Sau sáp nhập từ hai xã Chim Vàn và Pắc Ngà cũ, xã mới thành lập có hơn 83% dân số là dân tộc Thái, sinh sống ven lòng hồ sông Đà. Đến Pắc Ngà, du khách có thể ngắm vẻ đẹp sông Đà mùa nước nổi, trải nghiệm đánh bắt cá trên sông, ngắm cánh đồng lúa bản Bước, bản Lừm Thượng. Hay lên rừng hái măng, lấy rau rừng, lội suối lấy rêu và cùng chế biến món ăn đặc trưng, ướp bằng hương liệu tự nhiên, sẵn có của đồng bào Thái như các món cá nướng, gỏi, nấu canh, cá chua và các loại rau rừng nộm, rau đồ; thưởng thức dứa ngọt, xoài kiến đỏ. Cùng với ẩm thực, du khách được hòa mình vào những điệu dân ca, dân vũ như múa xòe, múa sạp sôi động.

Đầu năm 2026, UBND xã Pắc Ngà tổ chức Ngày hội văn hóa - thể thao các dân tộc, là dịp để bà con giao lưu, tôn vinh và quảng bá nét đẹp văn hóa dân tộc của xã. Trong không khí rộn ràng của ngày hội, âm hưởng của những làn điệu khắp Thái mượt mà được vang lên trên sân khấu qua sự thể hiện của các nghệ nhân, hạt nhân văn nghệ quần chúng. Những ca từ mộc mạc như “ha... ôi”, “xái panh ha ơi”, “hà ơi panh ơi”, “panh à panh ơi”... khơi gợi về tình yêu và niềm tự hào về văn hóa cội nguồn dân tộc.

Bà Vì Thị Tiến, một trong những hạt nhân văn nghệ tâm huyết của xã, chia sẻ: Cũng như những người cao tuổi trong bản, tôi luôn đau đáu việc truyền dạy lại làn điệu khắp Thái cho con cháu. Dịp cuối tuần, nhà tôi lại rộn ràng tiếng trẻ nhỏ tập hát. Tôi muốn các cháu khi trưởng thành, luôn tự hào và không bao giờ quên cội nguồn văn hóa của dân tộc mình.

Tạo bước đột phá “Phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống bản địa”, cấp ủy, chính quyền xã Pắc Ngà đã tập trung tuyên truyền các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc. Đồng thời, xây dựng kế hoạch, đưa bảo tồn văn hóa vào nhiệm vụ trọng tâm cùng những giải pháp thiết thực để triển khai thực hiện trong giai đoạn mới.

Xã đã làm tốt công tác xã hội hóa trong việc tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao; quan tâm đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hoá bản. Thành lập các câu lạc bộ văn hóa dân gian; bảo tồn, truyền dạy tiếng nói, làn điệu dân ca, điệu múa, nghề truyền thống; duy trì và phục dựng các lễ hội Xên bản, Xên mường, Lễ mừng cơm mới… Qua đó, quảng bá hình ảnh, văn hóa, vùng đất con người địa phương gắn với phát triển du lịch.

Đến nay, 16/16 bản của xã có nhà văn hóa với hội trường được trang bị sân khấu, hệ thống âm thanh và các thiết bị phụ trợ, cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, tập luyện, biểu diễn văn nghệ, hội họp. Toàn xã có 16 đội văn nghệ quần chúng; 2 Câu lạc bộ văn hóa tại bản Cải B, bản Vàn, mỗi đội có 10-15 thành viên, thường xuyên tham gia biểu diễn phục vụ các ngày lễ, tết, sự kiện chính trị, văn hóa của địa phương.

Ông Vũ Ngọc Tám, Phó Chủ tịch UBND xã Pắc Ngà, thông tin: Xã vừa tổ chức thành công Lễ Xên bản, Xên mường lần thứ ba, tại khu vực nguồn nước mó Bó Hoi, bản Bước. Đây là một nghi lễ dân gian mang đậm yếu tố tâm linh, thể hiện nét đẹp văn hoá truyền thống của đồng bào dân tộc Thái ở xã Pắc Ngà. Đây cũng là dịp để cộng đồng gặp gỡ, gắn kết tình đoàn kết trong bản làng, dòng họ; đồng thời, góp phần giữ gìn, phát huy các di sản văn hoá dân tộc.

Bên cạnh đó, xã cũng thường xuyên tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, sự kiện văn hóa gắn với phát triển du lịch và giao thương hàng hóa nông sản địa phương. Thông qua các hoạt động, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, tăng cường ý thức xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giới thiệu, quảng bá về văn hóa, tiềm năng phát triển của địa phương.

Đến nay, 100% bản trên địa bàn xã Pắc Ngà đã xây dựng hương ước, quy ước; 10/16 bản đạt chuẩn bản văn hóa; 67% hộ đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”. Phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao phát triển mạnh mẽ, 16/16 bản có đội văn nghệ quần chúng; đội bóng chuyền hơi và bóng đá, đời sống tinh thần của nhân dân không ngừng được nâng cao, khối đại đoàn kết dân tộc được tăng cường.

Đời sống của nhân dân các dân tộc xã Pắc Ngà đang từng ngày đổi thay. Bà con cũng nhận ra giá trị của những nét văn hóa truyền thống và quyết tâm gìn giữ. Nhờ sự quan tâm, hỗ trợ của chính quyền địa phương, đồng bào dân tộc Thái nơi đây đã và đang cùng nhau bảo tồn và gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời, giáo dục thế hệ trẻ trân trọng, tự hào và tiếp nối những giá trị quý báu của cha ông, để văn hóa truyền thống trở thành động lực thúc đẩy cho sự phát triển của quê hương./.