Theo thống kê năm 2025, toàn tỉnh có 18/22 loại hình thiên tai diễn ra trên địa bàn tỉnh, trong đó, mưa lớn gây ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất xảy ở nhiều địa phương. Đặc biệt, các đợt mưa lớn do ảnh hưởng của cơn bão số 9 và hoàn lưu cơn bão số 10 đã gây thiệt hại khoảng 1.000 ha cây trồng các loại; làm hư hỏng trên 900 ngôi nhà của hộ dân; sạt lở 9 điểm gây ách tắc giao thông… Riêng trận lũ lớn trên dòng sông Mã, đã gây ngập úng diện rộng, gây thiệt hại nặng nề cho nhân dân các xã: Chiềng Sơ, Huổi Một, Mường Lầm, Bó Sinh, Chiềng Khương, Chiềng Khoong, Mường Lạn, Sốp Cộp, Mường Hung, Mường Lèo… Những thiệt hại do thiên tai gây ra, khiến việc phải có một chiến lược di dời, sắp xếp dân cư bài bản trở nên cấp thiết.

Năm 2025, UBND tỉnh Sơn La đã có báo cáo gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đề xuất hỗ trợ kinh phí từ nguồn dự phòng ngân sách Trung ương thực hiện bố trí, sắp xếp, ổn định dân cư vùng thiên tai cấp bách bị ảnh hưởng của bão số 10, 11 và các đợt mưa, bão trong năm 2025 trên địa bàn tỉnh.

Do mưa, bão, khu vực bản Lun, phường Chiềng Cơi, đã hình thành cung sạt trượt, phạm vi cung trượt có 20 hộ gia đình đang sinh sống. Trong đó, có 9 hộ là nhà xây 2 tầng, 11 hộ là nhà 1 tầng; một số hộ xuất hiện vết nứt trên tường rào, sân ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân. Năm 2025, tỉnh đã đề xuất Trung ương hỗ trợ triển khai thực hiện Dự án “Bố trí, sắp xếp dân cư vùng thiên tai bản Lun, phường Chiềng Cơi", sớm di dời các hộ dân nơi đây đến nơi ở mới an toàn.

Ông Nguyễn Văn Thản, Chủ tịch UBND phường Chiềng Cơi, thông tin: Quy mô xây dựng dự án “Bố trí, sắp xếp dân cư vùng thiên tai bản Lun, phường Chiềng Cơi, tỉnh Sơn La”, gồm: Xây dựng hệ thống đường giao thông dài 0,45 km dẫn vào điểm tái định cư và 0,5 km đường nội bộ; san nền nhà 30 hộ dân, hệ thống nước sinh hoạt, hệ thống điện sinh hoạt, hệ thống thoát nước thải. Diện tích thực hiện dự án dự kiến khoảng 2,5 ha đất trồng cây hàng năm tại bản Lun. Thời gian thực hiện dự án năm 2025-2026; tổng kinh phí dự kiến khoảng 25 tỷ đồng.

Còn tại bản Tăng, xã Nậm Lầu, do ảnh hưởng của mưa lũ diễn ra vào tháng 7/2025, tại bản Tăng xuất hiện vết nứt lớn, gây nguy cơ trượt, sạt lở đất, đá, làm ảnh hưởng đến 15 hộ dân. Sau khi phát hiện tình trạng sạt, trượt, UBND xã nhanh chóng di rời tài sản và nhân dân đến nơi an toàn. Đồng thời, báo cáo UBND tỉnh và triển khai tìm kiếm mặt bằng xây dựng, tái định cư cho 15 hộ dân với ưu tiên tái định cư tại chỗ. UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2561/QĐ-UBND ngày 15/10/2025 ban hành Lệnh xây dựng khẩn cấp công trình: Bố trí, sắp xếp dân cư vùng nguy cơ gây trượt, sạt lở đất đá tại bản Tăng, xã Nậm Lầu, nhằm bảo đảm an toàn, ổn định đời sống các hộ dân vùng chịu ảnh hưởng của thiên tai.

Ông Cầm Bun Lộc, Chủ tịch UBND xã Nậm Lầu, cho hay: Việc tái định cư của 15 hộ dân bản Tăng thực hiện tại chỗ, địa điểm bố trí xây dựng tại khu vực trung tâm của bản, bảo đảm an toàn ổn định lâu dài. Dự án có quy mô 1,7 ha, tổng mức đầu tư trên 11 tỷ đồng và được chia làm 2 giai đoạn. Trong đó, giai đoạn 1, giải phóng mặt bằng, xây dựng các hạng mục thiết yếu đảm bảo điều kiện xây dựng nhà ở và sinh hoạt tối thiểu của nhân dân. Hiện nay, giai đoạn 1 của dự án đã cơ bản hoàn thành, tạo điều kiện cho nhân dân xây dựng nhà ở, ổn định cuộc sống.

Trước bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, ngày 31/3/2026, Tỉnh ủy Sơn La ban hành Kế hoạch số 48-KH/TU. Theo đó, trong quý III/ 2026, tỉnh sẽ hoàn thành việc rà soát tổng thể các khu dân cư nằm trong vùng nguy cơ cao và rất cao. Điểm mới của kế hoạch là việc phân loại chi tiết các hình thức xử lý: Di dời tập trung, di dời xen ghép hoặc ổn định tại chỗ. Điều này, giúp tối ưu hóa nguồn lực và phù hợp với thực tế quỹ đất của từng địa phương.

Rút kinh nghiệm từ các dự án tái định cư trước đây, Kế hoạch số 48-KH/TU nhấn mạnh nguyên tắc sắp xếp dân cư gắn với quy hoạch sử dụng đất và phát triển kinh tế - xã hội. Người dân tại nơi ở mới phải được đảm bảo đầy đủ về đường giao thông, điện, nước sinh hoạt, trường học và trạm y tế. Không chỉ cấp đất ở, tỉnh chú trọng tạo quỹ đất sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và đào tạo nghề để người dân "ly hương nhưng không ly nghiệp".

Chuẩn bị bước vào mùa mưa lũ, tỉnh đang tập trung chỉ đạo các ngành chức năng đẩy mạnh hiện đại hóa hệ thống cảnh báo sớm. Toàn tỉnh hiện có 114 trạm đo khí tượng, 45 trạm đo mưa tự động và 5 trạm đo mực nước cảnh báo lũ cung cấp thông tin chính xác về tình hình thời tiết. Sau khi các dữ liệu được xử lý, Đài Khí tượng Thủy văn Sơn La phát bản tin dự báo, cảnh báo trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đồng thời, chia sẻ qua nền tảng số trong thời gian sớm nhất để nhân dân nắm và chủ động ứng phó. 

Ông Lê Sỹ Tuyến, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước, Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, đến nay, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự các xã đã được củng cố, kiện toàn. Việc phân công nhiệm vụ cho các thành viên rõ ràng, nhất là tích cực ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong thông tin, truyền thông, cảnh báo, dự báo, nhằm thông tin kịp thời đến nhân dân những diễn biến bất thường của thời tiết để, nâng cao ý thức ứng phó với thiên tai của nhân dân.

Toàn tỉnh đang phấn đấu hết năm 2026, hoàn thành nâng cấp các trạm thủy văn quan trắc thủ công sang tự động, cho phép thu thập dữ liệu thời gian thực (real-time); trước quý IV/2027, xây dựng ít nhất một hệ thống cảnh báo sớm cấp thôn, bản tích hợp các loại hình thiên tai như trượt lở, lũ bùn đá và lũ quét. Điều này, giúp cộng đồng có đủ thời gian chủ động ứng phó, bảo vệ cuộc sống an toàn của nhân dân./.