Hưởng ứng phong trào đã xuất hiện nhiều mô hình hay, cách làm hiệu quả trong bảo vệ môi trường, như: “Ngày chủ nhật xanh”, “Tuyến phố văn minh, không rác”, “Khu dân cư tự quản bảo vệ môi trường”, “Gia đình 5 không, 3 sạch”, “Nhà sạch, ngõ đẹp”, “Đường hoa, đường cây xanh”, “Cánh đồng không rác thải”... Tuy nhiên việc bảo vệ môi trường, thu gom xử lý rác thải vẫn chưa đạt được hiệu quả mong muốn, còn mang tính tự phát, thực hiện trong phạm vi hẹp, chưa trở thành hoạt động thường xuyên, tạo ra thói quen, nếp sống đẹp trong cộng đồng dân cư.

Nhằm hình thành nếp sống văn minh, thân thiện với môi trường trong cộng đồng dân cư, ngày 9/1/2026, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 11/KH-UBND phát động phong trào Toàn dân tham gia bảo vệ môi trường, giảm thiểu phát sinh, phân loại, thu gom, xử lý rác thải vì một Việt Nam sáng - xanh - sạch - đẹp trên địa bàn tỉnh Sơn La.

Mục tiêu đến năm 2030, 100% xã, phường tổ chức ngày cuối tuần ra quân tổng vệ sinh công cộng tại các khu dân cư, tổ dân phố; 100% chính quyền địa phương tổ chức phân loại rác thải sinh hoạt tại hộ gia đình, cá nhân; bố trí đủ các điểm tập kết và thu gom rác thải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật về bảo vệ môi trường, chấm dứt tình trạng đổ, đốt rác thải không đúng quy định tại cộng đồng; 100% khu dân cư, tổ dân phố có bổ sung nội dung về bảo vệ môi trường vào hương ước, quy ước; xây dựng, duy trì và nhân rộng mô hình tự quản về môi trường; 95% rác thải sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý theo quy định; xóa bỏ các “điểm đen” về ô nhiễm môi trường…

UBND tỉnh đề nghị các cấp, các ngành, các xã, phường, phát động phong trào Toàn dân tham gia bảo vệ môi trường, giảm thiểu phát sinh, phân loại, thu gom, xử lý rác thải; tăng cường hiệu quả công tác quản lý rác thải. Tiếp tục hoàn thiện thể chế chính sách về quản lý rác thải của địa phương. Hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật đồng bộ về phân loại, thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý rác thải sinh hoạt sau phân loại. Giảm thiểu phát sinh rác thải; đẩy mạnh tái chế rác thải; xử lý, cải tạo, phục hồi môi trường các khu vực ô nhiễm môi trường do rác thải gây ra. Tăng cường giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm về phân loại, thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý rác thải.

Các ngành, địa phương tham mưu ban hành các văn bản triển khai thi hành Luật Bảo vệ môi trường, trong đó tập trung vào quản lý rác thải, vệ sinh công cộng; định mức kinh tế - kỹ thuật về thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải và vệ sinh công cộng (trường hợp cần thiết). Rà soát nội dung các quy hoạch về xử lý rác thải, bảo đảm đáp ứng nhu cầu về điểm tập kết, trạm trung chuyển, khu xử lý tập trung để xử lý rác thải phát sinh trên địa bàn phù hợp với bối cảnh mới. Đề xuất đầu tư các cơ sở, khu xử lý chất thải tập trung đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường, ưu tiên sử dụng công nghệ hiện đại, thân thiện môi trường, tăng cường xử lý rác thải kết hợp thu hồi năng lượng, đồng xử lý rác thải, hạn chế chôn lấp trực tiếp rác thải; khuyến khích các nhà máy áp dụng mô hình nhà máy thông minh.

Tiếp tục tham mưu triển khai các chương trình, kế hoạch triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên địa bàn tỉnh và các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp tái chế, tận dụng tối đa trang thiết bị, hạ tầng kỹ thuật, cơ sở sản xuất sẵn có để tham gia vào hoạt động tái chế, xử lý, đồng xử lý rác thải, đảm bảo tiết kiệm, hiệu quả, tránh lãng phí.

Đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) vào quản lý, giám sát và vận hành hệ thống thu gom, xử lý rác thải; áp dụng hệ thống quản lý rác thải thông minh dựa trên dữ liệu số để theo dõi, đánh giá và cải thiện hiệu quả hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý rác thải; kết nối, chia sẻ cơ sở dữ liệu về quản lý chất thải trên địa bàn.

Tuyên truyền, vận động các tổ chức, hộ gia đình và nhân dân tiếp tục thực hiện phân loại rác tại nguồn và thực hiện nghiêm túc việc nộp phí thu gom chất thải rắn sinh hoạt theo quy định. Lắp đặt, khai thác hệ thống camera giám sát, đặc biệt tại các tuyến đường giao thông, điểm thu gom rác thải, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật với hệ thống camera an ninh để phát hiện kịp thời các hành vi xả rác bừa bãi, đổ rác thải sinh hoạt không đúng nơi quy định; vi phạm trong phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải gây ô nhiễm môi trường.

Tăng cường kiểm tra, giám sát việc phân loại, tiếp nhận, thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt của tổ chức, cá nhân, không để rác thải tồn đọng gây mất vệ sinh công cộng, ô nhiễm môi trường, nhất là tại khu dân cư, nơi công cộng, khu du lịch, đường phố, đường làng, ngõ xóm, kênh mương, ao hồ, sông, suối...