Giữ rừng từ cơ sở

Lóng Sập có diện tích tự nhiên trên 211 km², với 2.059 hộ, 9.891 nhân khẩu; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 98,84% dân số, gồm các dân tộc Thái, Mông, Kinh, Khơ Mú, Sinh Mun và Mường. Đời sống của nhân dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, trong khi điều kiện kinh tế giữa các nhóm dân cư còn chênh lệch, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, khả năng tiếp cận khoa học kỹ thuật của một bộ phận người dân còn hạn chế. Vì vậy, quản lý, bảo vệ rừng gắn với tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân luôn được địa phương quan tâm.

Toàn xã hiện có trên 14.681 ha đất lâm nghiệp, trong đó, diện tích có rừng trên 12.212 ha, gồm gần 12.113 ha rừng tự nhiên và gần 100 ha rừng trồng. Phân theo mục đích sử dụng, có trên 7.103 ha rừng phòng hộ, trên 4.928 ha rừng sản xuất và gần 181 ha ngoài quy hoạch 3 loại rừng. Theo số liệu điều tra rừng tháng 8/2026, tỷ lệ che phủ rừng của xã đạt 57,77%, tăng 0,96% so với mức 56,81% tại thời điểm công bố hiện trạng rừng tháng 1/2026.

Xác định mục tiêu quản lý và bảo vệ rừng vững chắc ngay từ cơ sở, chính quyền xã chủ động giao trách nhiệm cụ thể đến từng chủ rừng, gắn liền với huy động sức mạnh tổng hợp của cả cộng đồng. Ông Vì Văn Chuyên, Quyền Trưởng phòng Kinh tế xã, nhấn mạnh: Để bảo vệ diện tích rừng trên địa bàn, địa phương đã triển khai bài bản việc giao đất, giao rừng. Đến nay, có 848 hộ gia đình, cá nhân; 61 nhóm hộ; 22 cộng đồng bản; 42 tổ chức chính trị - xã hội ở bản và 1 tổ chức là điểm trường tiểu học Xa Lú tham gia quản lý, bảo vệ rừng. Chủ động ứng phó trước mùa khô 2025 - 2026, UBND xã đã thành lập Ban Chỉ đạo quản lý, bảo vệ và phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR); đồng thời, kiện toàn 22 tổ, đội bảo vệ rừng với 382 thành viên, trong đó lực lượng dân quân và đoàn viên thanh niên làm nòng cốt.

Bên cạnh việc kiện toàn lực lượng, các tổ, đội bảo vệ rừng duy trì đều đặn lịch tuần tra theo tuần, tháng và sẵn sàng kiểm tra đột xuất khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Trong những đợt nắng nóng, khô hanh cao điểm, các bản chủ động cử người trực 24/24 giờ, duy trì nghiêm chế độ canh phòng tại các chòi canh lửa trọng điểm ở Hong Húa, A Má và Bó Sặp. Nhờ chủ động phòng ngừa “từ sớm, từ xa”, từ đầu năm 2026 đến nay, xã không ghi nhận bất kỳ vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp nào; các sự cố cháy nhỏ đều được lực lượng tại chỗ phát hiện và dập tắt kịp thời, không gây tổn hại đến sự sinh trưởng của rừng.

Là địa bàn biên giới trọng yếu, công tác quản lý, bảo vệ rừng tại Lóng Sập luôn gắn liền với nhiệm vụ giữ vững an ninh, trật tự vùng biên. Hằng năm, UBND xã ban hành Quy chế phối hợp chặt chẽ giữa 4 lực lượng: Công an xã, Ban Chỉ huy Quân sự xã, Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lóng Sập và Hạt Kiểm lâm khu vực IX. Việc phối hợp theo phương châm “4 tại chỗ”, đảm bảo khả năng huy động nhanh chóng, hiệu quả khi có sự cố, góp phần dựng xây “thế trận lòng dân” vững chắc bảo vệ từng tấc đất, từng khoảng xanh biên cương.

Tạo sinh kế cho người dân

Cùng với việc huy động sức mạnh cộng đồng, xã Lóng Sập đã gắn chặt trách nhiệm giữ rừng với quyền lợi kinh tế sát thực của nhân dân. Trong đó, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đang tạo nguồn lực để các chủ rừng duy trì công tác bảo vệ rừng và có thu nhập. Toàn xã có trên 10.694 ha rừng được chi trả dịch vụ môi trường rừng. Trong đó, 750 hộ gia đình, cá nhân được chi trả trên diện tích hơn 2.661 ha, với tổng số tiền gần 1,2 tỷ đồng; 58 nhóm hộ được chi trả trên 492 ha, với gần 232 triệu đồng; 22 cộng đồng bản được chi trả trên 3.553 ha, với gần 1,5 tỷ đồng; 42 tổ chức chính trị - xã hội ở bản được chi trả trên 3.980 ha, với trên 1,8 tỷ đồng.

Tại bản Bó Sặp có trên 2.370 ha rừng, trong đó gần 1.894 ha được chi trả dịch vụ môi trường rừng. Nguồn tiền này hỗ trợ tuần tra, bảo vệ rừng, đồng thời giúp người dân phát triển sản xuất và đóng góp xây dựng các công trình chung của bản. Ông Hà Văn Ký, Trưởng bản Bó Sặp, cho biết: Hằng năm, bản phân công lực lượng tuần tra, kiểm tra rừng, nhất là vào mùa khô; tuyên truyền bà con không chặt phá rừng, sử dụng lửa trái quy định trong rừng và ven rừng. Được hưởng tiền dịch vụ môi trường rừng, người dân ngày càng nâng cao ý thức, trách nhiệm, coi bảo vệ rừng là bảo vệ sinh kế và cuộc sống của chính mình.

Hiệu quả từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, tạo động lực để người dân gắn bó hơn với rừng. Tuy nhiên, việc phát triển sinh kế từ rừng ở Lóng Sập vẫn còn nhiều khó khăn. Ngoài nguồn tiền dịch vụ môi trường rừng, các chương trình, dự án và mô hình tạo sinh kế trong lĩnh vực lâm nghiệp còn hạn chế, chưa thu hút nhiều nguồn lực đầu tư. Sau các chương trình trồng rừng thuộc Dự án 661, KFW7 từ những năm 1999 - 2000, địa phương chưa có thêm nhiều chương trình, dự án, mô hình kinh tế lâm nghiệp để tạo thêm thu nhập cho người dân. Trong khi đó, đời sống của một bộ phận nhân dân còn khó khăn, nguồn thu trực tiếp từ rừng thấp, tiềm ẩn áp lực khai thác lâm sản trái phép, phá rừng, lấn chiếm đất rừng làm nương.

Từ thực tế đó, xã Lóng Sập đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ nâng tỷ lệ che phủ rừng lên trên 59% và trồng mới tối thiểu 50 ha rừng. Để hiện thực mục tiêu đề ra, địa phương tiếp tục đổi mới tuyên truyền Luật Lâm nghiệp theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu; phát huy vai trò nòng cốt của các tổ chức đoàn thể trong việc vận động nhân dân chung tay giữ rừng.

Trong PCCR, xã siết chặt phương án ứng phó, nhất là trong mùa khô cao điểm: duy trì lực lượng túc trực 24/24 giờ vào các thời điểm nguy cơ cao, kiểm soát chặt việc đốt nương, sử dụng lửa ven rừng và phát dọn hệ thống đường băng cản lửa dọc biên giới Việt Nam - Lào để chủ động ngăn cháy lan. Song song đó, lực lượng chức năng đẩy mạnh kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi chặt phá rừng, khai thác, vận chuyển lâm sản trái phép; siết chặt quản lý các cơ sở chế biến lâm sản và việc khai thác gỗ rừng trồng, quyết tâm giữ vững màu xanh biên cương.

Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân đầu tư trồng rừng, xây dựng mô hình đồi rừng, vườn rừng, trồng cây phân tán; hướng dẫn người dân áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, thâm canh nâng cao năng suất cây trồng, sử dụng đất hiệu quả, giảm áp lực phá rừng làm nương. Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tiếp tục thực hiện gắn với kiểm tra, nghiệm thu kết quả bảo vệ rừng, bảo đảm quyền lợi của các chủ rừng.

Giữ những cánh rừng biên giới xanh tốt đồng nghĩa với bảo vệ môi trường sinh thái, giữ nguồn nước và tạo thêm nguồn lực cho cộng đồng. Gắn trách nhiệm bảo vệ rừng với quyền lợi của người dân đang giúp Lóng Sập từng bước phát huy giá trị của rừng trong tạo sinh kế, nâng cao đời sống, giảm nghèo và bảo vệ vững chắc những cánh rừng nơi biên cương.