Tại Sơn La, đồng bào Mường chiếm khoảng 7% dân số toàn tỉnh, sinh sống chủ yếu ở các xã: Phù Yên, Gia Phù, Mường Bang, Bắc Yên, Mường Cơi, Kim Bon... Dân tộc Mường được biết đến từ những tác phẩm trường ca, truyện dân gian có từ xa xưa và nền văn hóa truyền thống lâu đời phong phú. Trong đó phải kể đến các loại hình trình diễn dân gian đặc sắc như đang Mường, hát ví, chiêng Mường, đâm đuống...

Đến với đang Mường, ví Mường, mo, mợi Mường từ khi còn rất trẻ, Nghệ nhân ưu tú Đinh Quang Chưởng, xã Kim Bon là nghệ nhân tâm huyết với văn hóa Mường, là thầy “mo” giỏi được đồng bào Mường dành sự kính trọng, yêu quý. Hơn nửa cuộc đời, ông Chưởng đã dành cho việc nghiên cứu, sưu tầm những tri thức dân gian, kỹ năng thực hiện nghi lễ truyền thống, sáng tác, biên soạn nhiều tác phẩm dân ca Mường đặc sắc. Ồng Chưởng chia sẻ: Đang Mường, ví Mường, mo Mường là những bài dân ca chứa đựng cả kho tàng lịch sử, kiến thức, những bài răn dạy làm người… Bởi vậy, khi còn sức khỏe, tôi luôn cố gắng truyền dạy cho lớp trẻ, để văn hóa Mường được gìn giữ.

 Phong tục truyền thống của người Mường có nhiều nét độc đáo hiện vẫn còn được bảo tồn nguyên vẹn, nhất là những nghi lễ có từ lâu đời, như: Nghi lễ Mợi, Kéo cây si, lễ xuống đồng, đâm đuống, mừng cơm mới... đều mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện tín ngưỡng thờ tổ tiên, thần linh, lòng ngưỡng vọng với thiên nhiên, nơi cho con người nguồn sống và ước muốn về sức khỏe, mùa màng bội thu, cuộc sống bình yên, tươi đẹp.

Với mong muốn góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống của dân tộc Mường, nhiều năm nay, ông Đinh Minh Suất, bản Pe, xã Bắc Yên, đã xây dựng không gian văn hóa Mường ngay tại nhà, quy tụ những người có cùng chung đam mê, thành lập CLB Văn hóa xứ Mường Bắc Yên với 25 thành viên ở độ tuổi từ 50-70 tuổi. CLB sinh hoạt định kỳ, truyền dạy cho nhau hát đang, hát ví, thực hành nghi lễ cổ truyền, khôi phục nghề đan lát thủ công, thêu thùa, dệt thổ cẩm, tích cực tham gia các hội thi, hội diễn, giao lưu văn hóa. Ông Suất cho biết: Trước nguy cơ mai một của văn hóa truyền thống, chúng tôi mong muốn các hoạt động của CLB sẽ góp phần gìn giữ, phát huy giá trị nguồn cội dân tộc Mường, khơi dậy niềm tự hào và tình yêu văn hóa của lớp trẻ.

Những năm qua, các ngành, địa phương đã có nhiều hoạt động nhằm bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc Mường, như: Phục dựng các nghi lễ, phong tục tập quán, nghề truyền thống, khuyến khích thành lập các câu lạc bộ văn hóa Mường, truyền dạy dân ca, mo Mường. Đồng thời, tổ chức các sự kiện văn hóa - du lịch gắn với bảo tồn nét đẹp truyền thống dân tộc, tạo cơ hội để các đội văn nghệ, câu lạc bộ văn hóa được biểu diễn, giao lưu, giới thiệu văn hóa.

Tháng 11/2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức đoàn nghệ thuật quần chúng tham gia Ngày hội văn hóa dân tộc Mường lần thứ II, tại Làng văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, Đồng Mô, Hà Nội. Tham gia ngày hội, các nghệ nhân, hạt nhân văn nghệ quần chúng đã mang đến chương trình nghệ thuật đặc sắc, trích đoạn nghi lễ Mợi, trình diễn chiêng Mường, giới thiệu nghề thủ công truyền thống... đoạt giải cao tại ngày hội, mang lại niềm tự hào cho cộng đồng người Mường. Anh Đinh Văn Đạo, xã Gia Phù, thành viên cùng đoàn tham gia Ngày hội văn hóa dân tộc Mường lần thứ II, hào hứng nói: Tham gia trình diễn tại ngày hội, tôi cảm thấy tự hào vì được góp phần giới thiệu, lan tỏa văn hóa của dân tộc Mường đến với bạn bè, du khách.

Văn hóa truyền thống dân tộc Mường tại Sơn La đang dần được khai thác phục vụ mục tiêu bảo tồn, xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và phát triển du lịch cộng đồng. Các nghi lễ, tín ngưỡng truyền thống giàu giá trị được nghiên cứu, lập hồ sơ di sản, công nhận nghệ nhân với những người có nhiều đóng góp. Năm 2023, mo Mường đã được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Theo kế hoạch của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, giai đoạn 2026-2030, Sở sẽ tiếp tục thực hiện công tác nghiên cứu, khảo sát, kiểm kê, lập hồ sơ di sản văn hóa các dân tộc của Sơn La, trong đó có dân tộc Mường. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của các cấp ủy, chính quyền địa phương và nhân dân về vị trí, vai trò của văn hóa; hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù khuyến khích phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc, góp phần xây dựng Sơn La trở thành điểm đến đặc sắc về văn hóa của vùng Tây Bắc.