Về bản Lùa, xã Mường É, những ngày này, tại các gia đình đồng bào dân tộc Thái, dễ dàng bắt gặp bà con đang tích cực tham gia đan các sản phẩm từ cây mây, cây tre. Tại gia đình chị Quàng Thị Hóa, tất cả các thành viên trong gia đình từ người lớn đến trẻ nhỏ mỗi người một việc, người thì chẻ, vót nan mây, tre, người thì đan sản phẩm. Chị Hóa cho biết: Trong bản, bà con thường đan các sản phẩm, như: Ép khảu, mâm cơm, đó bắt cá, rổ, rá, sọt đựng nông sản,... Nguyên liệu để đan các sản phẩm chủ yếu là cây tre, cây vầu do bà con trồng trên rừng, trên đồi quanh nhà. Để tạo ra những sản phẩm đẹp, bền, chúng tôi lựa chọn những cây tre đẹp, không quá non, cũng không quá già (cây bánh tẻ) đảm bảo độ dẻo của nan khi đan.

Tay thoăn thoắt đan ép khảu, cháu Lường Thị Dung, con của chị Hóa, chia sẻ: Cháu đang học lớp 6. Từ bé, cháu đã thấy ông bà, bố, mẹ, ai cũng biết đan đồ dùng hàng ngày bằng cây tre, cây vầu, rất đẹp. Từ năm lớp 3, cháu đã học đan, đến nay được 3 năm rồi. Hàng ngày, tranh thủ buổi trưa, buổi tối sau khi học xong bài, cháu và em cùng giúp mẹ đan các đồ dùng để bán. Vừa có thêm tiền mua sách vở, vừa cùng gia đình giữ gìn nghề truyền thống của bản.

Cầm trên tay các sản phẩm, chị Nguyễn Hồng Lam, du khách Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết: Tôi thực sự bất ngờ về độ tinh xảo của những sản phẩm do bà con ở đây làm ra. Cũng là đan lóng mốt, lóng đôi, đan ô vuông, lồng ngang, lồng dọc, đan bắt chéo, nhưng mang đậm nét văn hóa của dân tộc Thái. Tôi rất thích những sản phẩm này và quyết định mua về làm quà.

Ông Lò Văn Hoan, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Lùa, xã Mường É, cho biết: Bản có 84 hộ, 395 nhân khẩu đều là dân tộc Thái. Tận dụng nguồn nguyên liệu cây tre, cây vầu dồi dào, tất cả các hộ trong bản đều tham gia đan các sản phẩm từ cây tre. Riêng gia đình tôi gắn bó với nghề này đã hơn 40 năm. Năm 2022, tôi và bà con trong bản cùng nhau thành lập Tổ hợp tác mây tre đan bản Lùa. Từ đó đến nay, 15 thành viên của Tổ hợp tác duy trì đều việc đan, từ các sản phẩm phục vụ sinh hoạt, như: Ép khảu, mâm cơm, đó bắt cá, rổ, rá.... Ngoài ra, chúng tôi còn đan các sản phẩm làm quà lưu niệm như túi xách, đèn treo, đồ nội thất nhỏ,... Sản phẩm của Tổ hợp tác đã được mang tham gia Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề Việt Nam năm 2023, sản phẩm túi xách đan bằng tre đã đoạt giải C tại Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Đó là động lực để bà con tiếp tục gìn giữ và quyết tâm xây dựng sản phẩm của Tổ hợp tác đạt sản phẩm OCOP.

Để tạo ra sản phẩm đẹp, một số hộ trong bản còn đầu tư máy chẻ nan, máy tuốt nan với kích thước khác nhau cho đều đẹp. Tùy theo từng sản phẩm, bà con có những cách nhuộm màu khác nhau cho nan để đan. Để tăng độ bền, sau khi hoàn thành sản phẩm, bà con để trên gác bếp, hun khói cho đến khi ngả sang màu nâu cánh gián, vừa tạo màu tự nhiên cho sản phẩm, vừa chống mối, mọt.

Việc đan các sản phẩm, bà con có thể tranh thủ lúc nông nhàn, vào các buổi tối, ngày mưa, rét không ra đồng hoặc lên rẫy. Mỗi ngày, một người có thể làm được 3-4 sản phẩm, tùy loại. Giá bán từ 20.000 đồng đến vài trăm nghìn đồng/sản phẩm. Trừ chi phí, mỗi tháng, một thành viên của Tổ hợp tác mây tre đan bản Lùa có thu nhập từ 2,5-3 triệu đồng.

Để sớm xây dựng sản phẩm mây tre đan của bản Lùa thành sản phẩm OCOP, UBND xã Mường É đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ bà con. Ông Lò Anh Viễn, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: Xã tập trung hỗ trợ Tổ hợp tác mây tre đan bản Lùa hoàn thiện quy trình sản xuất, kỹ thuật đan mây tre theo tiêu chuẩn OCOP. Xây dựng quy chuẩn cho các sản phẩm chủ lực, như kích thước, mẫu mã, chất liệu, xử lý bề mặt. Phối hợp với các đơn vị đào tạo, nâng cao tay nghề cho các nghệ nhân, đưa công nghệ xử lý vật liệu để sản phẩm bền hơn, đẹp hơn. Cùng với đó, xã sẽ tập trung hỗ trợ bà con đổi mới mẫu mã, tăng tính cạnh tranh của sản phẩm; kết nối thị trường và xúc tiến thương mại; thiết kế bao bì, thương hiệu hóa sản phẩm...

Với sự quan tâm, hỗ trợ của cấp ủy, chính quyền địa phương và sự chủ động gìn giữ nghề truyền thống của nhân dân bản Lùa, tin tưởng rằng, sản phẩm mây tre đan của xã Mường É sẽ sớm được công nhận là sản phẩm OCOP, giúp bà con có nguồn thu nhập ổn định và gìn giữ phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.