Bài thơ mà Thanh Hải viết vào những ngày cuối đời dường như luôn trở lại trong tôi vào đúng thời khắc này, thời khắc con người nhìn thấy cái mới đang đến và chạm vào những điều xưa cũ sâu thẳm trong lòng.

“Mọc giữa dòng sông xanh

Một bông hoa tím biếc

Ơi con chim chiền chiện

Hót chi mà vang trời

Từng giọt long lanh rơi

Tôi đưa tay hứng về…”

Những vần thơ vang lên gợi cho tôi nhớ về những mùa xuân nơi biên giới khi còn là người lính trẻ. Đó là những năm 1980, đất nước ta vẫn đang trong giai đoạn tái thiết sau chiến tranh. Sơn La khi ấy nghèo khó lắm, nhưng thiên nhiên vẫn đẹp đến lạ, kiêu hãnh theo cách riêng của núi rừng Tây Bắc. Tôi nhớ những buổi sớm vùng cao, sương trắng như tơ lụa phủ trên nương mạ của người Thái, người Mông; tiếng suối róc rách hòa vào tiếng gà gáy nơi bản xa; đào rừng rực nở khắp nơi nơi, lác đác đâu đó ban rừng nở sớm như những bông tuyết nổi bật giữa đại ngàn Tây Bắc. Thiên nhiên vẫn kiên cường và con người, cũng vì thế vững vàng.

Khi ấy, là người lính quân hàm xanh nơi biên giới, tôi đã từng sống ở nơi những mùa xuân chỉ có sắc hoa rừng và tiếng suối róc rách như kể chuyện. Nhớ một sáng cuối năm, đơn vị hành quân qua cánh đồng thị xã Sơn La ngày ấy. Lộc non phủ xanh những ruộng bậc thang, một người đồng đội khẽ ngâm:

“Mùa xuân người cầm súng

Lộc giắt đầy quanh lưng

Mùa xuân người ra đồng

Lộc trải dài nương lúa…”

Ngày ấy, mỗi người lính đều sống như “một nốt trầm”, nhỏ bé nhưng kiên trì, góp phần vào bản hòa ca của Tổ quốc. Trong gian khó, người ta vẫn tìm thấy mùa xuân, tìm thấy ý nghĩa của sự dâng hiến cho quê hương, đất nước. Và chính trong những ngày tháng ấy, tôi hiểu thế nào là “lộc giắt quanh lưng”, là niềm tin, hy vọng và trách nhiệm mà người lính mang theo mình.

Ngày ấy, người dân vùng cao cũng như những nốt nhạc giữ nhịp cho cuộc đời. Cụ già người Mông vượt núi cả ngày mang xuống bản vài bó củi, hay cô gái Thái gùi gạo, vá áo cho bộ đội; những đứa trẻ chân trần chạy theo đoàn quân, miệng nở nụ cười như nắng đầu xuân. Họ chính là những mùa xuân nho nhỏ, lặng thầm mà lay động.

“Đất nước bốn ngàn năm

Vất vả và gian lao

Đất nước như vì sao

Vững vàng phía trước…”

Đất nước bốn nghìn năm chưa bao giờ ngơi nghỉ, nhưng dẫu qua bao vất vả, gian lao, đất nước vẫn vững vàng như vì sao phía trước. Sơn La, mảnh đất tôi gắn bó cả đời, cũng thay đổi theo nhịp chuyển mình của Tổ quốc.

Từ một tỉnh miền núi nghèo, đường sá gập ghềnh, Sơn La nay đã có những đại lộ kết nối vùng, những cánh đồng nông nghiệp công nghệ cao, những trang trại nhãn, bơ, xoài, mận… trải dài trên triền núi. Công trình thủy điện Sơn La hoàn thành mở ra một trang mới, ánh sáng điện lưới đến với những bản xa, trẻ em học trong lớp học kiên cố, phụ nữ vùng cao bán nông sản trên sàn thương mại điện tử, du khách đến Sơn La quanh năm để ngắm hoa ban, trải nghiệm văn hóa Thái, Mông, Dao...

Sự đổi thay đó đã khiến tôi xúc động, càng trân trọng tinh thần mà Thanh Hải gửi gắm, dù đời sống vật chất có thay đổi, lý tưởng sống đẹp vẫn còn nguyên giá trị.

“Ta làm con chim hót

Ta làm một nhành hoa

Một nốt trầm xao xuyến

Ta hát trong hòa ca…”

Mấy câu thơ ấy luôn khiến tôi bồi hồi. Bởi ngày xưa ấy, người dân Sơn La cùng nhân dân cả nước đều sống và cống hiến một cách tự nguyện, không ai đòi hỏi điều to lớn, chỉ mong góp một việc nhỏ để đời thêm vui. Giờ đây, vào đêm giao thừa của tuổi ngoài nửa đời, tôi vẫn thấy tinh thần ấy vẹn nguyên, giản dị, bền bỉ và có ích.

Thanh Hải viết bài thơ này vào những ngày cuối cùng của cuộc đời khi ở trên giường bệnh. Nhưng thơ ông không buồn thương, bi lụy; chỉ chất chứa một ước ao giản dị:

“Mùa xuân, mùa xuân

Một mùa xuân nho nhỏ

Lặng lẽ dâng cho đời

Mùa xuân mùa xuân.”

Đó là lời nhắc nhở rằng con người sống không phải để đòi hỏi, mà để dâng hiến. Mỗi người đều có thể góp cho đời một mùa xuân bé nhỏ, nhưng chân thành; từ những mùa xuân bé nhỏ của mỗi người sẽ góp nên những mùa xuân của dân tộc, mùa xuân của đất nước.

Đêm giao thừa năm 2026, giữa pháo hoa sáng rực, tôi nghe vọng lại tiếng cười của đám trẻ người Mông năm nào, những đứa trẻ từng chân trần chạy theo bộ đội, nay đã trở thành cán bộ xã, thầy giáo, bác sĩ. Tôi nghe lại tiếng cười rộn ràng của bà con người Thái mỗi độ tết về, vang vọng giữa đại ngàn như lời chúc yên bình.

Và tôi nghĩ về thế hệ trẻ hôm nay. Họ lớn lên trong hòa bình, giữa một Sơn La đang đổi thay từng ngày. Có thể họ không cảm nhận hết gian khó của các thế hệ trước, nhưng tôi hy vọng họ hiểu được tinh thần mà Thanh Hải gửi gắm, tinh thần lặng lẽ dâng hiến, như một dòng chảy không ngừng tiếp nối.

“Mùa xuân tôi xin hát

Khúc Nam Ai, Nam Bằng

Nước non ngàn dặm mình

Nước non ngàn dặm tình

Đất Huế nhịp phách tiền.”

Đêm giao thừa, thời khắc giữa cái cũ và cái mới, luôn khiến con người nghĩ về điều lớn lao bằng những hình ảnh bé nhỏ. Với tôi, điều lớn lao ấy là sự tiếp nối giữa quá khứ gian nan và hiện tại bình yên, giữa những người đã nằm xuống và những người đang sống, giữa những mùa xuân đã trôi qua và mùa xuân vừa chạm ngõ.

Và tôi tin, Sơn La với những con người cần mẫn, những mùa hoa ban trắng và những dự định đang nảy lộc, sẽ tiếp tục là một “mùa xuân nho nhỏ” góp vào mùa xuân lớn của đất nước.

Một mùa xuân nho nhỏ, lặng lẽ mà bền bỉ, vẫn đang dâng tràn trong mỗi chúng ta.