Từ bến thuyền Cầu Pá Uôn, sau hơn 1 giờ đồng hồ xuôi dòng sông Đà chúng tôi có mặt tại khu vực rừng thuộc bản Đồng Tâm, xã Quỳnh Nhai. Dừng chân trên một đảo nhỏ, khoát tay về phía những cánh rừng bạt ngàn nối tiếp nhau trên khu vực hồ thủy điện, anh Nguyễn Văn Vinh, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Khu vực I, thông tin: Xác định việc bảo vệ và phát triển diện tích rừng lưu vực lòng hồ thủy điện Sơn La đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn, chống bồi lắng lòng hồ thủy điện, hạn chế thiên tai; bảo vệ tính đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn gen của các loài động vật, thực vật rừng; tạo cảnh quan thúc đẩy phát triển du lịch lòng hồ; phát triển kinh tế vùng lòng hồ... Hạt đã phối hợp với các xã triển khai nhiều giải pháp để bảo vệ nguồn tài nguyên này, trong đó, đặc biệt chú trọng việc giữ rừng gắn với lợi ích của người dân, phát huy vai trò của người dân để giữ rừng ngay từ cơ sở.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, Hạt Kiểm lâm khu vực I quản lý rừng trên địa bàn 4 xã: Quỳnh Nhai, Mường Giôn, Mường Chiên và Mường Sại với hơn 53.000 ha rừng, trong đó diện tích rừng khu vực lòng hồ chiếm khoảng 50% diện tích rừng toàn khu vực. Quả thực, so với những địa phương khác trong tỉnh, hoạt động của lực lượng kiểm lâm Khu vực I có những đặc thù và không ít những khó khăn, bởi diện tích quanh vùng lòng hồ rộng, ở xa dân cư, cắt cứ, địa hình hiểm trở, chủ yếu là rừng núi đá, việc di chuyển đến những cánh rừng chỉ có thể bằng thuyền hoặc ca nô chuyên dụng nên công tác quản lý bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR) gặp nhiều khó khăn. Nhiều đối tượng cũng lợi dụng điều này lén lút vào rừng khai thác lâm sản trái phép, trong khi đó lực lượng kiểm lâm lại mỏng, nếu không có sự ủng hộ của người dân thì khó có thể giữ rừng.

Trước thực trạng đó, để quản lý và bảo vệ tốt vốn rừng, Hạt Kiểm lâm khu vực I đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng; xây dựng các tổ bảo vệ rừng và PCCCR các bản; tăng cường công tác phối hợp giữa lực lượng Kiểm lâm, Công an, Quân đội đóng trên địa bàn trong công tác quản lý bảo vệ rừng... Trong năm 2025, Hạt đã tổ chức 57 cuộc tuyên truyền trực tiếp tại các bản, tiểu khu, thu hút hơn 5.600 lượt người tham dự; phát thanh 1.885 lượt bằng tiếng Thái, Mông, Kinh. Đồng thời, thực hiện 99 lượt tuyên truyền lưu động bằng loa kéo, loa cầm tay đến các khu vực có nguy cơ cháy cao. Hạt còn bàn giao 220 biển, pa nô tuyên truyền về bảo vệ rừng và PCCCR cho cộng đồng. Qua đó, nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật lâm nghiệp, phòng ngừa, hạn chế tới mức thấp nhất các vụ cháy rừng xảy ra. Cùng với đó, Hạt phát hiện, lập hồ sơ 10 vụ vi phạm trong lĩnh vực lâm nghiệp, tổng số tiền xử phạt hơn 70 triệu đồng nộp ngân sách Nhà nước.

Gắn lợi ích của người dân với rừng, Hạt phối hợp với các xã triển khai thực hiện hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Chỉ tính từ nguồn chi trả dịch vụ môi trường, hằng năm, đã có 1.268 chủ rừng ở các xã được chi trả với số tiền khoảng 50 tỷ đồng. Chính sách này đang mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân là các chủ rừng, hộ nhận khoán bảo vệ rừng, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần tăng tỷ lệ che phủ rừng, bảo vệ môi trường sinh thái, nguồn nước và thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển.

Bản Đồng Tâm, xã Quỳnh Nhai, là một trong những cộng đồng thực hiện tốt việc nhận khoán bảo vệ rừng. Nhiều năm qua, hơn 1.000 ha rừng do bản quản lý không để xảy ra cháy rừng và khai thác lâm sản, săn bắn động vật hoang dã. Trung bình mỗi năm, bản nhận được gần 400 triệu đồng tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng. Anh Lò Văn Hoan, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Đồng Tâm, chia sẻ: Bản thành lập tổ bảo vệ và PCCCR với 25 thành viên, vào mùa khô hanh, chúng tôi thường xuyên kiểm tra, dọn dẹp, làm đường băng cản lửa để hạn chế tối đa nguy cơ cháy rừng. Mừng nhất là ý thức của người dân ngày càng nâng lên, ai cũng hiểu giữ được rừng góp phần giữ nước, chống lũ quét, xói mòn đất, đảm bảo nhu cầu nước sinh hoạt và phục vụ sản xuất, nhất là tạo cảnh quan khu vực lòng hồ để phát triển du lịch.

Những cánh rừng được bảo vệ nghiêm ngặt, thêm nhiều lồng cá xuất hiện trên lòng hồ, những thuyền chở khách, thuyền du lịch ngược xuôi... là những “trái ngọt” dành cho nhưng cố gắng, nỗ lực của lực lượng kiểm lâm, cấp ủy, chính quyền và người dân nơi đây đã và đang quyết tâm giữ màu xanh những cánh rừng nơi lòng hồ thủy điện.