đồng, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp 1,1 tỷ đồng. Trong đó, đã tham mưu UBND tỉnh ra 2 quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với 2 tổ chức với tổng số tiền phạt là 240 triệu đồng. Chuyển Thanh tra xử phạt đối với 1 tổ chức với số tiền phạt 15 triệu đồng. Công tác quản lý giá vật liệu xây dựng được quan tâm thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, của Bộ Xây dựng về việc tăng cường kiểm soát về cung, cầu và giá vật liệu xây dựng.

Theo ông Nguyễn Đức Luyến, Phó Giám đốc Sở Xây dựng, thông tin: Sở Xây dựng đã hoàn thành công bố thông tin giá vật liệu xây dựng; công bố chỉ số giá xây dựng định kỳ hàng quý, đảm bảo kịp thời và phù hợp với giá cả thị trường trên địa bàn tỉnh. Tổ chức rà soát, tổng hợp nhu cầu sử dụng vật liệu xây dựng; thông tin giá một các loại vật liệu xây dựng thông thường chính từ UBND các xã, phường, các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng lớn trên địa bàn tỉnh, tổng hợp báo cáo Bộ Xây dựng, UBND tỉnh. Đồng thời, tham mưu Chủ tịch UBND tỉnh ban hành các văn bản chỉ đạo, tăng cường các giải pháp quản lý, bình ổn giá vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Sơn La.

Dự báo nhu cầu vật liệu đến năm 2030 về tổng thể trữ lượng tài nguyên các điểm mỏ đã được quy hoạch cơ bản đảm bảo nhu cầu trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, do điều kiện tự nhiên vẫn có tình trạng thiếu vật liệu xây dựng cục bộ tại một số khu vực; đồng thời cùng với đà phát triển kinh tế - xã hội và triển khai xây dựng các dự án trọng điểm dự báo sẽ thiếu nguồn vật liệu xây dựng trong thời gian tới, đặc biệt là cát xây dựng tự nhiên và đất san lấp.

Tỉnh tiếp tục tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động thăm dò, khai thác, sử dụng khoảng sản làm vật liệu thông thường. Đặc biệt là rà soát, nghiên cứu, khoanh định và bổ sung các khu vực khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường có tiềm năng để bổ sung vào phương án bảo vệ, thăm dò, khai thác và sử dụng tài nguyên khoáng sản trong quy hoạch tỉnh trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, đáp ứng kịp thời nhu cầu về vật liệu trên địa bàn.