Phát huy giá trị “sức mạnh mềm” của văn hóa

Tại Đại hội XIII của Đảng, lần đầu tiên, thuật ngữ “sức mạnh mềm” được nhắc đến, khẳng định các giá trị văn hóa, bản sắc văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam luôn là nền tảng cội rễ cho sự phát triển. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định quan điểm xuyên suốt: Văn hoá phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội; vừa là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước.

Đặc biệt, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam một lần nữa khẳng định quan điểm “Phát triển văn hoá, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Các giá trị văn hoá phải được gắn kết chặt chẽ, hài hoà, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới”.

Kế thừa quan điểm của Đảng về phát triển văn hóa, con người, Nghị quyết Đại hội XVI Đảng bộ tỉnh Sơn La đã xác định một trong 9 nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2025-2030 là: "Tiếp tục xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát huy giá trị, bản sắc văn hóa các dân tộc Sơn La và vùng Tây Bắc, xây dựng con người Sơn La phát triển toàn diện". Sơn La kiên định quan điểm: Phát triển kinh tế - xã hội là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa, con người là nền tảng; coi việc phát huy sức mạnh nội sinh từ bản sắc 12 dân tộc anh em là động lực chủ yếu để thu hút các nguồn lực bên ngoài.

 Sơn La có lịch sử phát triển lâu đời cùng truyền thống đoàn kết, gắn bó của 12 dân tộc anh em. Tỉnh hiện lưu giữ 20 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cùng 96 di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh. Trong đó, nghệ thuật Xòe Thái đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, cùng với đó là các nghi lễ, tín ngưỡng, tri thức dân gian, dân ca, dân vũ truyền thống, văn học dân tộc, văn hóa truyền thống vẫn được đồng bào nơi đây gìn giữ vẹn nguyên giá trị.

Là một người luôn trăn trở và dành hơn nửa cuộc đời cho việc nghiên cứu văn hóa dân tộc Thái, Nghệ nhân nhân dân Lò Văn Lả, phường Tô Hiệu, chia sẻ: Văn hóa các dân tộc Sơn La vô cùng đa dạng, phong phú và đặc sắc, trong đó có văn hóa Thái. Đó là tài sản từ ngàn xưa để lại mà thế hệ hôm nay cần có trách nhiệm gìn giữ, phát huy. Thế hệ người già như chúng tôi cũng đang cố gắng hết mình, góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống của dân tộc, chuyển văn hóa thành các tài liệu, thành sách để con cháu sau này biết tới. 

Những năm qua, tỉnh ta đã có nhiều cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc. Trong đó, có Đề án xây dựng và phát triển văn hóa, con người Sơn La đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030; Kế hoạch Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể "Nghệ thuật Xòe Thái" giai đoạn 2023 - 2027 trên địa bàn tỉnh Sơn La; Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị dân ca, dân vũ, dân nhạc của các dân tộc thiểu số tỉnh Sơn La gắn với phát triển du lịch” giai đoạn 2021-2030… Cùng với đó là các chính sách về chế độ đãi ngộ đối với Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú sau khi được phong tặng, hỗ trợ 2 triệu đồng/năm đối với các đội văn nghệ quần chúng, ưu tiên bảo tồn di sản văn hóa sau khi được công nhận, chú trọng số hóa di sản… đã trở thành động lực giúp bản sắc văn hóa được bảo tồn, phát huy hiệu quả, đóng góp vào việc làm giàu đẹp đời sống tinh thần nhân dân, khơi dậy tinh thần đoàn kết, tạo nền tảng phát triển kinh tế - xã hội. 

Đưa văn hóa thành nguồn lực phát triển

Với định hướng và cơ chế ưu tiên, văn hóa đang ngày càng đóng góp quan trọng vào sự phát triển chung của tỉnh, nhất là trong lĩnh vực du lịch. Hiện nay, Du lịch văn hóa - lịch sử được xác định là 1 trong 5 nhóm sản phẩm du lịch chủ đạo của Sơn La. Văn hóa trở thành "linh hồn", là yếu tố đặc biệt xuất hiện trong mọi chuỗi cung ứng dịch vụ của du lịch, từ trang trí không gian, kiến trúc, ẩm thực cho đến các hoạt động trải nghiệm, workshop… mang đến sự hấp dẫn cho du khách và tạo thêm doanh thu cho các khu, điểm, đơn vị kinh doanh du lịch.

Anh Hoàng Mạnh Duy, Phó Giám đốc điều hành Khu du lịch Mộc Châu Island, cho hay: Ngoài việc tập trung vào nâng cao chất lượng dịch vụ, chúng tôi đã tạo ra các hoạt động gắn kết với khách hàng bằng trải nghiệm văn hóa bản địa. Các chương trình và hoạt động được thay đổi phù hợp với khách hàng từng lứa tuổi, từng thời điểm, hợp xu hướng văn hóa mỗi dịp nghỉ lễ, tết... tạo hấp dẫn với du khách, giúp du khách hiểu và cảm nhận sâu sắc hơn về con người, vùng đất Mộc Châu.

Thay vì "bảo tồn tĩnh", Sơn La đang phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống theo tư duy mới: biến thổ cẩm thành hàng hóa, dân ca thành sản phẩm âm nhạc và lễ hội thành sự kiện kinh tế. Đến đây, du khách được trực tiếp trải nghiệm văn hóa bản địa qua các hoạt động dệt vải, làm giấy dó, múa xòe, thưởng thức ẩm thực hay sở hữu các sản phẩm lưu niệm, OCOP đặc trưng.

Đáng chú ý, việc đưa vào khai thác show diễn thực cảnh "Địa ngục trần gian" tại Di tích Quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La đã tạo bước ngoặt mới, hứa hẹn trở thành sản phẩm du lịch đêm đặc sắc của tỉnh.

NSƯT Thế Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Thể thao tỉnh, chia sẻ: Show thực cảnh "Địa ngục trần gian" là tâm huyết nhiều năm qua mới được hiện thực hóa. Chương trình mang đến cho khán giả cảm xúc chân thực nhất về lịch sử hào hùng của Sơn La, hướng tới trở thành sự kiện văn hóa thường niên mang bản sắc riêng để quảng bá di sản địa phương.

Xây dựng văn hóa Sơn La đậm đà bản sắc dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học, là động lực, sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm ổn định chính trị, thúc đẩy kinh tế - xã hội, góp phần xây dựng tỉnh phát triển xanh, nhanh, bền vững, ngày 21/3/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Kế hoạch số 43-KH/TU thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Trong đó, xác định mục tiêu bảo đảm 100% chính quyền địa phương 2 cấp, lực lượng vũ trang có thiết chế văn hóa đáp ứng được nhu cầu sáng tạo, thụ hưởng văn hóa của người dân ở cơ sở và cán bộ, chiến sĩ; 90% thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả; hoàn thành số hóa 100% các di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2026; 100% học sinh, học viên, sinh viên được tiếp cận, tham gia hiệu quả, thường xuyên các hoạt động nghệ thuật, giáo dục di sản văn hóa; đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 0,7% GRDP, đến năm 2045 đóng góp 0,9% GRDP...

Ban Thường vụ Tỉnh ủy yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội quán triệt, nhận thức đầy đủ, sâu sắc và toàn diện về vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh và động lực đột phá của văn hóa trong phát triển đất nước. Nâng cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, lãnh đạo quản lý các cấp trong thực hiện nhiệm vụ phát triển văn hóa. Đề cao vai trò con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển. Chú trọng yếu tố văn hóa trong các quy hoạch và thực thi chính sách phát triển từ cấp tỉnh đến cấp xã. Tuyên truyền thường xuyên, liên tục, hiệu quả chủ trương, đường lối của Đảng về vai trò, vị trí của văn hóa đối với sự phát triển của đất nước, của tỉnh.

Thực tiễn cho thấy văn hóa đang trở thành nguồn lực nội sinh, thúc đẩy Sơn La phát triển. Việc đưa di sản thành sản phẩm công nghiệp văn hóa và du lịch không chỉ bảo tồn bền vững các giá trị truyền thống, còn tạo động lực để Sơn La bứt phá, khẳng định vị thế trung tâm kinh tế - xã hội và du lịch trọng điểm của vùng Tây Bắc./.