Đi dọc tuyến đường vào xã Phiêng Khoài chúng tôi ấn tượng bởi những vườn nhãn chín muộn trĩu cành. Ghé thăm vườn nhãn của gia đình bà Đinh Thị Chung, bản Thanh Yên 1, khi gia đình đang bón phân hữu cơ cho cây ăn quả. Bà Chung niềm nở tiếp chuyện: Gia đình tôi có 1,5 ha nhãn miền. Tận dụng khoảng diện tích đất trồng của vườn nhãn, tôi còn trồng xen canh thêm 700 cây cam đường canh. Mỗi năm, bình quân gia đình thu hoạch 31 tấn cây ăn quả các loại, trừ chi phí thu hơn 400 triệu đồng. Năm nay, được mùa dự kiến thu hoạch hơn 40 tấn.

Tiếp tục đến bản Kim Chung 1, bà con nơi đây đang thu hoạch hồng. Tại điểm thu mua và đóng gói hồng của gia đình chị Nguyễn Thị Thư, từng thùng xốp được chất đầy lên xe để vận chuyển đi tiêu thụ. Chị Thư cho biết: Cây hồng ở Phiêng Khoài có 3 loại gồm hồng, hơn 1 tuần nay, gia đình tôi thu mua mỗi ngày 2-3 tấn, với giá 12.000 đến 15.000 đồng/kg, để bán cho thương lái các tỉnh. 

Bên những vườn hồng giòn ở đây được chăm sóc cẩn thận, bọc bao trái để phòng, chống sâu bệnh, những vùng đồi nhãn sai chĩu chịt quả cũng đều được lắp hệ thống tưới tự động. Ông Vũ Văn Đàn, bản Kim Chung 1, cho biết: Gia đình tôi có 3 ha cây ăn quả gồm mận hậu, nhãn và hồng giòn. Gia đình chú trọng trồng và chăm sóc cây ăn quả theo hướng sản xuất hữu cơ, lắp đặt hệ thống tưới tự động, nhờ vậy năng suất và chất lượng tốt. Mỗi năm, các loại cây ăn quả cho thu từ 35 đến 40 tấn. Tổng thu nhập sau khi trừ chi phí để ra hơn 200 triệu đồng.  

Quá trình đưa cây ăn quả trên vùng biên giới Phiêng Khoài trải qua những khó khăn. Năm 1990, cây mận hậu được đưa vào trồng ở các bản Hang Mon, Kim Chung và Cồn Huốt nhưng do chưa biết cách chăm sóc nên năng suất và chất lượng thấp; giao thông cách trở nên tiêu thụ gặp nhiều khó khăn. Từ năm 2015, nhiều mô hình trồng cây ăn quả được bà con triển khai nhân rộng, như mận hậu, nhãn ghép, hồng giòn, lê tai nung... Giống mới, kỹ thuật chăm bón bài bản được triển khai.

Những năm gần đây, nhân dân áp dụng kỹ thuật hạ cành, tỉa tán, kích cho mận ra hoa sớm, ra hoa muộn để rải vụ mận; khoảng 70% các hộ dân đã đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt và áp dụng khoa học kỹ thuật, đưa cây mận trở thành cây trồng chủ lực đem lại thu nhập chính. Đến nay, toàn xã có hơn 2.500 ha mận hậu, xây dựng thành công thương hiệu “Mận Ruby” Phiêng Khoài được nhiều người tiêu dùng trong nước biết đến, tiêu thụ tốt. Đầu năm 2025, người dân trồng mận nơi đây đón nhận tin vui khi được cơ quan chức năng công nhận là vùng mận hậu ứng dụng công nghệ cao đầu tiên của tỉnh. Riêng vụ mùa năm 2025, thu được khoảng 35.000 tấn.đã từng bước cho năng suất và chất lượng sản phẩm quả ngày càng cao nên tiêu thụ và giá bán ổn định hơn.

Đến nay, nhân dân trong xã có gần 300 ha các loại cây ăn quả khác có giá trị kinh tế cao như: Nhãn, hồng, lê tai nung, cam, bưởi…. Hầu hết, diện tích các loại cây ăn quả đều được nhân dân lắp đặt hệ thống tưới tự động, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Xã đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị chuyên môn quy hoạch, xây dựng vùng cây ăn quả chuyên canh quy mô lớn, tập trung; đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật trồng, chăm sóc cây ăn quả cho nông dân trên địa bàn theo chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học công nghệ và vận động các hộ liên kết sản xuất. Hiện nay, toàn xã có 7 HTX chuyên trồng các loại cây ăn quả. Mỗi năm, sản lượng từ cây ăn quả các loại đạt 40.000 tấn. Nhiều hộ gia đình trong xã có thu nhập hơn 300 triệu đồng/năm, có hộ thu hàng tỷ đồng.

Ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: Xã đang phối hợp với Sàn nông sản Bưu điện Việt Nam tổ chức tập huấn, hướng dẫn các hộ kỹ năng livestream bán hàng trên TikTok và Facebook. Trong đó, thực hiện phát trực tiếp từ vườn và kho đóng gói để khách hàng thấy rõ độ tươi ngon, đồng thời kết nối các đơn vị vận chuyển giao hàng nhanh, đảm bảo chất lượng sản phẩm khi đến tay khách hàng. Nhờ vậy, sản phẩm quả trên địa bàn xã được nhiều nơi biết đến, có những gia đình từ livestream từ 200-300 đơn hàng mỗi ngày.

Định hướng phát triển cây ăn quả trong thời gian tới, xã Phiêng Khoài tiếp tục nâng cao năng suất và chất lượng các loại quả, phấn đấu sản lượng quả đạt hơn 50.000 tấn/năm. Phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao hữu cơ gắn với việc liên kết sản xuất và chế biến; khảo sát điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và lựa chọn, thử nghiệm, phổ biến giống mận hậu chín muộn phù hợp. Khuyến khích các HTX, tổ chức, cá nhân đầu tư cơ sở chế biến sau thu hoạch. Tăng cường quảng bá, xúc tiến về tiềm năng, thế mạnh của địa phương, tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp lớn đến liên kết đầu tư, hình thành các chuỗi liên kết sản xuất, chế biến và nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm… giúp nông dân sản xuất nông nghiệp hiệu quả, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn xã.