Hiện trạng nguồn nước

Toàn tỉnh hiện có 24 hồ dung tích trên 1 triệu m3, trong đó, 10 hồ chứa thủy lợi (Hồ bản Mòng, Chiềng Dong,Suối Chiếu, bản Mòn, Chiềng Khoi, Lái Bay, bản Muông, Huổi Vanh, Suối Hòn, Mường Lựm). Có 14 hồ thủy điện, trong đó, có 3 hồ: thủy điện Sơn La, Huội Quảng, Bản Chát là hồ chứa điều tiết nước dài hạn, có nhiệm vụ tích nước trong mùa mưa lũ phục vụ vận hành phát điện và chống hạn cho vùng hạ du vào mùa khô. Hiện tại hồ Thủy điện Sơn La có sức chứa đạt 99.73% dung tích; hồ thủy điện Nậm Chiến đạt 99,96% dung tích; hồ chứa thủy điện Huội Quảng đạt 99,65% dung tích.

Về hồ điều hòa đa mục tiêu, hồ cảnh quan, trong đô thị có 12 hồ điều hòa năm ở địa bàn các phường Tô Hiệu, Chiềng An, Mộc Châu và các xã: Mường La, Sốp Cộp, Thuận Châu, Bắc Yên, Phù Yên, Vân Hồ đang được sử dụng hiệu quả, tổng diện tích khoảng 25,4 ha, góp phần tích trữ, điều tiết nước, giữ gìn vệ sinh môi trường, đảm bảo an toàn lưu thông và cải thiện cảnh quan đô thị. Hiện có 1 hồ đang được triển khai đầu tư tại xã Vân Hồ thực hiện theo dự án “Đầu tư xây dựng khu du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng HERITAGE VILLAGE” và 1 hồ tại phường Thảo Nguyên triển khai theo dự án “Khu đô thị Kiểu mẫu Mộc Châu”.

Về hiện trạng cấp nước sinh hoạt, đến nay, tỷ lệ dân số đô thị được cung cấp nước sạch đạt 94%. Toàn tỉnh có trên 69.200 hộ khách hàng, sản lượng nước thương phẩm đạt 10,8 triệu m³. Hạ tầng nước được tỉnh quan tâm, đầu tư, trong năm 2025 đã khánh thành Nhà máy nước Bản Mòng, công suất thiết kế 27.000 m³/ngày đêm, đây là dự án cấp nước lớn nhất tỉnh. Đồng thời, đang triển khai dự án Nhà máy nước Chiềng Dong với tổng mức đầu tư 230 tỷ đồng.

Riêng nguồn cấp nước nông thôn, toàn tỉnh có 1.840 công trình tập trung. Tuy nhiên, tỷ lệ hoạt động còn thấp, khoảng 75% công trình thuộc diện kém bền vững hoặc ngừng hoạt động. Trung tâm Nước sạch và UBND các xã được giao quản lý 553 công trình. Người dân vùng sâu, vùng xa vẫn chủ yếu sử dụng các hình thức sử dụng nước sinh hoạt tự túc từ hơn 119.000 công trình nhỏ lẻ là giếng khoan, giếng đào, bể chứa...

Dự báo khô hạn và giải pháp khắc phục

Dự báo thời tiết năm 2026 diễn biến phức tạp, nắng nóng có cường độ gay gắt hơn so với năm 2025, cảnh báo diễn biến dòng chảy và nguồn nước mặt trên các lưu vực sông chính có sự phân hóa rõ rệt, như trên sông Đà dòng chảy về hồ Sơn La có xu hướng giảm. Lượng nước thấp, đặt ra khó khăn tích trữ nước của các hồ chứa lớn. Nhất là đối với các hồ chứa có dung tích từ 1 triệu m3 trở lên. Do là cao điểm mùa khô, lượng nước chảy về hồ sẽ nhỏ hơn nhiều so với mức trung bình năm. Các hồ chứa thủy điện dự báo sẽ không đủ nguồn nước để vận hành tối đa công suất lắp máy.

Tình hình dự báo thiếu nước mùa khô, do nắng nóng kéo dài và mưa thấp, có 134/600 công trình tại 15 xã trọng điểm đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nước cục bộ. Mức độ thiếu hụt phổ biến từ 20% đến 50%. Đặc biệt nghiêm trọng tại xã Suối Tọ, thiếu 70% - 80%. Bên cạnh đó, các xã cũng bị ảnh hưởng lớn, gồm: Đoàn Kết, Gia Phù, Lóng Sập, Song Khủa, Tạ Khoa, Tà Xùa, Thuận Châu, Vân Hồ, Yên Châu... Hệ thống công trình bị ảnh hưởng chủ yếu là các phai tạm, đập dâng và hệ thống tưới ẩm tại các bản vùng cao, vùng sâu.

Ứng phó với tình trạng dòng chảy suy giảm và nắng nóng gay gắt gây thiếu nước sinh hoạt và sản xuất, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch khai thác, sử dụng nước trên địa bàn tỉnh Sơn La theo nhu cầu sử dụng nước bình thường. Theo đó, UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò chủ trì, phối hợp cùng các sở Công Thương, Xây dựng và UBND các xã để giám sát việc sử dụng nước.

Thực hiện vai trò cung cấp đủ nhu cầu sử dụng nước của cơ quan, tổ chức và người dân, trong 6 tháng đầu năm 2026, dự kiến Công ty cổ phần cấp nước Sơn La sẽ khai thác, sản xuất nước sạch sinh hoạt đô thị đạt khoảng 6,1 triệu m3; Công ty cổ phần đầu tư và xây dựng Mộc Châu khoảng 0,4 triệu m3.

Ông Trần Quyết Chiến, Giám đốc Công ty cổ phần cấp nước Sơn La, cho biết: Đảm bảo cung cấp đủ nhu cầu sử dụng nước của cơ quan, tổ chức và người dân, không để xảy ra tình trạng thiếu nước dài ngày, khối lượng lớn. Công ty đã chỉ đạo các đơn vị thường xuyên kiểm tra, bảo trì, bảo dưỡng các trạm cấp nước sinh hoạt đô thị trên địa bàn tỉnh đảm bảo vận hành thường xuyên, liên lục, không bị hỏng hóc, gián đoạn hoặc rò rỉ, thất thoát, lãnh phí nước; vệ sinh, khơi thông các nguồn nước đảm bảo lưu thông dòng chảy, hạn chế thất thoát nước. Thực hiện tìm kiếm, bổ sung các nguồn nước, bổ sung lượng nước thiếu hụt, nhất là các trạm cấp nước có khả năng xảy ra tình trạng thiếu nước. 

Đối với việc khai thác, sử dụng nước sinh hoạt khu vực nông thôn, các địa phương thường xuyên kiểm tra, sửa chữa, vận hành, khai thác các công trình cấp nước sạch hợp vệ sinh khu vực nông thôn trên địa bàn tỉnh đảm bảo cung cấp đủ nhu cầu sử dụng nước của người dân. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân sử dụng tiết kiệm nước hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, có biện pháp chủ động tích trữ nước bằng các bể chứa, téc nước trong giai đoạn dự báo khô hạn kéo dài, đặc biệt trong các tháng dự báo xảy ra nắng nóng diện rộng từ tháng 4/2026 đến tháng 6/2026.

Bảo đảm nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, UBND tỉnh chỉ đạo các đơn vị, địa phương tổ chức cấp nước sản xuất theo các đợt, mùa vụ để nâng cao hiệu quả sử dụng nước; bố trí cơ cấu sản xuất, mùa vụ, thời điểm xuống giống phù hợp; điều tiết hợp lý việc khai thác, sử dụng các nguồn nước khác. Trong trường hợp xảy ra hạn hán, thiếu hụt lượng lớn nước cấp cho sản xuất nông nghiệp thực hiện cắt giảm sản lượng khai thác cho các mục đích thủy điện, để ưu tiên cấp bổ sung lượng nước sản xuất nông nghiệp bị thiếu hụt. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng đối với những diện tích thiếu nước; sử dụng các giống cây trồng thích ứng với điều kiện hạn hán; đối với diện tích nuôi trồng thủy sản có khả năng thiếu nước cần giảm quy mô hoặc chuyển đổi, sử dụng các giống nuôi thích ứng với điều kiện hạn hán, thiếu nước để tránh gây thiệt hại cho nhân dân...

Các sở, ban, ngành của tỉnh, các địa phương tăng cường công tác phối hợp, triển khai đồng bộ các giải pháp như đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin nâng cao hiệu quả quản lý nguồn nước; tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tài nguyên, môi trường và ứng phó sự cố chất thải; xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm nguồn nước... bảo vệ nguồn nước đầu nguồn và bảo vệ môi trường, vì sự phát triển bền vững./.