Phát huy tiềm năng, lợi thế 

Toàn tỉnh hiện có  258 sản phẩm đã được cấp Giấy chứng nhận OCOP, trong đó 210 sản phẩm hiện còn thời hạn công nhận. Khảo sát chất lượng cho thấy, các sản phẩm OCOP của tỉnh ngày càng đa dạng về mẫu mã, nâng cao về chất lượng và từng bước khẳng định được chỗ đứng vững chắc trên thị trường. Toàn tỉnh có 1 sản phẩm đạt hạng 5 sao cấp quốc gia (đạt tiêu chuẩn xuất khẩu), 59 sản phẩm đạt chuẩn 4 sao và 150 sản phẩm đạt hạng 3 sao. Kết quả đó khẳng định giá trị của nông sản Sơn La, minh chứng rõ nét cho định hướng đúng đắn trong việc phát huy giá trị bản địa.

Bằng sự cần cù, sáng tạo và khéo léo, nhiều loại nông sản đặc trưng của địa phương được các HTX, hộ sản xuất nâng tầm thành những sản phẩm mang thương hiệu OCOP đặc trưng. Là một trong những đơn vị tập trung phát triển sản phẩm OCOP, HTX Sản xuất và kinh doanh tỏi Phù Yên đã lựa chọn hướng đi khác biệt là đầu tư chế biến sâu thay vì chỉ tiêu thụ tỏi tươi. HTX đã đầu tư hệ thống máy lên men tỏi đen, máy sấy, máy hút chân không và dây chuyền đóng gói với tổng kinh phí 200 triệu đồng. Ông Đinh Văn Bình, Giám đốc HTX Sản xuất và kinh doanh tỏi Phù Yên, thông tin: Bình quân mỗi năm, HTX tiêu thụ khoảng 400 kg tỏi khô nhiều nhánh và 250 kg tỏi cô đơn khô. Mục tiêu trong năm 2026 của HTX là hoàn thiện hồ sơ để nâng hạng các sản phẩm OCOP từ 3 sao lên 4 sao; đồng thời, đẩy mạnh tiêu thụ thông qua các nền tảng số, livestream "Chợ phiên OCOP Sơn La" và kết nối với các nhà sáng tạo nội dung để quảng bá sản phẩm.

Tuy nhiên, nhìn nhận một cách thẳng thắn và toàn diện, quá trình triển khai thực hiện Chương trình OCOP trên địa bàn tỉnh thời gian qua vẫn còn bộc lộ một số tồn tại, hạn chế mang tính "điểm nghẽn". Trước hết, quy mô sản xuất của đa số các chủ thể từ hộ gia đình đến hợp tác xã vẫn còn nhỏ lẻ, manh mún, thiếu tính liên kết bền vững. Việc đầu tư xây dựng thương hiệu, đăng ký quyền sở hữu trí tuệ, cải tiến nhãn mác, bao bì để nâng cao năng lực cạnh tranh chưa được quan tâm, chú trọng đúng mức. Tỷ lệ sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng cao hạng 4 sao, 5 sao khá khiêm tốn so với tổng số sản phẩm được công nhận. Đặc biệt, khâu ứng dụng chuyển đổi số vào quản lý, truy xuất nguồn gốc, quảng bá cũng như khả năng kết nối, vươn tầm ra thị trường quốc tế của các sản phẩm OCOP Sơn La nhìn chung chưa thực sự sâu rộng và mang lại hiệu quả như kỳ vọng.

Để khắc phục những hạn chế đó, đòi hỏi tỉnh Sơn La phải đưa ra những định hướng mang tính đột phá, xác định mục tiêu cốt lõi là phải chuyển dịch mạnh mẽ từ phát triển chiều rộng - chú trọng lượng, sang phát triển chiều sâu - ưu tiên chất. Đồng thời, khai thác trọn vẹn bản sắc văn hóa đặc sắc và tri thức dân gian bản địa trong từng sản phẩm.

Xác định rõ mục tiêu

Đứng trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, ngày 1/7/2026, UBND tỉnh Sơn La ban hành Kế hoạch số 172/KH-UBND về phát triển sản phẩm Chương trình Mỗi xã một sản phẩm OCOP giai đoạn 2026 - 2030. Đây là kế hoạch quan trọng, nhằm cụ thể hóa các mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội.

Nhằm đưa Chương trình OCOP thực sự trở thành động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển nhanh và bền vững, Kế hoạch số 172/KH-UBND, UBND tỉnh Sơn La đã đề ra mục tiêu tổng quát Giai đoạn 2026-2030, mỗi xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh chủ động lựa chọn và tập trung phát triển ít nhất 1 sản phẩm đặc trưng, lợi thế, tổ chức sản xuất bài bản theo chuỗi giá trị khép kín.

Cụ thể hóa mục tiêu, tỉnh quyết tâm phấn đấu đến năm 2030 tổng số sản phẩm OCOP còn hiệu lực công nhận trên địa bàn toàn tỉnh đạt từ 300 sản phẩm trở lên, đạt từ 3 sao cấp tỉnh trở lên. Trong đó, chú trọng nâng cao chất lượng chiều sâu để nâng số sản phẩm đạt hạng 5 sao cấp quốc gia lên ít nhất 03 sản phẩm; đạt 100 sản phẩm 4 sao và tối thiểu 197 sản phẩm đạt 3 sao. Định kỳ bình quân mỗi năm, toàn tỉnh phát triển mới và đánh giá nâng hạng từ 20 đến 30 sản phẩm.

Đồng thời, đẩy mạnh phát triển, phủ đều các sản phẩm ở cả 6 nhóm ngành theo bộ tiêu chí quy định mới. Trong đó, tỉnh chú trọng mở rộng không gian phát triển sang nhóm sản phẩm sinh vật cảnh, là một lĩnh vực tiềm năng của địa phương, dự kiến phát triển từ 2 đến 4 sản phẩm đặc trưng như lan rừng, cây cảnh bản địa...

Về phát triển và hỗ trợ chủ thể, phấn đấu phát triển mới ít nhất 80 chủ thể kinh tế tham gia chương trình; trong đó, định hướng trên 50% chủ thể là các Hợp tác xã hoặc Doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực quản trị và quy mô sản xuất. Tỉnh tiếp tục ưu tiên dành nguồn lực hỗ trợ các chủ thể là phụ nữ, người dân tộc thiểu số, các hợp tác xã hoạt động tại các địa bàn đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới.

Tập trung ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số, quyết tâm số hóa 100% hồ sơ sản phẩm OCOP và thực hiện gắn mã QR truy xuất nguồn gốc điện tử minh bạch. Đồng thời, đưa trên 80% sản phẩm OCOP của tỉnh lên giới thiệu, quảng bá và giao thương trực tiếp trên các sàn thương mại điện tử uy tín trong và ngoài nước.

Đa dạng các giải pháp

Để Kế hoạch số 172 nhanh chóng đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả thiết thực, các sở, ban, ngành, đoàn thể cùng chính quyền các địa phương đang tập trung triển khai đồng bộ và quyết liệt các nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết, các cơ quan chuyên môn đang khẩn trương tham mưu ban hành Nghị quyết của HĐND tỉnh quy định cụ thể các mức hỗ trợ dành cho chủ thể OCOP thuộc nguồn vốn các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030. Cơ chế chính sách mới được kỳ vọng đóng vai trò là "đòn bẩy" tài chính quan trọng, tạo động lực mạnh mẽ khuyến khích các doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tự tin đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất.

Tại phường Vân Sơn, địa phương đang tập trung phát triển các sản phẩm đặc trưng, nâng cao giá trị kinh tế và tạo thương hiệu cho nông sản địa phương, góp phần thúc đẩy kinh tế nông nghiệp nông thôn phát triển theo hướng hiện đại, bền vững. Đến nay, toàn phường có 8 sản phẩm được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 và 4 sao, gồm: Mận sấy mật ong, mận sấy dẻo, mận sấy thảo mộc, rượu mận, rượu mơ, rượu trưởng bản, cam Khanh Nhâm, cà chua cherry. 

Ông Trần Quang Hoàng, Phó Chủ tịch UBND phường Vân Sơn, thông tin: Trong quá trình triển khai Chương trình OCOP, phường đã tuyên truyền, vận động các doanh nghiệp, HTX, hộ sản xuất không ngừng nâng cao chất lượng, tạo sự khác biệt cho sản phẩm. Đồng thời, tổ chức rà soát các sản phẩm tiêu biểu; lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình hỗ trợ để giúp các HTX đăng ký nhãn hiệu, bao bì sản phẩm, cấp mã số, mã vạch và tem truy xuất nguồn gốc; hỗ trợ chi phí tư vấn cho các chủ thể sản phẩm lập hồ sơ đánh giá, phân hạng, truyền thông sản phẩm... Qua đó, từng bước xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng, chuyển đổi sản xuất nông nghiệp từ nhỏ lẻ sang liên kết theo chuỗi giá trị gắn với tiêu thụ sản phẩm.

Cùng với việc hoàn thiện thể chế, công tác củng cố bộ máy tổ chức được tỉnh tập trung kiện toàn Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cấp tỉnh do Lãnh đạo UBND tỉnh trực tiếp làm Chủ tịch; đồng thời, phân công Phó Chủ tịch UBND cấp xã, phường trực tiếp phụ trách, theo dõi sát sao tại cơ sở. Chu trình OCOP 6 bước được triển khai linh hoạt, khoa học và minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các chủ thể tham gia từ khâu phát triển ý tưởng đến khi sản phẩm được công nhận.

Xác định chất lượng là yếu tố sống còn của sản phẩm, tỉnh tập trung quy hoạch và phát triển các vùng nguyên liệu nông sản, dược liệu tập trung đạt chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ đối với các nông sản chủ lực như cà phê Arabica, chè Shan tuyết, mận hậu, xoài tròn Yên Châu, nhãn Sông Mã... Song song với việc đẩy mạnh đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu tập thể, tỉnh đặc biệt coi trọng khâu hướng dẫn các chủ thể xây dựng "câu chuyện sản phẩm" sâu sắc, kết tinh trọn vẹn giá trị văn hóa và tri thức dân gian của cộng đồng các dân tộc Tây Bắc.

Đặc biệt, khâu đột phá về tiêu thụ sản phẩm được triển khai mạnh mẽ thông qua việc duy trì và nhân rộng hệ thống điểm giới thiệu, bán sản phẩm OCOP gắn với phát triển du lịch tại các trung tâm trọng điểm, như: Mộc Châu, Tà Xùa, Quỳnh Nhai...; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ livestream, đưa nông sản vươn xa trên các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, Postmart, TikTok Shop và từng bước kết nối, đàm phán đưa các sản phẩm tiêu biểu vươn tầm ra thị trường quốc tế.

Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Sau 7 năm triển khai, Chương trình OCOP của tỉnh không chỉ dừng ở việc tạo ra sản phẩm, mà đang từng bước thay đổi cách nghĩ, cách làm của người dân và các chủ thể sản xuất. Khi sản xuất được tổ chức theo chuỗi, gắn với thị trường và tiêu chuẩn chất lượng, giá trị nông sản được nâng lên, thu nhập người dân ổn định hơn. Đây cũng là nền tảng để các địa phương trong tỉnh hoàn thiện các tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới, hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững, hiệu quả

Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng sự hưởng ứng của các hợp tác xã, doanh nghiệp và nhân dân, chương trình OCOP Sơn La hứa hẹn tiếp tục gặt hái nhiều thắng lợi, góp phần xây dựng quê hương Sơn La ngày càng giàu đẹp, văn minh.