Những năm qua, các xã dọc sông Mã đã tận dụng, lồng ghép nhiều nguồn vốn để đầu tư cơ sở hạ tầng đồng bộ, hiện đại. Trong giai đoạn 2021-2025, các xã ven sông Mã được đầu tư 453 dự án hạ tầng, với tổng vốn hơn 1.310 tỷ đồng, tập trung vào giao thông, thủy lợi, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, điện, nước sinh hoạt, y tế, giáo dục, văn hóa, thông tin liên lạc, chỉnh trang đô thị và bố trí, sắp xếp dân cư.

Đến nay, 100% xã đã có đường ô tô cứng hóa đến trung tâm; 54,5% đường xã được cứng hóa; 98,5% người dân nông thôn được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 79,9% rác thải rắn đô thị được thu gom, xử lý; 96% hộ dân dùng điện lưới quốc gia. Hệ thống hạ tầng đô thị được đầu tư đồng bộ và hiện đại; cảnh quan đô thị, cây xanh, công viên, quảng trường được chỉnh trang.

Vui mừng trước sự đổi thay của quê hương, ông Trần Văn Tùng, tổ dân phố 4, xã Sông Mã, chia sẻ: Cả đời gắn bó với mảnh đất này, tôi phấn khởi vì cuộc sống nhiều đổi thay. Mong muốn ngày càng có thêm nhiều công trình công cộng, phúc lợi, vườn hoa, cây xanh, xây dựng Sông Mã ngày càng xanh, sạch, đẹp.

Tư duy sản xuất nông nghiệp của nhân dân trong vùng cũng đã có bước chuyển rõ nét. Các xã ven sông Mã, như Chiềng Khương, Chiềng Khoong, Mường Hung, Mường Lầm, Chiềng Sơ phát triển bền vững cây nhãn. Người dân áp dụng kỹ thuật thâm canh sạch, hữu cơ, an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP. Sản phẩm nhãn đã được cấp nhãn hiệu “Nhãn Sông Mã”, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu sang nhiều quốc gia, trong đó có Anh, các nước EU và Trung Quốc.

Đến nay, cả vùng có gần 8.000 ha nhãn, trong đó 1.000 ha nhãn trái vụ, hiệu quả kinh tế cao gấp nhiều lần so với phương thức canh tác truyền thống; năng suất nhãn đạt 15 tấn/ha; một số HTX thu nhập bình quân từ 5-6 tỷ/năm; giá trị sản xuất ứng dụng công nghệ cao tại một số HTX đạt từ 375-450 triệu đồng/ha/năm, tiêu biểu như: HTX Hoa Mười, xã Chiềng Khoong; HTX Diên Việt, HTX Bảo Minh, xã Mường Hung; HTX Hưng Lộc, xã Chiềng Khương.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã biên giới Chiềng Khương được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Chiềng Khương và Mường Sai. Xã xây dựng những sản phẩm đặc trưng, chất lượng cao, như: Nhãn trái vụ; nhãn ánh vàng; bưởi da xanh; sản phẩm OCOP long nhãn sấy khô, thành lập 8 HTX dịch vụ nông nghiệp và 2 hội ngành nghề hoạt động hiệu quả; trồng trên 1.500 ha cây ăn quả; trong đó, có 40 ha đạt tiêu chuẩn VietGAP; 10 ha được cấp mã vùng trồng xuất khẩu.

Ông Nguyễn Công Viên, Chủ tịch UBND xã Chiềng Khương, cho biết: Xã ưu tiên xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại; chú trọng về giao thông; phát triển hạ tầng thông tin, viễn thông, tạo nền tảng chuyển đổi số, từng bước phát triển kinh tế số, xã hội số. Phấn đấu thu nhập bình quân đầu người năm 2030 so với năm 2025 tăng 10%; tỷ lệ hộ nghèo còn dưới 3,6%; tỷ lệ dân số tham gia bảo hiểm y tế đạt 95% trở lên.

Ở thượng nguồn sông Mã, xã Bó Sinh là nơi sinh sống của trên 14.400 người, thuộc các dân tộc Thái, Mông, Kháng, Sinh Mun, Khơ Mú, Lào. Xã hỗ trợ nhân dân thành lập tổ hợp tác, HTX để tham gia chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Nhờ vậy, thu nhập của người dân tăng lên, tư duy sản xuất chuyển từ nhỏ lẻ sang bền vững. Hiện, toàn xã có 1.062 ha cây ăn quả, sản lượng hơn 12.100 tấn quả tươi. Các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế tiến bộ rõ rệt: Xã có 5 trường đạt chuẩn quốc gia; 100% người dân tham gia bảo hiểm y tế.

Ông Nguyễn Văn Hùng, Bí thư Đảng ủy xã Bó Sinh, cho biết: Phấn đấu đến năm 2030, xã không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều. Xã tập trung khai thác lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, bản sắc văn hóa và sản phẩm đặc trưng địa phương phát triển sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, hữu cơ thân thiện với môi trường.

Những miền quê bên dòng sông Mã hôm nay đang vươn mình, tiến những bước vững chắc, với hạ tầng kinh tế được đầu tư đồng bộ, vùng cây ăn quả trù phú, xanh tốt; nhân dân càng thêm quyết tâm, chung sức, đồng lòng thi đua lao động, sản xuất, xây dựng cuộc sống mới ngày càng giàu mạnh, hạnh phúc.