Trước thực trạng nhãn hiệu “Cá sông Đà Sơn La” đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận bảo hộ vào năm 2018 nhưng chưa khai thác hiệu quả. Năm 2022, tỉnh Sơn La đã triển khai nhiệm vụ khoa học xây dựng mô hình khai thác hiệu quả nhãn hiệu chứng nhận “Cá sông Đà Sơn La” phục vụ xây dựng nông thôn mới, thuộc Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030.

Nhóm thực hiện nhiệm vụ đã xây dựng thành công mô hình khai thác nhãn hiệu chứng nhận “Cá sông Đà Sơn La”, trao quyền sử dụng nhãn hiệu chứng nhận cho 5 HTX nuôi cá lồng trên lòng hồ thủy điện đủ điều kiện; trong đó lựa chọn được 3 HTX tại huyện Quỳnh Nhai tham gia mô hình gồm: HTX thủy sản Hồ Quỳnh, xã Chiềng Ơn; HTX thủy sản xã Chiềng Khoang và HTX thủy sản An Bình, xã Chiềng Bằng. Nhiệm vụ xây dựng mô hình khai thác hiệu quả nhãn hiệu chứng nhận “Cá sông Đà Sơn La” đã được Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh đánh giá đạt loại khá vào cuối năm 2024.

Ông Cầm Văn Huy, Chủ tịch UBND huyện Quỳnh Nhai, đánh giá: Xây dựng mô hình khai thác nhãn hiệu chứng nhận “Cá sông Đà Sơn La” là cơ sở thực tiễn và bài học kinh nghiệm để các tổ chức, cá nhân tiếp tục khai thác nhãn hiệu cộng đồng cho sản phẩm cá sông Đà. Đồng thời, giúp các HTX tham gia mô hình kết nối và mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

Sơn La hiện có trên 84.000 ha cây ăn quả, năm 2024, giá trị xuất khẩu đạt 200 triệu USD. Nông sản chủ lực của tỉnh là sản phẩm xoài và nhãn đã được cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận “xoài Sơn La” và “nhãn Sơn La” tại Việt Nam, được lựa chọn để thực hiện đăng ký bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận tại Trung Quốc, tạo hành lang pháp lý để nông sản Sơn La xuất khẩu sang thị trường các nước. Cùng với các nông sản chủ lực, đầu năm 2025, Sơn La có thêm 3 sản phẩm là mắc ca Sơn La, dứa Sơn La và chè Tà Xùa Bắc Yên được trao văn bằng bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận.

Sau khi sản phẩm “Chè Tà Xùa Bắc Yên” đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, UBND huyện Bắc Yên đã cấp quyền sử dụng nhãn hiệu cho các tổ chức, cá nhân, gồm: HTX Nông nghiệp và Bảo tồn văn hóa dân tộc PLA; HTX nông nghiệp A Châu và hộ sản xuất Sồng A Dênh.

Bà Trịnh Thị Phượng, Phó Chủ tịch UBND huyện Bắc Yên, cho biết: Việc được cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu “Chè Tà Xùa Bắc Yên” là lợi thế để khai thác, quảng bá, tiêu thụ sản phẩm chè gắn với phát triển du lịch. Huyện đã định hướng xã Tà Xùa tập trung phát triển sản phẩm chè gắn với du lịch sinh thái; khuyến khích các tổ chức, cá nhân phát triển sản phẩm chè hàng hóa và khai thác quần thể 200 cây chè cổ thụ thành điểm tham quan.

Toàn tỉnh hiện có 31 sản phẩm nông sản, thủy sản mang địa danh Sơn La được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ và 2 sản phẩm được cấp văn bằng bảo hộ tại nước ngoài. Tiêu biểu các sản phẩm: Cà phê Sơn La; chè Shan tuyết Mộc Châu; quả xoài tròn của huyện Yên Châu; chè Tà Xùa Bắc Yên; mật ong Sơn La; khoai sọ Thuận Châu; thanh long Sơn La; mắc ca Sơn La; dứa Sơn La; cá sông Đà Sơn La,...

Ông Nguyễn Duy Hoàng, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, cho biết: Qua quá trình theo dõi và kiểm tra của các cơ quan chức năng về cơ bản các tổ chức, cá nhân đều tuân thủ đúng các quy định quản lý và sử dụng nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, chất lượng sản phẩm ổn định, đảm bảo an toàn thực phẩm. Các sản phẩm được cấp văn bằng bảo hộ là minh chứng rõ nét cho sự nỗ lực của tỉnh trong quá trình xây dựng và phát triển thương hiệu đối với sản phẩm nông sản, nông nghiệp đặc trưng, góp phần đưa nông nghiệp Sơn La làm trụ đỡ cho nền kinh tế, từng bước khẳng định thương hiệu và chỗ đứng của nông sản Sơn La trên thị trường trong và ngoài nước.

Xây dựng thương hiệu đã khó, việc duy trì và phát huy thương hiệu còn khó hơn, các cấp, ngành, địa phương cần nâng cao vai trò của quản lý nhà nước về kiểm soát sử dụng nhãn hiệu trên thị trường. Chú trọng hình thành các chuỗi giá trị sản phẩm mang nhãn hiệu tập thể; tăng cường hỗ trợ nhân dân, doanh nghiệp, HTX ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất theo hướng an toàn, hiệu quả, bền vững, góp phần nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh cho các sản phẩm nông sản của địa phương.