Tàu không số vận chuyển hàng hóa, vũ khí trên tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển.    

Ảnh: Tư Liệu

Những ngày đầu tìm cách mở đường trên biển, gặp muôn vàn khó khăn: Không có người thạo nghề đi biển dài ngày, thiếu phương tiện chuyên chở và chưa có bến nhận hàng ở các tỉnh ven biển phía Nam. Sau khi nghiên cứu và trên cơ sở kinh nghiệm của các chuyến vượt biển từ Nam Bộ ra, ngày 23/10/1961, Bộ Quốc phòng ra Quyết định số 97-QP thành lập Đoàn vận tải 759 vận tải đường biển, sau này được điều chỉnh tổ chức thành Đoàn 125 Hải quân. Đoàn có nhiệm vụ xây dựng lực lượng, chuẩn bị phương tiện, tổ chức trinh sát, nắm chắc quy luật tuần tra, hoạt động ngăn chặn trên biển của địch; hiệp đồng với các tỉnh ven biển Nam bộ và Nam Trung bộ, xây dựng các bến bãi sẵn sàng tiếp nhận vũ khí.

Trung tuần tháng 8/1962, Quân ủy Trung ương thông qua Nghị quyết “Mở đường vận chuyển chiến lược trên biển”. Từ đây, Đoàn 759 bước vào một giai đoạn vận chuyển mới, nhận bàn giao 4 tàu gỗ từ xưởng đóng tàu I (Hải Phòng) và tiếp nhận bổ sung cán bộ. Để đảm bảo bí mật cho tuyến đường vận tải đặc biệt, những chiếc tàu của Đoàn 759 phải cải hoán thành tàu cá, không có số hiệu cố định, xen kẽ, trà trộn vào những đoàn tàu đánh cá của ngư dân địa phương trên biển - Tên gọi “Đoàn tàu không số” được ra đời từ đó.

Đêm 11/10/1962, chuyến tàu gỗ đầu tiên khởi hành mang theo 30 tấn vũ khí từ hậu phương miền Bắc chuyển đến chiến trường miền Nam, cập bến Vàm Lũng (Cà Mau) ngày 16/10 an toàn tuyệt đối. Và chỉ trong hai tháng, 4 chuyến tàu của Đoàn 759 đã vận chuyển được 111 tấn vũ khí cho Khu 9 an toàn. Tuyến đường vận tải biển được khai thông, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi điện biểu dương khen ngợi, đồng thời nhắc nhở cán bộ, chiến sĩ Đoàn 759 hãy nhanh chóng rút kinh nghiệm, tiếp tục vận chuyển nhiều hơn nữa, nhanh hơn nữa vũ khí cho miền Nam. Thực hiện lời Bác, những chuyến tàu không số lại tiếp tục ra khơi.

Để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ, phải có những phương tiện vận chuyển tốt hơn để đi trong mọi thời tiết, Quân ủy Trung ương chủ trương đầu tư, trang bị cho Đoàn 759 loại tàu vỏ sắt trọng tải từ 50 tấn đến 100 tấn. Cuối năm 1962, Bộ Tổng Tư lệnh đề nghị Xưởng đóng tàu III (Hải Phòng) thuộc Bộ Giao thông vận tải đảm nhiệm việc đóng tàu vỏ sắt. Đồng thời, Trung ương chỉ thị cho Khu 7 mở thêm bến đón tàu, sau đó, nghiên cứu mở rộng tuyến vận tải đường biển vào các bến thuộc địa bàn Khu 5. Số vũ khí được chuyển từ những chuyến tàu không số đến chiến trường Nam Bộ, cực Nam Trung bộ và Khu 7, khu V kịp thời đã giúp các lực lượng vũ trang và nhân dân chiến đấu giành nhiều thắng lợi, góp phần làm chuyển biến cục diện chung trên toàn miền.

Đội tiếp nhận vũ khí do Đoàn tàu Không số chuyển vào tại bến Rạch Mốc (Cà Mau) năm 1963.

Ảnh: Tư Liệu

Theo Trung tá Hồ Đắc Thạnh, nguyên Thuyền trưởng tàu 41, nguyên Phó Tham mưu trưởng Vùng 3 Hải quân, nhân dân thường gọi Đoàn 125 là đoàn tàu không số, không phải vì tàu không có số mà bởi có rất nhiều biển số. Qua mỗi vùng biển tùy tình hình mà thay số, thay cờ, quốc tịch khi đi trên vùng biển quốc tế, “nếu có tàu dầu thì ta hóa thành tàu dầu; nếu có tàu vận tải hàng hóa thì hóa thành tàu vận tải hàng hóa. Khi vào vùng biển miền Nam, tàu lại trở thành tàu đánh cá và treo cờ của chính quyền Việt Nam cộng hòa”.

Trong khi địch được trang bị các loại vũ khí, phương tiện hiện đại, tối tân, chúng ta chỉ có những loại tàu thuyền nhỏ bé, thô sơ, sử dụng tàu giả dạng vận tải, đoàn tàu đánh cá, kết hợp hoạt động bí mật và công khai; tàu có thể xuất phát đi từ nhiều tuyến đường khác nhau, kết hợp cả vận tải đường bộ với vận tải đường biển; hình thức vận tải từng chặng đường ngắn, thuận lợi thì vận chuyển những chặng đường dài và xa hơn. Có giai đoạn, tàu của ta phải đi vòng ra ngoài vùng biển quốc tế đi xuôi xuống phía Nam. Cứ như vậy, địch phong tỏa đường trong, ta đi đường ngoài; địch ngăn chặn đường dài, ta đi đường phân đoạn; địch bám đuôi, ta lảng tránh ra vùng biển quốc tế, khi địch tấn công hoặc cướp tàu, ta chống trả quyết liệt và sẵn sàng hủy tàu, hủy hàng để giữ bí mật nhiệm vụ và con đường chiến lược.

Cũng có thời điểm, con đường vận chuyển trên biển bị phát hiện, địch tăng cường tuần tiễu, phong tỏa và kiểm soát chặt chẽ, Quân ủy Trung ương quyết định tạm ngừng việc vận chuyển bằng đường biển vào miền Nam để nghiên cứu tìm phương thức vận chuyển mới, phù hợp với tình hình.

Đường Hồ Chí Minh trên biển là tuyến đường nối liền hậu phương lớn miền Bắc với chiến trường miền Nam, trong đó có dấu ấn của lớp lớp cán bộ, chiến sĩ quả cảm, kiên cường trên những đoàn tàu “không số” đã vận chuyển hàng vạn lượt người, hàng trăm ngàn tấn hàng hóa, vũ khí, quân trang, chuyên gia... chi viện kịp thời cho chiến trường miền Nam. Cùng với đường mòn Hồ Chí Minh trên dãy Trường Sơn, đường Hồ Chí Minh trên biển đã góp phần quan trọng vào thắng lợi vĩ đại của dân tộc.        

(Còn nữa)

Thái Hà (Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy)