Đối tượng đánh bắt cá bằng xung điện cầm tang vật bỏ chạy lên bờ

(Ảnh chụp lúc 16 giờ 30 phút ngày 14/12/2017 trên vùng lòng hồ thủy điện Hòa Bình

tại địa phận bản Pá Chiến, xã Chiềng San (Mường La)).

Tận diệt bằng xung điện

Ngay sau khi đến Mường La, Đoàn công tác đã phối hợp với Phòng Nông nghiệp&PTNT huyện, Công an huyện và Trạm bảo vệ vùng nước sâu thủy điện Sơn La triển khai kế hoạch kiểm tra phía hạ lưu đập thủy điện Sơn La. Trước đó, Trung tá Tòng Văn Ơn, Đội quản lý hành chính và trật tự xã hội, Công an huyện Mường La thông tin, đơn vị đã cử một tổ đi nắm tình hình tại xã Chiềng San, đây là khu vực thuộc lòng hồ thủy điện Hòa Bình, hằng ngày vào khoảng từ 3-5 giờ sáng và 4-5 giờ chiều thường xảy ra hoạt động đánh bắt cá bằng xung điện.

Tại Trạm bảo vệ vùng nước sâu thủy điện Sơn La đã có 2 chiếc ca nô trực sẵn. Mùa đông, trời rét và tối rất nhanh. Không phải đợi lâu, tổ trinh sát đã gọi về thông báo phát hiện một số đối tượng đang đánh bắt cá bằng xung điện tại khu vực bản Pá Chiến. Ngay lập tức, 2 chiếc ca nô rẽ nước, men theo bờ xuôi xuống, Trung tá Tòng Văn Ơn vừa lái ca nô vừa nói với chúng tôi: Phải đi như vậy thì mới giữ được bí mật, còn nếu đi nhanh ở giữa sông thì các đối tượng sẽ nghe thấy tiếng máy và chạy lên bờ hoặc ném tang vật xuống sông. Chỉ khoảng 5 phút, chúng tôi đã phát hiện 3 chiếc thuyền máy đang có hiện tượng đánh cá bằng xung điện ở ngay sát bờ, lúc này, cả hai chiếc ca nô bất ngờ tăng tốc lao nhanh về phía trước, nhưng cũng ngay lập tức, một số đối tượng phát hiện thấy chúng tôi liền cầm theo vợt bắt cá bằng xung điện bỏ chạy lên bờ. Đoàn kiểm tra áp sát được một chiếc thuyền, trên thuyền có một phụ nữ và bình ắc quy, một máy kích điện. Ngoài ra, ngay sát bờ cũng phát hiện một bộ xung điện do các đối tượng bỏ lại. Đoàn liên ngành tiến hành lập biên bản vi phạm, thu giữ toàn bộ tang vật, người phụ nữ cho biết tên là Lường Thị Hương, ở bản Pá Chiến, bản thân không biết chữ, thấy người khác đánh bắt như vậy cũng làm theo.

Sau khi xem xét bộ xung điện, ông Phan Ngọc Sánh, Phó Chánh Thanh tra Sở Nông nghiệp&PTNT, Phó Đoàn kiểm tra liên ngành của tỉnh cho biết: Chỉ với bình ắc quy 12V, nhưng qua máy kích điện đã tăng lên 30.000VA, với cường độ dòng điện thế này thì không sinh vật gì có thể sống nổi, gây nguy hiểm đến cả người dùng, thậm chí đã có trường hợp tử vong do dùng máy xung điện đánh bắt thủy sản.

Tận diệt bằng vó đèn

Tiếp tục kế hoạch kiểm tra, Đoàn ngược lên phía thượng lưu đập thủy điện Sơn La, ngồi trên ca nô từ thị trấn Ít Ong tới xã Liệp Tè (Thuận Châu) chúng tôi thấy có rất nhiều vó đèn. Theo một cán bộ trong đoàn cho biết, kích thước của những chiếc vó đèn này rất lớn, trung bình mỗi chiếc có lưới rộng khoảng 400 m2. Vào ban đêm, người dân sẽ hạ vó xuống và bên trên treo một bóng điện, các loại cá nhỏ sẽ bị dẫn dụ bởi ánh sáng và bơi tập trung dưới bóng điện, khi đó người dân sẽ kéo lưới lên. Có những thời điểm, mỗi lần kéo một chiếc vó đèn có thể bắt được hơn một tạ cá, nhưng điều đáng quan tâm là người dân dùng các loại lưới có mắt bé, nên hình thức khai thác này đã bắt cả những con cá rất nhỏ. Đoàn đã chọn ngẫu nhiên một số vó đèn và dùng thước đo mắt lưới, kết quả tất cả các cạnh của mắt lưới chỉ từ 4mm trở xuống.

Theo ông Lường Xuân Thủy, Trưởng Phòng khai thác và phát triển nguồn lợi thủy sản (Chi cục Thủy sản Sơn La): theo quy định, khi đánh bắt thủy sản, các cạnh của mắt lưới vó đèn phải đạt tối thiểu từ 1cm trở lên, với các mắt lưới như bà con đang dùng sẽ bắt cả những con cá giống mới nở; chưa kể đến việc lưới ngâm dưới nước lâu ngày bị rêu bám làm các mắt lưới bít lại bé hơn, khi đó đến trứng cá và các loại thủy sinh khác cũng không thể lọt qua.

Cần có chế tài và giải pháp hiệu quả

Tình trạng nhiều người dân đang cố tình sử dụng những hình thức khai thác có tính chất tận thu hủy diệt như dùng mìn, xung điện, đăng chắn, lưới vét để khai thác thủy sản trên các lòng hồ đang diễn ra khá phổ biến. Theo Trung tá Tòng Văn Ơn, việc ngăn chặn, xử lý gặp rất nhiều khó khăn, do đặc điểm hồ chứa rộng, có nhiều eo ngách thuận lợi cho việc trốn chạy, tẩu tán tang vật, có nhiều trường hợp khi bị phát hiện, các đối tượng chống đối quyết liệt.

Ông Hoàng Văn Tởn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Sơn La, Trưởng Đoàn kiểm tra liên ngành của tỉnh, cho biết: Năm 2017, Đoàn kiểm tra liên ngành đã phối hợp với các huyện tổ chức kiểm tra khu vực lòng hồ thủy điện Sơn La và Hòa Bình, Nậm Chiến. Qua kiểm tra ngẫu nhiên 27 vó đèn, thì tất cả 27 vó đèn đều vi phạm kích thước mắt lưới; bắt quả tang 3 trường hợp sử dụng kích điện đánh bắt thủy sản ở xã Tân Phong (Phù Yên) và xã Chiềng San (Mường La), thu giữ 3 bộ xung điện, 2 thuyền máy, xử phạt hành chính 1,5 triệu đồng và bàn giao toàn bộ tang vật cho công an huyện xử lý theo quy định. Bên cạnh đó, huyện Mường La cũng phát hiện, thu và xử lý 15 bộ kích điện, Phù Yên thu 18 bộ kích điện, Bắc Yên 2 bộ kích điện, phạt 3 triệu đồng; Quỳnh Nhai thu 1 bộ kích điện, 1 thuyền gắn máy xử phạt 4 triệu đồng. Tuy nhiên, việc xử lý vi phạm như hiện nay chưa đủ sức răn đe, hầu hết các trường hợp vi phạm chỉ bị tịch thu tang vật, nhắc nhở hoặc làm cam kết không tái phạm. Trong khi, nhận thức của người dân còn hạn chế, đa số người vi phạm là hộ nghèo, công tác tuyên truyền, bảo vệ nguồn lợi thủy sản chưa được xã hội hóa; sự phối hợp của các cấp, các ngành, các tổ chức chính trị - xã hội, các địa phương chưa được thường xuyên.

Trước thực trạng trên, cùng với tăng cường kiểm tra, phát hiện và phải có chế tài đủ mạnh để xử lý vi phạm, các cơ quan chức năng, địa phương cần làm tốt công tác tuyên truyền, hướng dẫn, vận động nhân dân đánh bắt theo đúng các quy định về bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Hằng năm, tỉnh ta đều tổ chức thả cá giống xuống các lòng hồ thủy điện để tái tạo nguồn lợi thủy sản, nếu không ngăn chặn kịp thời các hành vi khai thác thủy sản theo kiểu tận diệt như hiện nay sẽ ảnh hưởng rất lớn đến môi trường. Hơn lúc nào hết, chính quyền địa phương và mỗi người dân cần nâng cao trách nhiệm, nhận thức trong bảo vệ và tố giác, đấu tranh với các hành vi khai thác tận diệt nguồn lợi thủy sản.