Rừng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng hộ đầu nguồn sông Đà, bảo đảm sinh thủy cho các công trình thủy điện quốc gia, Rừng không chỉ góp phần điều hòa khí hậu, phòng chống thiên tai, bảo vệ môi trường sinh thái mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững và bảo đảm quốc phòng - an ninh khu vực Tây Bắc.

Tỉnh Sơn La đã quy hoạch và thành lập 5 Khu rừng đặc dụng (Xuân Nha, Sốp Cộp, Tà Xùa, Thuận Châu và Mường La), 2 Khu rừng bảo vệ cảnh quan di tích lịch sử văn hóa (Rừng Văn bia Lê Thái Tông và rừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp) và 1 Khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học của Trung tâm Lâm nghiệp Tây Bắc với quy mô diện tích quy hoạch đến năm 2030 là 88.399,3 ha, chiếm 12,7% tổng diện tích đất lâm nghiệp toàn tỉnh.

Các Khu rừng đặc dụng của tỉnh có tính đa dạng sinh học cao với các hệ sinh thái đặc trưng điển hình rừng kín thường xanh vùng núi cao Tây Bắc, với nhiều loài động thực vật quý hiếm có tên trong sách đỏ Việt Nam và danh lục đỏ thế giới. Trong đó, đáng chú ý là các loài thực vật lá kim (hạt trần) như: Pơ mu, bách xanh, du sam, thông tre, thông 5 lá, đỉnh tùng. Các loài thực vật lá rộng (hạt kín) như: Trầm hương, Lát hoa; đinh hương, đinh thối, nghiến, sến mật, đặc biệt là Vân Sam Hoàng Liên,… Cùng với đó là nhiều loài động vật quý hiếm như: Vượn đen tuyền, vượn đen má trắng, voi, gấu,… Những loài thực vật, động vật quý hiếm đang được lực lượng kiểm lâm và người dân ngày đêm bảo vệ.

Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La được giao quản lý bảo vệ hơn 17.892 ha, trong đó đất có rừng là trên 14.070 ha, nằm trên địa bàn 3 xã Ngọc Chiến, Mường La, Chiềng Lao. Khu Bảo tồn có hệ sinh thái rất đa dạng, với 1.015 loài thực vật, 76 loài thú, 191 loài chim, 57 loài bò sát, 37 loài lưỡng cư và 265 loài côn trùng. Hiện nay, khu bảo tồn còn một số động vật quý hiếm, như đặc hữu loài vượn đen tuyền, gà lôi là những loài động vật nằm trong sách đỏ đang có nguy cơ tuyệt chủng và một số thực vật bậc cao, như gù hương, pơ mu, thông đỏ, sâm, giảo cổ lam...

Ông Lê Tuấn Anh, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực VIII, Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La, cho biết: Chúng tôi đẩy mạnh tuyên truyền đến nhân nhân dân về giá trị của động, thực vật quý hiếm đang sinh sống tại khu bảo tồn. Đồng thời, phối hợp chính quyền cơ sở tổ chức các đợt tuần tra, kiểm soát rừng; theo dõi và cập nhật các đặc tính, tình hình sinh trưởng, phát triển của loài thực vật, động vật quý hiếm... Phối hợp với các trường đại học, trung tâm nghiên cứu thực hiện các cuộc điều tra chuyên đề, xác định các loài động, thực vật quý hiếm, đưa ra các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học trong thời gian tiếp theo.

 Với quy mô rừng lớn cùng hệ sinh thái đặc trưng của vùng núi cao Tây Bắc, Sơn La đang khẳng định vị thế là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của khu vực. Đặc biệt, cuối năm 2025, UBND tỉnh tổ chức Hội nghị đánh giá tiềm năng đề xuất xác lập, công nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới thuộc khu vực hành lang đa dạng sinh học từ Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La sang Khu rừng đặc dụng Tà Xùa với có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành, các cơ quan, đơn vị liên quan từ Trung ương đến địa phương. Qua khảo sát, đánh giá thực tế, cùng những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các chuyên gia, nhà khoa học có thể thấy, Khu vực hành lang đa dạng sinh học từ Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La sang Khu rừng đặc dụng Tà Xùa hội tụ đầy đủ các giá trị cốt lõi để xây dựng hồ sơ đề cử Khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Ông Nguyễn Huy Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh, thông tin: Phát huy vai trò nòng cốt trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, Chi cục tích cực phối hợp với các đơn vị liên quan, các địa phương tổ chức quản lý, bảo vệ bền vững diện tích rừng hiện có, bảo đảm duy trì ổn định tỷ lệ che phủ rừng; đồng thời nâng cao chất lượng rừng tự nhiên và rừng trồng, đáp ứng yêu cầu bảo tồn đa dạng sinh học, tăng cường chức năng phòng hộ đầu nguồn các công trình thuỷ điện trên sông Đà và đồng bằng Bắc Bộ, bảo vệ biên giới và phát triển môi trường sinh thái bền vững. Bảo tồn và phát triển bền vững hệ thống 5 khu rừng đặc dụng, phòng hộ; đồng thời nghiên cứu đề xuất xác lập, công nhận Khu dự trữ sinh quyển thuộc khu vực hành lang đa dạng sinh học từ Khu Bảo tồn thiên nhiên Mường La sang Khu rừng đặc dụng Tà Xùa trên địa bàn tỉnh Sơn La gắn với định hướng phát triển du lịch sinh thái bền vững trọng điểm của tỉnh.

Phát huy toàn diện giá trị hệ sinh thái rừng, gắn kết bảo tồn đa dạng sinh học với phát huy chức năng sinh thái, kinh tế và xã hội của rừng. Tập trung mở rộng và nâng cao hiệu quả các dịch vụ sinh thái như chi trả dịch vụ môi trường rừng, du lịch sinh thái, hấp thụ và lưu giữ carbon, bảo vệ nguồn nước; bảo đảm tái đầu tư hiệu quả cho công tác quản lý rừng và phát triển cộng đồng. Từng bước xây dựng và thí điểm cơ chế vận hành thị trường tín chỉ carbon rừng; khuyến khích phát triển lâm sản ngoài gỗ và các mô hình sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Ưu tiên phát triển các loài cây lâm nghiệp đa mục tiêu, đặc biệt là mắc ca và sơn tra, xây dựng các mô hình làm giàu rừng; mở rộng mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng gắn với phát triển vùng nguyên liệu tập trung, chế biến sâu và xuất khẩu. Qua đó, từng bước hỗ trợ, tạo điều kiện cho người dân trong khu vực có thu nhập ổn định từ nghề rừng, góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ, phát triển rừng và bảo tồn đa dạng sinh học.