Hiện nay, đồng bào các dân tộc Thái, Mông, Dao, Mường, Lào, Kháng, Khơ Mú có từ 80-100% dân số sử dụng tiếng mẹ đẻ để giao tiếp trong cuộc sống, sinh hoạt. Một số dân tộc, như Thái, Mông, Dao, Lào vẫn bảo lưu được hệ thống chữ viết riêng, trong đó chữ Thái có mức độ phổ biến cao và đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hiện nay, tại Phòng Bảo tồn, bảo tàng, Trung tâm Văn hóa, Thể thao tỉnh lưu giữ hơn 1.400 cuốn sách cổ viết bằng chữ Thái trên giấy dó, dướng, ghi chép về lịch sử, văn học và kho tàng tri thức dân gian phong phú của dân tộc.

Bên cạnh đó, việc giảng dạy chữ Thái cũng được quan tâm, đặc biệt, năm 2013, UBND tỉnh đã ban hành quyết định công nhận bộ chữ Thái Sơn La, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để từng bước đưa tiếng nói, chữ viết Thái vào giảng dạy. Chữ Thái cũng đã được đưa vào hệ UNICODE, làm phông chữ trên máy tính, thuận tiện cho công tác học và dạy chữ Thái tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh và Trường Cao đẳng Sơn La.

Tại các bản làng, những lớp học chữ Thái, chữ nôm Dao… được duy trì đều đặn, thu hút đông đảo học viên mọi lứa tuổi. Nhiều năm nay, bà Lò Thị Mai Cương vẫn duy trì lớp dạy chữ Thái miễn phí tại bản Chậu Cọ, phường Chiềng Cơi và tích cực tham gia giảng dạy các lớp do các địa phương tổ chức. Tận dụng nền tảng số, bà Cương còn xây dựng các video dạy chữ Thái đăng tải trên mạng xã hội, giúp nhiều bạn trẻ tiếp cận dễ dàng hơn với chữ viết của dân tộc mình, dù ở bất cứ đâu. Bà Cương chia sẻ: Điều tôi mong muốn là thế hệ trẻ không quên tiếng nói của dân tộc mình. Khi biết đọc, biết viết chữ của dân tộc, các em sẽ hiểu sâu hơn về văn hóa, truyền cảm hứng cho nhiều người trẻ khác chủ động tìm về với ngôn ngữ dân tộc, góp phần gìn giữ cội nguồn dân tộc.

Chị Quàng Thị Anh Thư, tổ 3 Quyết Thắng, phường Tô Hiệu, chia sẻ: Là người dân tộc Thái, tôi luôn mong muốn được hiểu sâu hơn về chữ viết và văn hóa của dân tộc mình. Khi hoàn thành khóa học và được nhận giấy chứng nhận, tôi cảm thấy rất tự hào, đồng thời có thêm động lực để tiếp tục gìn giữ và lan tỏa những giá trị truyền thống.

Tại xã Vân Hồ, lớp học chữ nôm Dao của Nghệ nhân ưu tú Bàn Văn Đức cũng trở thành điểm sáng trong công tác bảo tồn văn hóa. Sau nhiều năm miệt mài học hỏi và sưu tầm, ông đã biên soạn giáo trình, mở lớp dạy miễn phí cho bà con. Điều đáng mừng là ngày càng có nhiều bạn trẻ tham gia, thể hiện sự quan tâm đối với di sản của dân tộc mình.

Trong không gian lớp học tại Nhà bảo tồn văn hóa dân tộc của bản Suối Lìn, do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hỗ trợ xây dựng từ tháng 3/2023, những tấm bảng chữ, trang sách cổ được bài trí sinh động. Nghệ nhân ưu tú Bàn Văn Đức, chia sẻ: Việc dạy chữ không tách rời văn hóa. Trong mỗi buổi học, tôi lồng ghép kể chuyện về lịch sử dân tộc Dao, hướng dẫn các nghi lễ truyền thống như lễ cấp sắc, lễ hội Púng Hiéng (Tết Hạ Niên),... đồng thời, giới thiệu các làn điệu dân ca, điệu múa chuông. Qua đó, các học viên không chỉ biết đọc, biết viết mà còn hiểu và trân trọng hơn giá trị văn hóa của dân tộc mình.

Toàn tỉnh hiện có hơn 100 câu lạc bộ văn hóa, cùng hàng chục lớp truyền dạy tiếng nói, chữ viết dân tộc được tổ chức hằng năm. Các nghệ nhân dân gian, những người am hiểu sâu sắc văn hóa truyền thống, vẫn đang âm thầm “giữ lửa” văn hóa, truyền lại cho thế hệ sau. Khi tiếng nói, chữ viết dân tộc được sử dụng và trân trọng, những giá trị văn hóa truyền thống cũng được tiếp nối, gìn giữ vẹn nguyên giá trị.