Quỳnh Nhai là mảnh đất giàu truyền thống văn hóa, bởi vậy, việc giáo dục ý thức, trách nhiệm bảo tồn di sản cho thế hệ trẻ luôn được các tổ chức cơ sở đoàn xã, thị trấn trên địa bàn huyện quan tâm. Trong đó, phải kể đến như tại thị trấn Mường Giàng, nơi tập trung nhiều nghệ nhân, có phong trào văn hóa văn nghệ sôi nổi và cũng là trung tâm tổ chức các sự kiện văn hóa – du lịch của huyện.

Chị Lò Thị Mai, Bí thư Đoàn thị trấn Mường Giàng, nói: Các bản, tiểu khu của thị trấn đều có đội văn nghệ và thành viên là đoàn viên thanh niên, duy trì 2 câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa do các đoàn viên sáng lập và tham gia. Ngoài ra, còn có các nhóm sở thích, câu lạc bộ về hát then, đàn tính hoạt động thường xuyên dưới sự hướng dẫn, truyền dạy của các nghệ nhân trên địa bàn. ĐVTN của thị trấn Mường Giàng cũng là lực lượng thường xuyên được trưng tập, tham gia các hoạt động biểu diễn và phục vụ các sự kiện văn hóa lớn của huyện.

Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, câu lạc bộ sở thích, giúp lớp trẻ được tiếp xúc thường xuyên với văn hóa truyền thống, nhất là các loại hình trình diễn dân gian, được truyền dạy về ý nghĩa và giá trị của lễ hội, văn hóa cội nguồn của dân tộc. Từ các phong trào này, đã xuất hiện không ít những người trẻ đam mê và hiểu biết văn hóa truyền thống, là kỳ vọng về thế hệ kế cận của các nghệ nhân. Có thể kể đến như anh Điêu Văn May, tiểu khu 5, thị trấn Mường Giàng. Có ông là Nghệ nhân nhân dân Điêu Văn Minh, từ bé, anh May đã được tiếp xúc với các loại hình nghệ thuật dân gian của người Thái trắng, được bố và các ông truyền dạy hát then, đàn tính và nuôi dưỡng đam mê với nghệ thuật dân gian này.

Anh Điêu Văn May chia sẻ: Hơn 10 tuổi, tôi bắt đầu học đàn tính, hát then. Đến nay, đã đàn, hát thành thạo và thường xuyên được cùng các nghệ nhân biểu diễn trong và ngoài huyện. Mỗi lần biểu diễn trước công chúng, được mang văn hóa dân tộc Thái giới thiệu đến bạn bè, tôi vô cùng vinh dự, tự hào và cảm thấy mình càng phải có trách nhiệm hơn để gìn giữ, bảo tồn giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc.

Giáo dục về bảo tồn di sản còn được các trường học tại Quỳnh Nhai chú trọng với mục đích tạo môi trường rèn luyện và giáo dục về văn hóa địa phương mang tính thực chất cho học sinh. Tùy theo từng cấp học, các đơn vị trường học tích cực tổ chức các hoạt động hướng tới giáo dục ý thức bảo tồn di sản cho lớp trẻ thông qua các chương trình ngoại khóa, trải nghiệm lễ hội, tìm hiểu văn hóa truyền thống.

Tại Trường THPT Quỳnh Nhai, Đoàn trường đã duy trì Câu lạc bộ truyền thông và Câu lạc bộ trải nghiệm văn hóa dân tộc, là nơi sinh hoạt lành mạnh và bổ ích cho học sinh. Các câu lạc bộ có nhiệm vụ mỗi tuần thực hiện 1 bài phát thanh tuyên truyền về văn hóa truyền thống, là đầu mối trong phối hợp tổ chức các hoạt động trải nghiệm, các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử - văn hóa địa phương, phát động các phong trào thi đua theo đợt và kỷ niệm các ngày lễ lớn của đất nước.

Em Phạm Hải Yến, học sinh lớp 12, Phó Bí thư Đoàn Trường THPT Quỳnh Nhai, nói: Đoàn trường có hơn 500 ĐVTN. Được Ban giám hiệu nhà trường tạo điều kiện và có sự phối hợp chặt chẽ với Huyện đoàn, Đoàn trường đã tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa thu hút các đoàn viên trong trường tham gia. Thông qua các hoạt động tìm hiểu, trải nghiệm về lịch sử - văn hóa dân tộc, chúng em có thêm nhiều kiến thức hay, bổ ích, có cơ hội rèn luyện các kỹ năng về giao tiếp, làm việc tập thể và đặc biệt là thêm yêu văn hóa truyền thống các dân tộc của Quỳnh Nhai để nâng cao ý thức, trách nhiệm của tuổi trẻ về bảo tồn văn hóa truyền thống trước nguy cơ mai một trong giai đoạn hiện nay.

Cùng với tổ chức các phong trào thi đua, các hoạt động phát huy tinh thần xung kích, tình nguyện vì cộng đồng của tuổi trẻ thì các hoạt động hướng tới giáo dục ý thức bảo tồn văn hóa cũng đem lại hiệu quả tích cực trong giáo dục và rèn luyện cho ĐVTN. Anh Vũ Đức Mạnh, Bí thư Huyện đoàn Quỳnh Nhai, cho biết: Tại Tuần Văn hóa, Thể thao và Du lịch huyện Quỳnh Nhai năm 2025, Huyện đoàn đã huy động trên 400 lượt ĐVTN tham gia các hoạt động phục vụ, hướng dẫn du khách tham gia trải nghiệm các hoạt động trong chuỗi sự kiện và chủ trì thực hiện nội dung múa sạp. Qua đó, tạo cơ hội cho ĐVTN được giao lưu, học hỏi, tìm hiểu về văn hóa truyền thống, hình thành ý thức bảo tồn văn hóa cho giới trẻ.

 Bồi đắp tình yêu với di sản, khơi dậy ý thức, trách nhiệm bảo tồn văn hóa cho lớp trẻ từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường sẽ giúp cho thế hệ trẻ hôm nay được giáo dục, rèn luyện theo hướng toàn diện, trở thành những công dân tốt, xây dựng một thế hệ tương lai có đủ phẩm chất, trí tuệ và lý tưởng cao đẹp cho quê hương.