Dù xuất phát sớm, nhưng khi chúng tôi đến trung tâm xã thì trời đã tối mịt. Giữa cái rét buốt và màn sương mù đặc quánh của vùng cao, ánh lửa bập bùng từ những nếp nhà đồng bào Mông tỏa ra hơi ấm nồng đượm. Tại nhà anh Hờ A Dua, Phó Chủ tịch UBND xã, mọi người đã quây quần bên mâm cơm đợi khách. Nhấp chén rượu ngô thơm nồng, cái lạnh vùng cao dường như tan biến trước sự đón tiếp nồng hậu, chân tình của những người dân rẻo cao nơi đây.

Bên mâm cơm ấm cúng, anh Hờ A Dua chia sẻ với chúng tôi về những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông nơi đây. Anh nói: Đồng bào Mông ở Xím Vàng vẫn giữ truyền thống ăn Tết sớm hơn 1 tháng so với lịch Tết Nguyên đán. Bà con ở đây quan niệm không nhất thiết phải đợi đến tối 30/11 âm lịch mới đón năm mới. Tùy điều kiện, các gia đình có thể tổ chức ăn Tết từ ngày 27, 28 hoặc 29/11; khi tiếng gà gáy đầu tiên vang lên trong sáng hôm sau, đó chính là thời khắc thiêng liêng bước sang năm mới.

Vào ngày Tết, đàn ông Mông, những người trụ cột của gia đình sẽ là người dậy sớm nhất để đảm đương mọi công việc thay cho chị em phụ nữ, từ nhóm bếp, nấu cơm cúng thần núi, thần sông đến chuẩn bị thức ăn cho vật nuôi… để giữ được truyền thống cho cả năm. Sau đó, người phụ nữ mới bắt đầu việc dọn dẹp, hứng nước, chuẩn bị chu đáo để đón tiếp anh em, họ hàng đến chúc Tết, chung vui năm mới. 

Trong những ngày Tết, người Mông còn có tục dán giấy lên các công cụ lao động hằng ngày và để dưới bàn thờ như một sự tri ân những công cụ đã luôn theo mình trong lao động, sản xuất suốt năm qua. Sau đó, họ đến nhà nhau chúc Tết, thưởng thức rượu ngô, ăn bánh dày…

Đến với đồng bào Mông ở xã vùng cao Xím Vàng vào dịp Tết này, ngoài việc được chứng kiến những phong tục, nghi lễ độc đáo, du khách còn được thưởng thức bầu không khí trong lành của núi rừng, hòa mình vào không khí vui tươi, sôi nổi của Ngày hội văn hóa dân tộc Mông. Ngày hội tổ chức nhiều hoạt động sôi nổi, như: Thi biểu diễn văn nghệ giữa các bản; thi trang phục dân tộc, thi giã bánh dày; thi đấu kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, ném pa pao… 

Chị Mùa Thị Gống, thành viên đội văn nghệ bản Xím Vàng, chia sẻ: Tham gia ngày hội, đội văn nghệ của chúng tôi mang đến những tiết mục múa, hát mang đậm bản sắc dân tộc Mông. Tôi cảm thấy rất vui và tự hào vì được góp phần giới thiệu nét đẹp văn hóa truyền thống của bà con đến với mọi người. 

Ông Nguyễn Xuân Bắc, Chủ tịch UBND xã Xím Vàng, thông tin: Sau sáp nhập từ xã Hang Chú và Xím Vàng cũ, toàn xã có hơn 7.600 nhân khẩu, trong đó, đồng bào Mông chiếm 99%. Ngày hội văn hóa dân tộc Mông được tổ chức, tạo không khí phấn khởi, vui xuân đón Tết cho bà con. Đây cũng là dịp để nhân dân các bản giao lưu, thúc đẩy phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, phát huy tinh thần đoàn kết, giữ gìn bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Mông. Đồng thời, động viên nhân dân hăng hái thi đua lao động, sản xuất, phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo bền vững.

Ngày hội văn hóa dân tộc Mông xã Xím Vàng đã khép lại, nhưng dư âm vẫn còn đọng lại trong niềm hân hoan, rạng rỡ hiện hữu trên từng khuôn mặt của bà con. Không chỉ mang đến một không gian sinh hoạt văn hóa sôi động với những điệu khèn, tiếng sáo, tiết mục văn nghệ hấp dẫn, ngày hội còn là nhịp cầu kết nối cộng đồng, thắt chặt tình đoàn kết giữa các bản làng. Sự kiện là dấu ấn đặc sắc, góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc và ý thức, trách nhiệm trong việc gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào Mông nơi rẻo cao.

Từ những giá trị văn hóa truyền thống làm nền tảng, cùng tinh thần đoàn kết, nghị lực vươn lên, bước vào năm mới, Xím Vàng sẽ chuyển mình mạnh mẽ, đạt nhiều thành quả trong phát triển kinh tế - xã hội, đưa vùng đất này trở thành điểm đến hấp dẫn của du lịch vùng cao Sơn La.