Vợ chồng chị Mùi Thị Chúc, bản Suối Giăng 2, xã Đoàn Kết đã có 2 con gái, chị Chúc nay cũng đã 36 tuổi nhưng gia đình vẫn mong muốn sinh thêm con trai. Chị Chúc chia sẻ: Vợ chồng tôi có ý định sinh thêm con trai cho “đủ nếp, đủ tẻ”, tuy nhiên, khi được cán bộ Trạm Y tế xã tuyên truyền về hệ lụy của việc sinh con muộn và lựa chọn giới tính thai nhi, vợ chồng tôi đã xem xét và quyết định không sinh thêm mà tập trung nuôi dạy hai con chu đáo.

Còn anh Vì Văn Thành, xã Lóng Phiêng, đang làm việc tại khu công nghiệp tại tỉnh Hưng Yên, năm nay đã 30 tuổi nhưng anh vẫn chưa xác định sẽ kết hôn. Anh Thành cho biết: Bản thân tôi hiện nay đi làm công nhân, phải chăm sóc mẹ bị bệnh tật nên tôi chưa thể kết hôn sớm.

Đây chỉ là 2 trong số những trường hợp điển hình liên quan trực tiếp đến công tác dân số trên địa bàn tỉnh với những thực trạng khá phổ biên, như: Chênh lệch mức sinh đáng kể giữa các vùng, tốc độ già hóa dân số nhanh, tỷ số giới tính khi sinh vẫn ở mức cao, vẫn còn tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi, tỷ lệ thực hiện sàng lọc trước sinh và sơ sinh thấp, tỷ lệ người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ còn thấp… Nguyên nhân chủ yếu là do nhiều nơi vẫn còn tư tưởng "trọng nam khinh nữ", đặc biệt ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa. Sự phát triển của công nghệ y tế hiện đại vô tình tạo điều kiện cho việc lựa chọn giới tính thai nhi. Xu hướng kết hôn muộn và sinh ít con ngày càng trở nên phổ biến. Chính sách hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số sinh con đúng chính sách dân tộc còn có sự chồng chéo; đội ngũ cán bộ làm công tác dân số ở cơ sở còn hạn chế về năng lực, chuyên môn và kỹ năng truyền thông…

Ông Đinh Anh Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh, cho biết: Đơn vị đã tích cực tham mưu cho UBND tỉnh, Sở Y tế xây dựng kế hoạch công tác dân số trong tình hình mới; triển khai hiệu quả nội dung các chương trình, kế hoạch, đề án về nâng cao chất lượng dân số trên địa bàn. Chú trọng phối hợp tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên môn, kiến thức, kỹ năng về truyền thông, giáo dục sức khỏe cho đội ngũ làm cán bộ chuyên trách về công tác dân số và cộng tác viên dân số tổ, bản, tiểu khu.

Hằng năm, các địa phương tổ chức nhiều hoạt động hưởng ứng Tháng hành động Quốc gia về dân số và Ngày dân số Việt Nam nhằm lan tỏa những thông điệp như: “Công tác dân số là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân”, “Hãy tham gia tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn vì hạnh phúc gia đình, vì sự phồn vinh của đất nước”, “Không tảo hôn, không kết hôn cận huyết thống để nâng cao chất lượng dân số”, “Không mang thai và sinh con ở tuổi chưa thành niên vì sức khỏe, hạnh phúc và tương lai của chính bạn”… Những thông điệp đơn giản, dễ hiểu, dễ nhớ giúp nhân dân tiếp cận hiệu quả, nhất là nhóm dân số trẻ, đối tượng then chốt trong thay đổi hành vi.

Công tác truyền thông về dân số được chú trọng triển khai với nhiều hình thức đa dạng, phong phú như: Truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng; tuyên truyền trực tiếp; lồng ghép trong các cuộc sinh hoạt của các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội, của các bản, tiểu khu, tổ dân phố; tuyên truyền trên mạng xã hội (Facebook, Zalo, Tiktok)... Trong năm qua, toàn tỉnh đã tổ chức hơn 8.400 buổi truyền thông, cung cấp thông tin, truyền thông lồng ghép về các nội dung dân số cho hơn 200.000 lượt người. Căng treo 32 cụm pano cố định, 2.000 áp phích, 192 băng rôn, phát hơn 3.070 tờ rơi, cấp 110 bộ loa, ti vi cho các bản.

Các chiến dịch truyền thông lồng ghép cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản – kế hoạch hóa gia đình được đẩy mạnh. Năm 2025, có 15 xã, phường, tổ chức thực hiện chiến dịch chăm sóc sức khỏe sinh sản-KHHGĐ, với 5.416 người tham gia với các hoạt động: Khám sức khỏe trước hôn nhân, tầm soát, chẩn đoán, điều trị sớm một số bệnh tật trước sinh và sơ sinh; giảm thiểu tảo hôn và kết hôn cận huyết thống; khám sàng lọc sức khỏe cho người cao tuổi… Duy trì sinh hoạt câu lạc bộ “Bạn gái tiêu biểu” tại 34 trường THPT. Tổ chức 17 lớp bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ truyền thông, giáo dục về dân số và phát triển cho 385 người là cán bộ làm công tác truyền thông dân số.

Năm 2025, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên đạt 1,02%, giảm 0,02% so với năm 2024; tỷ số giới tính khi sinh giảm còn 117 trẻ trai/100 trẻ gái (năm 2024 là 118 trẻ trai/100 trẻ gái); tỷ lệ sàng lọc trước sinh đạt 30% (tăng 5,1% so với năm 2024).  

Những kết quả đạt được trong năm qua sẽ tạo tiền đề vững chắc để tỉnh Sơn La tiếp tục thực hiện hiệu quả Chiến lược dân số đến năm 2030. Cùng với sự vào cuộc của các cơ quan, đơn vị chuyên môn, mỗi người dân, gia đình cần nâng cao nhận thức, ý thức trong việc thực hiện tốt các chính sách dân số để xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, góp phần chung tay xây dựng một xã hội phát triển bền vững.