Cùng trồng sau 4 tháng, (ảnh 1) mô hình chanh leo của Công ty cổ phần Nafoods Tây Bắc đã cho thu hoạch quả;

(ảnh 2) vườn chanh leo trồng tự phát của người dân bản Chả Lạy B, xã Co Mạ (Thuận Châu)

bằng giống không rõ nguồn gốc, sinh trưởng chậm, không ra hoa, đậu quả.

Để làm rõ thông tin, chúng tôi đã tìm hiểu thực tế tại một số địa phương. Vượt qua gần 40 km từ trung tâm huyện, chúng tôi đến bản Chả Lạy B, xã Co Mạ (Thuận Châu), bản có 20 hộ trồng cây chanh leo. Anh Và A Giàng dẫn chúng tôi lên xem vườn chanh leo của gia đình. Thoạt nhìn, chúng tôi nghĩ đây là mảnh nương bỏ hoang, bởi cây chanh leo trồng hơn 4 tháng tuổi, không có giàn leo bám, ngọn xoà xuống đất, èo uột, rất ít cây có quả, ánh mắt buồn bã, anh Giàng cho biết: Được Công ty cổ phần Môi trường xanh Huynh Giáp giới thiệu trồng chanh leo cho thu nhập cao hơn trồng ngô, lúa; lại được họ cho xem video hình ảnh vườn chanh leo sai trĩu quả, thấy thích, mình  ra huyện vay được 14 triệu đồng về trả cho Công ty, lãi suất phải trả 3.000.000 đồng/tháng mua 600 cây giống về trồng.

Tìm hiểu thêm, chúng tôi tới xã Ngọc Chiến (Mường La). Vườn chanh leo của gia đình anh Lò Văn Đoàn, bản Đin Lanh nằm ngay cạnh đường. Vườn chanh leo được trồng tổng hợp xen rau su hào, ớt, cây chanh leo cây cao, cây thấp, mới có vài cây ra quả. Anh Đoàn bức xúc: Diện tích trồng chanh leo hơn 3.000 m2, khi bán cây giống, Công ty cổ phần môi trường xanh Cao Nguyên chỗ ông Xíu (ông Nguyễn Văn Xíu, Giám đốc Công ty cổ phần Môi trường xanh Cao Nguyên- PV) hứa sẽ hướng dẫn cách trồng, chăm sóc, cung ứng phân bón mình chỉ phải trả trước 50%; có quả thu mua từ 15.000 đến 17.000 đồng/kg. Nhưng từ khi bán giống đến nay, không ai đến hướng dẫn gì thêm nên cây chanh leo chết hơn một nửa vì ngập úng.

Trường hợp anh Và A Giàng, xã Co Mạ (Thuận Châu), anh Lò Văn Đoàn, xã Ngọc Chiến (Mường La) chỉ là 2 trong số gần chục hộ dân phóng viên đã đến tìm hiểu thông tin. Theo thông tin người dân cung cấp, Công ty cổ phần Môi trường xanh Huynh Giáp có địa chỉ ở  bản Noong La, phường Chiềng Sinh (Thành phố) và Công ty cổ phần môi trường xanh Cao Nguyên, địa chỉ tiểu khu 7, thị trấn Mộc Châu (Mộc Châu) đã hình thành hệ thống môi giới xưng danh là “cán bộ nông vụ” hoặc “nhóm đại diện” của công ty để cung cấp giống, vật tư, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật. Tuy nhiên, tại địa điểm chúng tôi tìm hiểu thì “cán bộ nông vụ” chỉ làm khâu bán, thu tiền giống và phân bón. Tại xã Co Mạ, “cán bộ nông vụ” của Công ty cổ phần Môi trường xanh Huynh Giáp là ông Vì A Di, kỹ thuật viên trạm tiếp sóng truyền hình co mạ (Thuận Châu); tại xã Chiềng Đông (Yên Châu), bà Trần Thị Hà, nhóm đại diện (bên C), có trách nhiệm phối hợp cùng bên A (Công ty cổ phần môi trường xanh Cao Nguyên) quản lý diện tích trồng, quản lý việc canh tác đúng quy trình và chịu trách nhiệm kiểm soát sản lượng thu hoạch; theo thông tin người dân cung cấp thì bà Hà là giáo viên?)... Vì vậy, có thể thấy, việc hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch cây chanh leo cho người dân là điều không thể...

Trên Giấy giới thiệu để “cán bộ nông vụ” của Công ty cổ phần Môi trường xanh Huynh Giáp đi liên hệ phát triển vùng nguyên liệu trồng chanh leo, căn cứ đầu tiên ghi rất rõ: “Căn cứ vào hợp đồng bao tiêu sản phẩm quả chanh leo, ký ngày 7 tháng 3 năm 2017 giữa Công ty cổ phần môi trường xanh Huynh Giáp với Công ty cổ phần Nafoods Tây Bắc”. Còn trên Hợp đồng kinh tế về việc cung cấp giống chanh leo và bao tiêu sản phẩm chanh leo quả của Công ty cổ phần môi trường xanh Cao Nguyên thì phần số ký hiệu hợp đồng giống mẫu hợp đồng của Công ty cổ phần Nafoods Tây Bắc (Số…/NAFTB)...

Để làm rõ sự việc, chúng tôi tìm đến Công ty cổ phần môi trường xanh Huynh Giáp tại phường Chiềng Sinh, Thành phố Sơn La. Bà Nguyễn Thúy Huynh, Giám đốc Công ty đã giới thiệu với chung tôi Dự án trồng, chế biến chanh leo và các loại hoa quả khác. Bà khẳng định: Giống chanh leo thực sinh là giống tốt... Hiện, Công ty đã hoàn tất thủ tục để vay nguồn vốn ưu đãi của Nhà nước để thực hiện Dự án trồng, chế biến chanh dây và các loại hoa quả khác. Tuy nhiên, khi phóng viên đề nghị cung cấp tài liệu chứng minh nguồn gốc cây giống, văn bản của cấp ủy, chính quyền địa phương, các cơ quan chuyên môn chấp thuận cho triển khai Dự án trồng chanh leo và văn bản ký kết bao tiêu sản phẩm giữa Công ty với Công ty cổ phần Nafoods Tây Bắc (như căn cứ ghi trên Giấy giới thiệu cho “cán bộ nông vụ” của Công ty đi liên hệ phát triển vùng nguyên liệu), thì bà Huynh từ chối cung cấp.

Giấy giới thiệu để “cán bộ nông vụ” của Công ty cổ phần Môi trường xanh Huynh Giáp đi liên hệ phát triển

vùng nguyên liệu trồng chanh leo tại xã Co Mạ (Thuận Châu)

do anh Và A Giàng, xã Co Mạ (Thuận Châu) cung cấp.

Trao đổi với đại diện Công ty Cổ phần Nafoods Tây Bắc, được biết, ngày 5/5/2017, Công ty Cổ phần Nafoods Tây Bắc đã có công văn số 18/CV-NAFTB, gửi Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh; UBND các huyện, xã trên địa bàn tỉnh; Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trạm Khuyến nông các huyện; các tổ chức và các nhân có nhu cầu trồng chanh leo khuyến cáo về việc một số tổ chức mạo danh thương hiệu “Nafoods Tây Bắc” để phát triển vùng nguyên liệu chanh leo trong dân. Công ty khẳng định: Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Sơn La có một số tổ chức, cá nhân mạo danh việc ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với Công ty cổ phần Nafoods Tây Bắc để bán giống không rõ nguồn gốc và tuyên truyền sẽ được Nafoods Tây Bắc bao tiêu, trong khi thực tế, Công ty chưa ký kết hợp đồng và cũng chưa từng cung cấp cây giống cho các tổ chức, cá nhân nhân nào.

Trước thực trạng trên, chúng tôi đã tìm đến đại diện cơ quan quản lý Nhà nước của tỉnh về lĩnh vực giống cây trồng của tỉnh. Ông Dương Gia Định, Chi cục Trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, cho biết: Hiện nay, trên địa bàn toàn tỉnh có 496 ha cây chanh leo, trong đó có 476 ha, chiếm 96% giống chanh leo, là cây ghép do Công ty cổ phần Nafoods Tây Bắc cung cấp, còn lại 20 ha, chiếm 4% là giống thực sinh (nằm trên địa bàn huyện Thuận Châu, Mường La, Mộc Châu). Riêng đối với giống cây chanh leo tại Co Mạ (Thuận Châu), qua kiểm tra là giống cây thực sinh chưa rõ nguồn gốc xuất xứ.

Nhưng trên thực tế phóng viên thu thập, diện tích trồng chanh leo do Công ty cổ phần Môi trường xanh Cao Nguyên và Công ty cổ phần Môi trường xanh Huynh Giáp cung ứng lớn hơn nhiều so với số liệu Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh cung cấp, với tổng diện tích khoảng trên 50 ha, trong đó: 13,3 ha trồng tại các bản Noong Vai, Po Mậu, Chả Lạy B, Pha Khuông, Láo Hả, xã Co Mạ (Thuận Châu); gần 11 ha được trồng tại các bản Đông Xuông, Nậm Hoi, Nà Bá, Pom Mèn, Đin Lanh, Pom Lưu, Pom Mỉn và bản Phày, xã Ngọc Chiến (Mường La); còn lại được trồng rải rác ở các bản của xã Chiềng Đông (Yên Châu), xã Hát Lót, Chiềng Ban, Chiềng Dong (Mai Sơn), xã Chiềng Ngần, phường Chiềng Sinh (Thành phố). Số lượng cây giống chanh leo, các đơn vị cung ứng cho các hộ dân lên tới hàng chục nghìn cây, với mức giá bán giao động đến tay người dân từ 22.000 đồng đến 35.000 đồng/cây. Chỉ tính riêng tại xã Co Mạ, số tiền 20 hộ dân đã trả lên tới gần 200 triệu đồng tiền cây giống, phân bón, dây thép làm giàn...

Cây chanh leo là cây trồng mới được đánh giá cho hiệu quả kinh tế cao đã được tỉnh ta đưa vào quy hoạch trồng. Trước thực trạng một số Công ty lập dự án không theo quy hoạch, có dấu hiệu lợi dụng danh nghĩa Công ty cổ phần Nafoods Tây Bắc để bán giống, vật tư gây thiệt hại kinh tế của người dân... cấp ủy, chính quyền địa phương và các ngành liên quan cần sớm có giải pháp để mang lại chỗ đứng vững chắc cho cây trồng mới. 

(còn nữa) 

Minh Thu - Duy Tùng