Chúng tôi đến thăm ông Thào A Vang, nghệ nhân chế tác khèn nổi tiếng, ở bản Bắc Bẹ B. Hơn 40 năm gắn bó với nghề, ông đã làm ra hơn 300 chiếc khèn, chủ yếu phục vụ đồng bào Mông trong xã và các xã lân cận. Ông chia sẻ: Ngày nay, điện thoại thông minh phổ biến, nên nhiều giá trị văn hóa truyền thống bị mai một. Chỉ số ít thanh niên biết thổi vài giai điệu đơn giản trong dịp lễ hội, còn người thổi khèn đúng làn điệu thì hiếm, hầu hết đã lớn tuổi. Ngoài chế tác, tôi còn tích cực truyền dạy nghề làm và thổi khèn cho người thân cùng thanh niên trong và ngoài bản có nhu cầu học.

Nhờ sự chỉ bảo của ông Vang, trong bản Bắc Bẹ B hiện có khoảng 60% thanh niên biết thổi khèn và 6 người biết chế tác; nhiều người có thể biểu diễn, tham gia các lễ hội, buổi biểu diễn văn hóa của địa phương, góp phần quảng bá văn hóa của đồng bào Mông.

Tiếp tục đến bản Lũng Khoai, chúng tôi ghé thăm gia đình bà Vàng Thị Mái đúng lúc bà đang tỉ mỉ thêu váy của phụ nữ Mông đa sắc màu. Bà Mái chia sẻ: Bây giờ tôi chỉ thêu trang phục cho người thân trong gia đình và dạy con cháu. Việc thêu diễn ra quanh năm, tranh thủ lúc nông nhàn, giờ nghỉ trưa hay buổi tối. Mỗi đường kim, mũi chỉ không chỉ tạo nên trang phục hằng ngày mà còn lưu giữ nét văn hóa truyền thống của dân tộc chúng tôi.

Không riêng Pắc Bẹ B, Lũng Khoai, hầu hết người Mông trong 11 bản của xã đều có ý thức bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống. Người Mông ở Suối Tọ chủ yếu thuộc hai nhóm Mông trắng, Mông hoa, với nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc còn được lưu giữ, như các làn điệu dân ca; trang phục thổ cẩm với màu sắc thiên về màu đỏ và sặc sỡ; kỹ năng làm khèn, sáo, rèn nông cụ, thêu thùa, làm trang phục truyền thống; kỹ năng nấu rượu men lá, thắng cố; những trò chơi dân gian đẩy gậy, kéo co, ném pao, múa khèn…

Giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào Mông, cấp ủy, chính quyền xã Suối Tọ đã tập trung tuyên truyền các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc. Phát huy vai trò của người có uy tín trong tuyên truyền giữ gìn bản sắc. Đưa công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc Mông vào Nghị quyết Đảng bộ xã. Đồng thời, chỉ đạo 11/11 bản thành lập đội văn nghệ thường xuyên tập luyện, tham gia giao lưu, biểu diễn phục vụ nhiệm vụ chính trị của địa phương.

Ông Nguyễn Hải Nam, Phó Chủ tịch UBND xã Suối Tọ, cho biết: Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa, tăng cường đoàn kết cộng đồng, xã vừa tổ chức thành công Ngày hội văn hóa dân tộc Mông chào mừng 80 năm Quốc khánh 2/9. Ngày hội quy tụ gần 100 vận động viên, diễn viên quần chúng từ các bản, cán bộ xã và giáo viên trên địa bàn tham gia. Trong trang phục Mông rực rỡ, mọi người hào hứng tham gia các trò chơi dân gian, như giã bánh dày, đẩy gậy, ném pa pao, tạo không khí vui tươi, đoàn kết.

Ngày nay, đời sống của người Mông ở xã Suối Tọ đã đổi thay nhiều, no đủ hơn về vật chất. Bà con cũng nhận ra giá trị của những nét văn hóa truyền thống và quyết tâm gìn giữ. Nhờ sự quan tâm, hỗ trợ của chính quyền địa phương, đồng bào Mông nơi đây đang tận dụng những lợi thế sẵn có để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, đồng thời giáo dục thế hệ trẻ trân trọng, tự hào và tiếp nối những giá trị quý báu của cha ông, để truyền thống ấy mãi trường tồn trong đời sống hôm nay và mai sau.