Hồ chứa nước thải của Phân xưởng Chế biến cà phê Mường Chanh

thuộc HTX Xây dựng và phát triển nông thôn Mường Chanh.

Nhà máy nước này sử dụng nguồn nước suối Nậm La, cung cấp nước cho 30% số hộ dân thuộc các phường: Tô Hiệu, Chiềng Cơi và phường Quyết Tâm. Nguyên nhân ban đầu được xác định là do nguồn nước bị ô nhiễm từ hoạt động sơ chế cà phê của cơ sở chế biến cà phê trên địa bàn xã Mường Chanh (Mai Sơn). Chúng tôi đã về Mường Chanh và trao đổi với một số cơ quan liên quan để tìm hiểu sự việc.

Tại bản Pom Sản - nơi xưởng chế biến cà phê của Hợp tác xã Xây dựng và phát triển nông thôn Mường Chanh đứng chân, chúng tôi được ông Lò Văn Bun, nguyên trưởng bản Bom Sản dẫn lên hồ chứa nước thải của xưởng chế biến. Quan sát khu vực hồ, chúng tôi nhận thấy nước thải chứa trong hồ có nhiều đoạn đã tràn ra hoặc ngấm ra diện tích ruộng xung quanh, làm mặt ruộng xâm xấp nước đen ngòm. Đặc biệt, đứng từ dưới cánh đồng lúa nhìn lên thấy ống xả được lắp đặt từ trong đáy hồ bắc ra ngoài có đường kính khoảng 200 mm; tại thời điểm đó nước thải trong hồ đang chảy ra bốc mùi khó chịu. Ông Bun bức xúc: Ban ngày van của ống xả được đóng lại, nhưng khoảng từ 21-22 giờ đêm trở đi van mở để xả nước thải theo đường mương dài khoảng 300 mét vào suối Nậm Chanh (là thượng nguồn của suối Nậm La). Cũng tại đây, chúng tôi còn được nghe ý kiến của chị Lò Thị An, trú tại bản Pom Sản, là đại biểu HĐND xã Mường Chanh. Chị cho biết, tại cuộc tiếp xúc cử tri của HĐND xã ở bản Huổi Mo hồi tháng 6/2017, đồng chí Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã khẳng định không cho HTX thầu để chứa nước thải mà chỉ thầu để chứa nước phục vụ chế biến cà phê. Nhưng bây giờ lại là chứa nước thải, hơn nữa còn làm ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống của nhân dân. Về điều này chúng tôi đã được đồng chí Hà Văn Hè, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Chanh giải thích tại trụ sở UBND xã: Khi ký hợp đồng với HTX chỉ ghi là sử dụng hồ để chứa nước phục vụ xưởng chế biến cà phê. Nhưng sau khi đưa vào hoạt động HTX lại sử dụng để chứa nước thải.

Chúng tôi đã đi dọc tuyến mương được nối từ ống xả chảy nước thải ra, dòng nước có màu đục, mùi khó chịu và được chảy vào suối Nậm Chanh. Đến khu vực bản Trầm, gặp anh Quàng Văn Qua, đang xây dựng hệ thống kênh mương nội đồng, anh nói: Ban ngày còn đỡ, chứ ban đêm xưởng chế biến cà phê xả nước thải trên hồ ra mùi hôi thối nồng nặc. Ngày 21/11/2017, có đoàn cán bộ của tỉnh vào kiểm tra, nhưng đến đêm cùng ngày vào khoảng 23-24 giờ, xưởng chế biến cà phê vẫn xả nước thải.

Trước đó, Hợp tác xã Xây dựng và phát triển nông thôn Mường Chanh đã tự thỏa thuận với 52 hộ dân thuộc 7 bản: Nong Ten, Phúc Lợi, Đông Mai, Nà Cà, Cang Mường, Pom Sản và bản Bông chuyển nhượng 2,86 ha ruộng để xây dựng xưởng chế biến cà phê trên khu đất trồng lúa. Khi khởi công xây dựng công trình, HTX chưa có chủ trương đầu tư, không có giấy chứng nhận đầu tư, không có hồ sơ chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ đất trồng lúa sang đất phi nông nghiệp. Sau đó, có sự vào cuộc quyết liệt của các ngành chức năng của huyện Mai Sơn, dự án đầu tư được cấp có thẩm quyền phê duyệt, hoàn thiện hồ sơ, thủ tục về đất đai và xây dựng theo quy định. Khoảng trung tuần tháng 9/2017, HTX bước vào hoạt động với công suất sơ chế từ 120-150 tấn cà phê/ngày. Trả lời câu hỏi của chúng tôi về tình trạng nước xả thải từ chế biến cà phê của xưởng làm ô nhiễm môi trường, ông Vũ Xuân Hùng, Quản lý phân xưởng chế biến cà phê Mường Chanh cho biết: Trong số 4 hồ chứa nước thải thì có 1 hồ không lót đáy nên nước thải rò rỉ và ngấm bờ hồ ra ngoài (hồ thầu của xã), phân xưởng không xả thẳng nước thải ra môi trường. HTX sẽ tiến hành các biện pháp thu gom nước thải để không gây ô nhiễm môi trường, trong đó có việc sẽ thầu diện tích ruộng bị nước thải ngấm sang.

Chúng tôi trở về Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh gặp ông Nguyễn Quang Thiên, Chi cục trưởng, ông Thiên cho biết: Thực hiện Quyết định số 3011/QĐ-UBND, ngày 20/11/2017 của UBND tỉnh về thành lập đoàn kiểm tra, giám sát các cơ sở chế biến cà phê trên địa bàn các xã Mường Chanh, Chiềng Chung, huyện Mai Sơn, ngày 21/11/2017, đoàn công tác đã kiểm tra thực tế từ cơ sở chế biến đến điểm cấp nước cho Nhà máy nước số 2 dài khoảng 18 km; khu vực chứa nước thải có mương dẫn ra suối Nậm Chanh - là phụ lưu của suối Nậm La; kiểm tra cảm quan nước suối Nậm Chanh cho thấy nước chuyển màu và có nhiều mùi hôi thối. Qua kiểm tra, đoàn đã đánh giá sơ bộ: Chưa có công trình xử lý nước thải. Công trình chứa nước thải hiện đã đào 4 hồ chứa nước thải: Hồ thu gom nước thải số 1, thể tích khoảng 500 m3 (trong khuôn viên cơ sở, đổ bê tông, có khả năng chống thấm); hồ số 2 rộng khoảng 1.800 m3 (trong khuôn viên cơ sở, có lót bạt dứa chống thấm nhưng không có khả năng chống thấm); hồ số 3 khoảng 13.000 m3 (trong khuôn viên cơ sở, không lót đáy); hồ số 4 khoảng 25.000 m3 (ngoài khuôn viên cách cơ sở khoảng 300 m, hồ không lót đáy)... Tại thời điểm kiểm tra, nước thải sản xuất ra chưa qua xử lý đạt tiêu chuẩn môi trường đã ra môi trường, đó là chảy ra mương nước và chảy vào suối Nậm Chanh. Ông Thiên cho biết thêm: Nước thải từ chế biến cà phê của xưởng chế biến cà phê Mường Chanh thuộc HTX Xây dựng và phát triển nông thôn Mường Chanh là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nguồn nước (là nguyên nhân chính) dẫn đến Nhà máy nước số 2 tại bản Kham, xã Hua La (Thành phố) phải dừng hoạt động. Song, mức độ ô nhiễm đến thế nào phải chờ kết quả quan trắc môi trường của Trung tâm Quan trắc môi trường tỉnh (đã lấy mẫu ngày 21/11/2017). Đoàn kiểm tra cũng đã đình chỉ hoạt động sản xuất chế biến phát sinh nước thải của cơ sở (xát vỏ và rửa cà phê nhân); không chuyển ra khỏi khuôn viên cơ sở lượng bã thải cà phê đã sản xuất. Đồng thời, yêu cầu cơ sở ngăn không cho nước thải chảy ra mương và suối; đào ao, lót đáy toàn bộ nước thải ngấm ra khu vực xung quanh; theo dõi thường xuyên và áp dụng các biện pháp quản lý nước thải, trong mọi trường hợp không để nước thải ngấm xuống đất và phát tán ra môi trường...

Tuy nhiên, theo ghi nhận của phóng viên tại thời điểm có mặt ở hồ chứa nước thải lúc 7 giờ 47 phút ngày 22/11/2017 thì nước thải từ hồ chứa của HTX Xây dựng và phát triển nông thôn Mường Chanh thầu của UBND xã vẫn tiếp tục chảy nước thải ra mương dẫn rồi chảy vào suối Nậm Chanh. Nếu tình trạng này vẫn tiếp diễn thì không biết đến bao giờ Nhà máy cấp nước số 2 được cấp nước trở lại. Rất mong các cấp, các ngành tiếp tục vào cuộc quyết liệt để có giải pháp xử lý triệt để tình trạng gây ô nhiễm nguồn nước từ chế biến cà phê trên địa bàn tỉnh nói chung, trên đầu nguồn suối Nậm La nói riêng, đảm bảo cho nhân dân được sử dụng nguồn nước hợp vệ sinh trong sinh hoạt và sản xuất.

Hồng Luận - Trường Sơn