Tọa lạc ở thế "tựa sơn, hướng thủy" trên núi Đầu Rồng, mặt hướng ra lòng hồ sông Đà mênh mang sóng nước, Đền Hang Miếng từ lâu đã trở thành điểm tựa tâm linh của người dân đôi bờ.

Theo truyền thuyết và các ghi chép lịch sử, cuối mùa xuân năm 1431, sau khi dẹp xong giặc Đèo Cát Hãn ở Lai Châu, vua Lê Lợi cùng quân sĩ xuôi thuyền theo sông Đà trở về kinh đô Đông Kinh. Khi đến khu vực Hang Miếng, do mưa to, nước lũ dâng cao nên đoàn quân phải dừng lại, lương thực dần cạn kiệt. Biết tin, bà Đinh Thị Vân, một người phụ nữ dân tộc Mường tại đây đã vận động nhân dân quyên góp lương thực và nhiều lần chèo thuyền vượt thác ghềnh tiếp tế cho vua và quân sĩ. Trong chuyến cuối cùng, do giông bão lớn, thuyền của bà bị đắm tại khúc sông Hang Miếng và bà đã hy sinh. Để tưởng nhớ công lao của bà, cuối năm 1431, nhân dân trong vùng đã lập đền thờ tại đây, gọi là Đền Chúa Hang Miếng.

Trải qua gần 600 năm với bao thăng trầm của lịch sử, vách đá Đầu Rồng vẫn sừng sững, ngôi đền nhỏ năm xưa đã được nhân dân, du khách thập phương cùng nhau đóng góp tu sửa, tôn tạo ngày càng khang trang. Năm 2016, Đền Hang Miếng được UBND tỉnh Sơn La công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. 

Năm 2026 là năm đầu tiên, Lễ hội Đền Hang Miếng được UBND xã Song Khủa tổ chức quy mô cấp xã sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính mới. Sự kiện là ngày hội để tri ân tiền nhân, là dịp để nhân dân cùng nhau chia sẻ nét đẹp văn hóa, tạo nên khối đại đoàn kết vững chắc. 
Ông Đỗ Như Kiên, Chủ tịch UBND xã Song Khủa, cho biết: Lễ hội Đền Hang Miếng năm nay mang ý nghĩa vô cùng đặc biệt, là minh chứng cho sự đoàn kết của nhân dân sau khi sáp nhập đơn vị hành chính. Chúng tôi mong muốn sự kiện là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, giáo dục truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” cho thế hệ trẻ, là đòn bẩy để đánh thức tiềm năng du lịch của địa phương. Trong thời gian tới, xã kỳ vọng sẽ kết nối Đền Hang Miếng với các điểm du lịch khác trên lòng hồ sông Đà, tạo thành một tuyến du lịch sinh thái - tâm linh hấp dẫn, qua đó tạo thêm sinh kế, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho bà con nhân dân.

Để đáp ứng lòng mong muốn của nhân dân và du khách, Lễ hội năm nay được chính quyền xã Song Khủa chuẩn bị chu đáo, trang nghiêm và phần hội rực rỡ sắc màu. Ngay từ sáng sớm, phần lễ đã được cử hành trong không khí linh thiêng, thành kính; tiếng chiêng, tiếng trống âm vang cả một vùng sông nước. Các nghi thức: Dâng hương, rước kiệu, lễ tế, diễn sướng và tạ lễ được thực hiện bài bản, giữ nguyên vẹn những nét truyền thống cổ xưa. Đặc biệt, nghi thức dâng văn hầu đồng lễ tạ tại Cung Đại Bái thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân. Những làn điệu hát văn mượt mà, hòa cùng nhịp phách uyển chuyển như kết nối cõi thực và cõi thiêng, thể hiện lòng biết ơn vô hạn của hậu thế đối với Chúa Hang Miếng và các bậc tiền nhân.

Ông Quách Công Toàn, chủ nhang Đền Hang Miếng, chia sẻ: Năm nay, quy mô lễ hội lớn hơn hẳn mọi năm, bà con nhân dân ai cũng phấn khởi, một lòng hướng về cội nguồn. Chúng tôi đã nỗ lực chuẩn bị các nghi thức tế lễ thật trang trọng, đúng với phong tục truyền thống. Qua mỗi kỳ lễ hội, mong muốn lớn nhất của những người gìn giữ ngôi đền chúng tôi là được thánh thần chứng giám lòng thành, phù hộ cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bà con luôn đoàn kết, no ấm.

Sau phần lễ trang nghiêm, không gian trở nên rộn ràng trong tiếng hò reo cổ vũ của phần hội với các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao truyền thống. Những chàng trai, cô gái trong trang phục dân tộc Thái, Mường, Dao rực rỡ cùng nhau tranh tài ở các môn thể thao dân tộc như: Kéo co, ném còn, đẩy gậy… Cùng với đó là phần thi gói bánh chưng và nấu mâm cơm truyền thống... mang đến không khí sôi nổi, đậm đà bản sắc cho mùa lễ hội năm nay.

Anh Nguyễn Quang Huy, du khách đến từ Thành phố Hà Nội, chia sẻ: Đây là lần đầu tiên tôi được tham dự Lễ hội Đền Hang Miếng. Cảnh sắc sơn thủy hữu tình, không khí lễ hội vô cùng náo nhiệt, người dân bản địa cực kỳ thân thiện và mến khách. Tôi đặc biệt ấn tượng với những mâm cơm truyền thống và các trò chơi dân gian. Chắc chắn tôi sẽ giới thiệu bạn bè và gia đình quay trở lại vùng đất tuyệt đẹp này trong những năm tới.

Lễ hội Đền Hang Miếng 2026 khép lại trong niềm hân hoan, để lại dư âm tốt đẹp về một ngày hội đại đoàn kết, nơi tôn vinh bản sắc văn hóa cội nguồn. Với sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương, sự đồng thuận của nhân dân, cùng với vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ vốn có và câu chuyện lịch sử linh thiêng, Đền Hang Miếng hứa hẹn sẽ trở thành điểm sáng trên hành trình du lịch văn hóa tâm linh tại Sơn La, mở ra cơ hội phát triển mới cho vùng đất Song Khủa thân thiện, mến khách.