Hiệu quả từ các mô hình hỗ trợ sản xuất

Xã vùng cao Phiêng Cằm có 15 bản, 2.832 hộ, với 14.395 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Thái, Mông, Khơ Mú sinh sống; tỷ lệ dân tộc thiểu số chiếm trên 99%. Trong ký ức của những người từng đến Phiêng Cằm nhiều năm trước, đây là vùng đất còn nhiều khó khăn, giao thông cách trở, đời sống nhân dân chủ yếu dựa vào sản xuất nhỏ lẻ. Nay tuyến đường nối từ quốc lộ 4G về trung tâm xã đã được rải nhựa, việc đi lại của bà con thuận lợi hơn; nhiều công trình hạ tầng nông thôn được đầu tư, trường học, nhà văn hóa, đường nội bản ngày càng khang trang. Trên những triền đồi, nương rẫy, nhiều mô hình trồng cây ăn quả, chăn nuôi gia súc, gia cầm từng bước hình thành và ngày càng phát triển. Đó là kết quả của việc thực hiện hiệu quả nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia, giúp nhiều hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ cây, con giống, tập huấn kỹ thuật, tạo sinh kế bền vững.

Từ năm 2021 đến nay, thực hiện các dự án của Chương trình 1719, xã Phiêng Cằm được hỗ trợ 118 con ngựa sinh sản, cho 59 hộ nghèo, cận nghèo ở bản Nong Tầu phát triển sinh kế. Gần 900 hộ đồng bào dân tộc thiểu số được tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật trồng trọt và chăn nuôi, hỗ trợ giống cây trồng và phân bón, giúp nhiều hộ có nguồn thu mới, từng bước thoát nghèo, nâng cao thu nhập. Nhờ sự hỗ trợ của Nhà nước, nỗ lực của người dân, cuộc sống ở Phiêng Cằm đổi thay rõ rệt. Mỗi năm, xã gieo trồng hơn 3.500 ha cây trồng, sản lượng đạt trên 5.000 tấn. Xã đã có 4 hợp tác xã nông nghiệp tham gia sản xuất, bao tiêu đầu ra cho bà con. Chăn nuôi phát triển theo hướng hàng hóa; duy trì ổn định hơn 4.000 con gia súc, 48.550 con gia cầm.

Ông Lò Văn Bó, Bí thư Chi bộ bản Bản Nong Tầu, xã Phiêng Cằm, phấn khởi nói: Đầu năm 2025, các hộ nghèo và cận nghèo ở bản được Nhà nước hỗ trợ ngựa giống để cải thiện sinh kế. Ngoài chăn nuôi, người dân còn canh tác hơn 140 ha hồng, mận, chè, cam và duy trì trên 6.000 con gia súc, gia cầm. Thu nhập bình quân đạt 36 triệu đồng/người/năm. Năm 2025, bản giảm thêm 9 hộ nghèo, hiện chỉ còn 18 hộ.

Cùng với bà con Phiêng Cằm, từ các chương trình mục tiêu quốc gia, xã Tường Hạ có gần 800 hộ đồng bào dân tộc thiểu số được tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi, phân bón...  Hơn 200 hộ được hỗ trợ giống bò, cá lồng để phát triển sản xuất; nhiều hộ dân có nguồn sinh kế mới để thoát nghèo, vươn lên làm giàu.

Gia đình ông Hoàng Văn Thanh, bản Nà Pục, trước đây, gia đình thuộc diện hộ nghèo, nguồn thu nhập bấp bênh. Năm 2022, từ Chương trình 1719, gia đình được hỗ trợ bò sinh sản, cá giống và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc vật nuôi, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn chăn nuôi. Ông Thanh chia sẻ: Từ sự hỗ trợ của Nhà nước, gia đình có thêm điều kiện đầu tư 2 lồng nuôi cá, sản lượng đạt khoảng 2,5 tấn/năm. Mỗi lồng có thể xuất bán 3 lứa cá/năm, nguồn thu của gia đình nhờ đó từng bước được cải thiện. Đến năm 2024, gia đình đã thoát nghèo.

Ông Đinh Văn Thơm, Phó trưởng phòng Kinh tế xã Tường Hạ, cho biết: Địa phương chú trọng lồng ghép nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia. Các mô hình hỗ trợ được lựa chọn trên cơ sở tính khả thi, hiệu quả và khả năng duy trì lâu dài; ưu tiên khai thác lợi thế địa phương, đồng thời phát huy kinh nghiệm, kiến thức và nguồn lực của chính người dân. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo của xã giảm từ 20,7% năm 2020, xuống còn 8% vào cuối năm 2025, tạo nền tảng để xã phấn đấu thoát khỏi xã khó khăn vào năm 2030.

Từ năm 2021 đến nay, từ nguồn vốn Chương trình MTQG 1719, toàn tỉnh hỗ trợ phát triển sản xuất trực tiếp cho hơn 40.000 lượt hộ nghèo, triển khai xây dựng các mô hình phát triển kinh tế với hơn 35.000 hộ tham gia. Đối với chương trình MTQG giảm nghèo bền vững, toàn tỉnh thực hiện 3 mô hình liên kết theo chuỗi giá trị gồm: Dự án hỗ trợ sản xuất cải tạo, nâng cao chất lượng sản phẩm cà phê liên kết theo chuỗi giá trị, gắn với tiêu thụ sản phẩm cà phê tại huyện Sông Mã (cũ); dự án “Hỗ trợ phát triển sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị sản phẩm mía” và dự án “Hỗ trợ phát triển sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị sản phẩm cà phê” tại huyện Mai Sơn (cũ) và các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất cộng đồng (hỗ trợ bò, dê sinh sản) cho hộ nghèo, hộ cận nghèo tại các xã trên địa bàn các huyện cũ: Mường La, Thuận Châu, Quỳnh Nhai, Mộc Châu, Bắc Yên. Hỗ trợ 25 mô hình phát triển sản xuất cộng đồng tại các xã sau sáp nhập cho 1.793 hộ nghèo, hộ cận nghèo, với tổng kinh phí trên 700 tỷ đồng.

Động lực mới từ các chương trình mục tiêu quốc gia

Nhờ triển khai đồng bộ các chương trình, dự án hỗ trợ sinh kế, đời sống hộ nghèo, hộ cận nghèo trên địa bàn tỉnh từng bước được cải thiện; khoảng cách chênh lệch về thu nhập, mức sống giữa các vùng, các nhóm dân cư dần được thu hẹp. Thu nhập bình quân của người DTTS tăng gấp 2 lần so với năm 2020. Công tác giảm nghèo ghi nhận kết quả tích cực, tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 3,11%/năm; tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn tỉnh giảm từ 21,6% năm 2021 xuống còn 7,8% cuối năm 2025. Tại các xã đặc biệt khó khăn, bình quân mỗi năm giảm trên 4% số hộ nghèo và hộ cận nghèo.

Giai đoạn 2026-2030, có 3 chương trình MTQG được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025, trên cơ sở tích hợp từ 3 chương trình MTQG giai đoạn 2021-2025: Xây dựng nông thôn mới; giảm nghèo bền vững; phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đối với tỉnh Sơn La, chương trình được triển khai tại 75 xã, phường trên địa bàn; trong đó, 3 xã, phường khu vực I; 6 xã, phường khu vực II và 66 xã khu vực III; toàn tỉnh có 2.233 thôn, bản vùng đồng bào DTTS và miền núi (1.205 thôn, bản đặc biệt khó khăn).

Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Chương trình gồm 2 hợp phần, ngoài đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế nông thôn được xác định là chìa khóa then chốt để nâng cao mức sống cho người dân vùng dân tộc thiểu số. Trong đó, chú trọng đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, giảm phát thải và mở rộng mã số vùng trồng, vùng nuôi. Triển khai chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục là “đầu tàu” thúc đẩy kinh tế tập thể, hợp tác xã. Tỉnh đặt trọng tâm hỗ trợ các chủ thể OCOP tại các xã đặc biệt khó khăn, đẩy mạnh gắn kết OCOP với du lịch nông thôn, du lịch trải nghiệm sinh thái và bảo tồn văn hóa bản địa.

Tỉnh xác định cụ thể mục tiêu đến năm 2030: Phấn đấu tăng thu nhập bình quân của người dân nông thôn gấp 2,5 đến 3 lần so với năm 2020; đưa thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số đạt mức bằng 1/2 bình quân chung cả nước; tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều giảm bình quân 1,5 - 2%/năm; có 53% số xã, tương ứng với 36 xã đạt chuẩn nông thôn mới và vùng đồng bào DTTS cơ bản không còn xã, bản đặc biệt khó khăn...

Sự vào cuộc quyết liệt của tỉnh trong triển khai thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia đã giúp đồng bào các dân tộc thiểu số phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập và đời sống. Diện mạo nông thôn miền núi đang thay đổi từng ngày từ chính những “cần câu” được trao đúng lúc, đúng chỗ.