Sơ chế quả chanh leo tại Nhà máy chế biến nông sản, Công ty cổ phần Nafoods Tây Bắc (Mộc Châu). 

Ảnh: PV

Chủ đề được nhân dân kỳ vọng

Từ khi dự thảo văn kiện trình Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV được đưa ra lấy ý kiến nhân dân, cụm từ “phát triển xanh, nhanh và bền vững” trở thành chủ đề thời sự trong nhiều diễn đàn. Nó vừa như mệnh lệnh hối thúc cho sự đổi mới, vừa như định hình nên một tương lai tốt đẹp mà ở đó chứa đựng đầy đủ những kỳ vọng của nhân dân về quê hương Sơn La.

Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) định nghĩa nền “kinh tế xanh” là nền kinh tế nâng cao đời sống con người và cải thiện công bằng xã hội, đồng thời giảm thiểu đáng kể những rủi ro môi trường và những thiếu hụt sinh thái. Theo Quyết định số 1393/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về “Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh thời kỳ 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2050”, có thể khái quát nền kinh tế xanh ở mấy trụ cột, đó là: Nền sản xuất thích ứng được với những thách thức đặt ra do biến đổi khí hậu; tăng trưởng dựa trên cơ sở khoa học và công nghệ hiện đại; đi đôi với việc tạo ra nhiều việc làm, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, với việc bảo tồn, phát triển và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn tự nhiên, giảm phát thải khí nhà kính, cải thiện nâng cao chất lượng môi trường, qua đó kích thích tăng trưởng kinh tế.

Là địa phương đi sau với sản xuất nông nghiệp, nhưng cũng là yếu tố giúp cho Sơn La tránh được đáng kể những tác động tiêu cực của mô hình nền “kinh tế nâu” mà nhiều địa phương trong nước gặp phải khi tăng trưởng chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên, công nghệ sản xuất lạc hậu, phát sinh nhiều chất thải, gây ô nhiễm môi trường...

Dù vậy, gần đây một số biểu hiện phát triển thiếu bền vững cũng đang đặt ra cho Sơn La bài toán không hề dễ dàng. Đó là chuyện “đến hẹn lại lên”, nhân dân thành phố Sơn La thấp thỏm lo âu vì nguồn nước bị ô nhiễm mỗi khi mùa thu hái cà phê đến. Là chuyện những con suối thơ mộng, trong xanh dần đổi màu và bốc mùi hôi thối vào mỗi kỳ thu hoạch dong riềng. Đó là câu chuyện những cánh rừng tiếp tục bị xâm hại, là các bản vùng cao thiếu nước sinh hoạt mùa khô hanh ngày một nhiều hơn.

Cả tỉnh hiện có 1 khu công nghiệp và một vài cụm công nghiệp nằm rải rác ở các huyện, dù chưa hoạt động hết công suất, nhưng cũng đang đặt ra nhiều thách thức trong kiểm soát nguồn xả thải. Dư luận từng đặt ra câu hỏi khi có doanh nghiệp chế biến hàng chục tấn nông sản mỗi ngày nhưng bể xử lý nước thải lại cạn khô như chưa vào vụ sản xuất. Rồi chuyện các bản báo cáo đánh giá tác động môi trường đẹp đẽ khiến cho địa phương muốn đóng cửa cơ sở chế biến cà phê chưa được thực hiện quyết liệt...

Bên cạnh những cơ hội, để phát triển nền kinh tế xanh tại Sơn La, chúng ta sẽ gặp phải những thách thức lớn phải vượt qua. Trước hết, về nhận thức nền kinh tế xanh vẫn còn hết sức mới mẻ đối với ngay cả đội ngũ cán bộ chưa nói đến với số đông đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, đòi hỏi phải có những nghiên cứu và phổ biến rộng rãi kiến thức trong tầng lớp cán bộ, công chức nhà nước, các doanh nghiệp và người dân. Thứ hai, thực tế công nghệ sản xuất của số đông doanh nghiệp ở Sơn La hầu hết là công nghệ cũ, tiêu hao năng lượng lớn, các doanh nghiệp, HTX quy mô nhỏ và siêu nhỏ nên việc thay đổi công nghệ trong sản xuất, kinh doanh phù hợp với nền kinh tế xanh là thách thức không nhỏ bởi hạn chế về nguồn lực tài chính và trình độ của cả người quản lý lẫn người lao động. Thứ ba, nguồn tài nguyên thiên nhiên đang dần cạn kiệt, đa dạng sinh học bị suy giảm, ô nhiễm môi trường tiếp tục gia tăng, nhất là ở khu vực đô thị.

Dù khó khăn, thách thức nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, đồng bào các dân tộc Sơn La luôn kỳ vọng vào một nền “kinh tế xanh”.

Cơ hội thúc đẩy phát triển xanh

Theo “Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh thời kỳ 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2050”, tới đây, Việt Nam sẽ tiếp tục đẩy mạnh “Tái cơ cấu nền kinh tế gắn với mô hình tăng trưởng”. Ở tầm vĩ mô, rõ ràng đây là cơ hội để Sơn La nắm bắt và thực hiện hướng tới nền kinh tế xanh và bền vững.

Công nhân Công ty chè Nhật tại xã Vân Hồ thu hái chè bằng máy.

Ảnh: PV

Với lợi thế nằm trong khu vực nhiệt đới, gió mùa có nguồn năng lượng mặt trời khá dồi dào ở Phù Yên, Yên Châu, Mai Sơn, Mường La, Thành phố; năng lượng gió ở Bắc Yên; diện tích mặt hồ rộng lớn của 2 công trình thủy điện lớn nhất cả nước, đưa Sơn La là một trong số ít địa phương ở Tây Bắc có tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo. Thế mạnh nhất có lẽ là sau 5 phát triển cây ăn quả trên đất dốc với diện tích đứng thứ 2 toàn quốc, đã làm thay đổi căn bản nhận thức của người dân về sản xuất nông nghiệp. Xu hướng “xanh hóa sản xuất”, phát triển nông nghiệp hữu cơ đang được nhiều nông dân, HTX, doanh nghiệp hưởng ứng. Ngoài ra, hệ sinh thái rừng với tỷ lệ che phủ 45% cũng góp phần làm tăng lợi thế cho Sơn La hướng tới nền kinh tế xanh. Bên cạnh đó, Sơn La còn sở hữu một Mộc Châu được ví như “Đà Lạt thứ hai”, nhiều địa danh có tiềm năng khác biệt để phát triển ngành công nghiệp không khói, cùng những kinh nghiệm quý báu của chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong phát triển du lịch sinh thái thời gian qua, là bài học có giá trị thực tiễn quý giá trên con đường chinh phục mục tiêu phát triển xanh.

Để tiếp cận và dần chuyển đổi sang phát triển kinh tế xanh, đầu tiên Sơn La  đang tập trung tuyên truyền, thay đổi nhận thức của xã hội từ nền “kinh tế nâu” sang nền “kinh tế xanh” để tạo ra sự đồng thuận cao trong xã hội từ lãnh đạo đến người dân và doanh nghiệp. Tăng cường năng lực cho bộ máy quản lý nhà nước trong việc tham mưu cho tỉnh hoạch định các chính sách phát triển xanh một cách bài bản, dài hơi. Tiếp theo, đẩy mạnh hơn nữa “xanh hóa nền sản xuất” bằng cách ứng dụng rộng rãi công nghệ tiên tiến vào sản xuất nông nghiệp một cách bền vững, đặt ra mục tiêu sau 5 năm tới cần phải có ít nhất 20% diện tích sản xuất nông nghiệp hữu cơ và 15 năm tiếp theo nông nghiệp hữu cơ chiếm 1/2 nền sản xuất. Đi đôi với đó là rà soát toàn bộ các doanh nghiệp, HTX sản xuất, chế biến nông sản, tạo cơ chế khuyến khích để họ thay đổi dây chuyền sản xuất cũ, đầu tư mới công nghệ thân thiện môi trường.

Mục tiêu tiếp theo, đó là “xanh hóa lối sống”, tăng dần tỷ trọng sử dụng năng lượng tái tạo trong sinh hoạt, sản xuất; sử dụng công nghệ cao, phát thải cácbon thấp, tiết kiệm tài nguyên, không gây ô nhiễm môi trường. Cơ cấu lại ngành công nghiệp theo hướng đẩy mạnh công nghiệp chế biến sâu nông, lâm, thủy sản và dược liệu, công nghiệp năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, nhất là năng lượng gió, năng lượng mặt trời.

Đẩy mạnh xúc tiến đầu tư, thu hút nguồn lực phát triển hoàn thiện Khu du lịch quốc gia Mộc Châu, làm đầu tầu kéo các điểm du lịch khác trong tỉnh. Phát triển các dịch vụ du lịch thân thiện với môi trường, du lịch sinh thái, tạo thêm việc làm cho người dân từ các dịch vụ du lịch xanh, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống, xây dựng lối sống thân thiện, hòa hợp với môi trường. Đổi mới công tác quy hoạch sử dụng đất cho phát triển đô thị, phát triển giao thông, khu công nghiệp, các công trình phúc lợi xã hội theo hướng dành quỹ đất đủ cho phát triển cây xanh, hồ nước và các công trình hạ tầng kỹ thuật môi trường theo quy chuẩn quốc tế. Tiếp tục đầu tư hệ thống xử lý nước thải đô thị ở 100% các thị trấn, mở rộng nâng cấp quy mô tại đô thị du lịch Mộc Châu và Thành phố.

Chỉ với một chữ “xanh”, song để thực hiện được cần có sự quyết tâm tuyệt đối, thống nhất của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận, đồng lòng của các doanh nghiệp và mọi người dân. Sơn La phải biến thách thức thành cơ hội, thành động lực để phát triển. Nghị quyết đại hội đã đề ra, nhân dân tin tưởng, đồng lòng. Ý Đảng và lòng dân đã hợp làm một, chắc chắn Sơn La sẽ hiện thực thành công mục tiêu “phát triển xanh” nhanh và bền vững trong thời gian tới.