Huổi Một được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ quy mô diện tích và dân số của xã Huổi Một cũ và xã Nậm Mằn, nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Khơ Mú, Sinh Mun. Là xã thuần nông, Huổi Một xác định chuyển đổi cơ cấu cây trồng là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao giá trị sản xuất, chuyển từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa gắn với thị trường. Ông Lương Văn Vịnh, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã, cho biết: Địa phương tập trung chuyển từ cây truyền thống năng suất thấp sang cây ăn quả và cây công nghiệp giá trị cao. Hiện toàn xã có 863,4 ha cây ăn quả, chủ yếu là nhãn với 665 ha, sản lượng ước 5.985 tấn; đồng thời phát triển xoài, mận, sơn tra, đào, bưởi và một số cây khác. Cà phê đang trở thành cây trồng chủ lực với 374 ha, tăng mạnh so với năm 2024.

Trên địa bàn xã Huổi Một hiện có nhiều mô hình kinh tế hiệu quả, với mức thu nhập bình quân từ 100 - 300 triệu đồng/năm. Tiêu biểu như gia đình ông Nguyễn Mạnh Phương, bản Co Kiểng, với 1,5 ha bưởi da xanh và 500 cây nhãn chín sớm, mỗi năm thu về trên 200 triệu đồng. Năm 2024, ông tiếp tục trồng thử nghiệm thêm 1 ha chôm chôm để đa dạng hóa sản phẩm, giảm áp lực thời vụ.

Còn tại bản Chả Huổi, mô hình trồng chanh leo của gia đình anh Cà Văn Thông cũng đang mang lại “trái ngọt”. Anh Thông chia sẻ: Tháng 2/2025, gia đình tôi trồng thử nghiệm 500 gốc chanh leo tím trên diện tích đất trồng sắn kém hiệu quả. Được cán bộ xã, bản và hợp tác xã tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật, vườn chanh leo sinh trưởng, phát triển tốt; sau 7 tháng chăm sóc chanh bắt đầu cho thu hoạch lứa đầu tiên. Đến nay, vườn chanh leo đã cho thu hoạch trên 2 tấn quả, với giá 20.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu nhập cao gấp nhiều lần so với trồng ngô, sắn trước đây.

Không chỉ phát triển kinh tế hộ gia đình, các bản tại xã Huổi Một cũng đang thay đổi từng ngày. Tiêu biểu như mô hình trồng cà phê ở bản Chạy Cang, bản Phá Thóng; mô hình trồng cây ăn quả kết hợp chăn nuôi ở bản Co Kiểng... Nhiều hộ có thu nhập ổn định từ 100 - 300 triệu đồng/năm, đời sống vật chất được nâng cao, mua sắm được nhiều vật dụng đắt tiền và xây dựng nhà cửa khang trang.

Để phát triển bền vững, xã đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động các hộ dân phát triển cây trồng theo chuỗi liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm; tăng cường ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong trồng, chăm sóc, cải tạo vườn tạp, chăm sóc nhãn chín sớm, sử dụng phân bón hữu cơ thay thế phân bón vô cơ… Hiện nay, xã có 3 hợp tác xã và 1 tổ hợp tác hoạt động hiệu quả. Nhằm hỗ trợ kết nối tiêu thụ sản phẩm, xã tổ chức Ngày hội văn hóa - thể thao các dân tộc xã Huổi Một; bố trí gần 10 gian hàng trưng bày, giới thiệu các sản phẩm nông sản đặc trưng, tiêu biểu của địa phương.

Đặc biệt, đối với cây cà phê, Huổi Một triển khai mô hình liên kết “ba bên”: Nông dân trực tiếp sản xuất; doanh nghiệp hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm; ngân hàng (Agribank Sơn La) cung cấp vốn ưu đãi với thủ tục đơn giản. Chính quyền địa phương đóng vai trò kết nối, hỗ trợ pháp lý và lồng ghép các chương trình khuyến nông. Mô hình liên kết này giúp người dân yên tâm sản xuất, doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu chất lượng. Hiệu quả chuyển đổi được minh chứng qua việc tỷ lệ hộ nghèo của xã năm 2025 giảm xuống còn trên 37%.

Thời gian tới, xã Huổi Một tiếp tục mở rộng diện tích cây trồng có giá trị kinh tế cao, hình thành vùng sản xuất tập trung và xây dựng thương hiệu cà phê địa phương. Trọng tâm là nâng cao chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh chế biến sâu nhằm phát triển chuỗi giá trị bền vững. Sự đồng lòng của chính quyền và nhân dân chính là chìa khóa để Huổi Một sớm thoát khỏi diện đặc biệt khó khăn.