Từ đầu năm 2025 đến nay, trên địa bàn tỉnh xảy ra hàng loạt vụ khai thác khoáng sản trái phép. Điển hình, vụ việc tại khu vực xã Mường La, liên quan đến khai thác vàng - đồng trái phép tại khu vực mỏ Chà Lào. Thực tế cho thấy, các hoạt động khai thác khoáng sản trái pháp luật ngày càng tinh vi, gây thất thoát tài nguyên, phá vỡ cấu trúc môi trường, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn và phức tạp về an ninh trật tự.

Trước thực trạng này, UBND tỉnh chỉ đạo các lực lượng chức năng phối hợp, triển khai đồng loạt các biện pháp từ lắp biển cảnh báo, camera giám sát, cho đến giải tỏa điểm nóng, xử lý hình sự. Không đợi chỉ đạo từ cấp trên, nhiều địa phương chủ động xây dựng phương án bảo vệ khoáng sản chưa khai thác.

Tại xã Gia Phù, sau khi phát hiện hoạt động khai thác vàng trái phép tại bản Suối Chát, chính quyền phối hợp tổ chức bắt giữ đối tượng nghi vấn, niêm phong tang vật, huy động lực lượng san lấp cửa hầm, dựng biển cấm, tăng cường tuần tra.

Trong tháng 7/2025, Đoàn công tác của UBND tỉnh đã kiểm tra khu vực khai thác khoáng sản tại một số địa bàn các xã: Yên Châu, Lóng Phiêng, Mường La... Qua rà soát, tỉnh chỉ đạo các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, đưa các điểm mỏ đã khoanh định vào diện đấu giá khai thác theo đúng Nghị định 193/2025/NĐ-CP, siết chặt công tác quản lý khoáng sản chưa khai thác.

Tại xã Mường La, điểm nóng về khoáng sản phân tán nhỏ lẻ, việc ứng dụng ảnh viễn thám giúp cơ quan chức năng kịp thời phát hiện, xử lý các điểm có dấu hiệu vi phạm. Đồng thời, UBND xã lắp biển cảnh báo tại các khu vực có nguy cơ sạt lở cao, nghiêm cấm máy móc, thiết bị vào hoạt động.

Ông Bùi Việt Cường, Chủ tịch UBND xã Mường La, cho biết: Đến thời điểm này, hiện trường khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn xã (xã Pi Toong cũ) không còn hoạt động đào bới, san gạt, vận chuyển khoáng sản trái phép. Tổ công tác của của xã phối hợp với Ban quản lý bản Lứa, Cang Phiêng họp với các hộ sử dụng đất sai mục đích và yêu cầu các gia đình khôi phục san lấp, khắc phục, trả lại nguyên trạng ban đầu. Xã còn xây dựng phương án bảo vệ khoáng sản chưa khai thác theo chỉ đạo của tỉnh. Các tổ tuần tra được thành lập, camera được lắp đặt, giám sát các khu vực nhạy cảm.

Hay trường hợp Công ty CP Phát triển Việt Mỹ tại mỏ than Tô Pan tại xã Yên Châu, đang được cơ quan chức năng yêu cầu khắc phục dứt điểm vi phạm qua thanh tra, nộp các khoản thuế, phí nợ đọng và truyền đầy đủ dữ liệu từ camera, trạm cân về cơ quan quản lý. Nếu không thực hiện đúng lộ trình, tỉnh xem xét đình chỉ hoạt động.

Đến thời điểm này, việc chủ động vào cuộc từ cấp xã đã góp phần quan trọng trong siết chặt quản lý tài nguyên tại cơ sở nơi dễ xảy ra vi phạm. Song song xử lý hành chính, trong một số trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, UBND tỉnh chỉ đạo cơ quan Công an tiến hành điều tra, củng cố hồ sơ khởi tố, “làm điểm để cảnh tỉnh cả vùng”.

Ngày 19/6/2025, đồng chí Nguyễn Đình Việt, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Sơn La, đã chủ trì cuộc làm việc với các sở, ngành và các đơn vị có liên quan về phản ánh của Báo chí về khai thác vàng trái phép ở Sơn La. Đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định: Khoáng sản là tài nguyên không tái tạo, tài sản quý giá của quốc gia, đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh và bảo vệ môi trường của đất nước và của tỉnh. Việc quản lý, khai thác, chế biến khoáng sản trên địa bàn tỉnh phải bảo đảm chặt chẽ, quá trình thực hiện phải đảm bảo tuân thủ đúng quy định của pháp luật. Các trường hợp khai thác khoáng sản trái pháp luật phải được xử lý nghiêm minh, khách quan, không có ngoại lệ, không có vùng cấm. Đồng chí yêu cầu các cơ quan chức năng tăng cường bảo vệ khoáng sản chưa khai thác trên địa bàn tỉnh.

Cùng với công tác kiểm tra, giám sát và xử lý, UBND tỉnh còn giao các ngành chức năng đôn đốc các xã xây dựng phương án bảo vệ khoáng sản chưa khai thác; quản lý chặt trạm cân, camera giám sát; đề xuất khoanh định bổ sung các điểm mỏ vào quy hoạch quốc gia... Kiểm soát hóa đơn, sản lượng kê khai khoáng sản; đối chiếu dữ liệu trạm cân để phát hiện gian lận. Chính quyền cấp xã lập đường dây nóng, duy trì kiểm tra thực địa, giải tỏa các điểm nóng ngay từ cơ sở.

Từ đầu năm đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường ban hành kế hoạch đấu giá 5 mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường; thẩm định 6 hồ sơ cấp phép thăm dò, 1 hồ sơ phê duyệt trữ lượng. Đôn đốc 16 mỏ triển khai đề án thăm dò, trong đó, 5 mỏ dự kiến nộp hồ sơ phê duyệt trữ lượng. Tham mưu UBND tỉnh cấp 1 giấy phép khai thác, phê duyệt 1 đề án đóng cửa mỏ, ban hành 2 quyết định phê duyệt tiền cấp quyền khai thác và thành lập hội đồng xác định chi phí thăm dò, đánh giá tiềm năng mỏ than Suối Bàng. 100% hồ sơ được thẩm định đúng thời hạn. Sở cũng đã ban hành 2 thông báo kết quả kiểm tra mỏ (quặng Antinmon và đá vôi), trình xử phạt đối với mỏ Antinmon vi phạm. Đang hoàn thiện kết luận kiểm tra 3/34 mỏ còn lại, thu lợi bất hợp pháp và trình xử phạt các trường hợp vi phạm.

Từ thực tiễn địa phương, Sơn La đề xuất với Trung ương sửa đổi, bổ sung cơ chế, đặc biệt với các điểm mỏ nhỏ lẻ để vừa đảm bảo khai thác hiệu quả, vừa thuận tiện trong quản lý. Với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, Sơn La từng bước xây dựng một mô hình quản lý khoáng sản minh bạch, hiệu quả, gắn chặt với phát triển bền vững.