Những ngày này, trên các triền đồi của xã Lóng Phiêng nhiều diện tích mận hậu đang bước vào giai đoạn nuôi quả sớm. Các vườn mận sinh trưởng đồng đều, bộ tán phát triển tốt, quả non tròn, bám chắc trên cành; một số diện tích đã xuất hiện quả chín đầu vụ. Dự kiến, mận chín sớm tại địa phương bắt đầu cho thu hoạch ngay sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 và kéo dài đến khoảng tháng 4.

Hiện nay, xã Lóng Phiêng có khoảng 2.100 ha cây ăn quả, trong đó diện tích mận chiếm gần 900 ha. Trước đây, sản xuất mận chủ yếu tập trung vào chính vụ, thời gian thu hoạch ngắn, sản lượng lớn nhưng giá bán thường xuyên biến động, đầu ra thiếu ổn định. Xuất phát từ thực tế đó, những năm gần đây, địa phương định hướng nông dân từng bước chuyển đổi phương thức canh tác, phát triển mận chín sớm, mận rải vụ với diện tích khoảng 500 ha, góp phần giảm áp lực tiêu thụ, nâng cao giá trị sản phẩm.

Ông Lừ Văn Chung, Chủ tịch UBND xã Lóng Phiêng, cho biết: Xác định mận là cây trồng chủ lực, xã đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng chủ động, hiệu quả, gắn với nhu cầu thị trường. Trên cơ sở quy hoạch vùng trồng, UBND xã tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật; đồng thời, khuyến khích đầu tư hệ thống tưới ẩm tự động, tưới nhỏ giọt, phun mưa cục bộ và tổ chức thực hiện đồng bộ các biện pháp kỹ thuật như tạo tán, cắt tỉa cành, khoanh gốc, bón phân theo từng giai đoạn, nhằm điều tiết sinh trưởng, chủ động thời điểm ra hoa, kết trái.

Nhờ sự chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ của cấp ủy, chính quyền xã và sự chủ động của người dân, nhiều vườn mận sinh trưởng ổn định, bộ tán thông thoáng, tỷ lệ đậu quả cao; một số diện tích đã cho thu hoạch với giá bán từ 120.000 - 150.000 đồng/kg, cao hơn nhiều so với mận chính vụ, thương lái đến tận vườn thu mua, góp phần nâng cao giá trị cây trồng chủ lực của địa phương.

Trong số các mô hình sản xuất hiệu quả, Hợp tác xã Tiến Đạt, bản Yên Thi là một điển hình. HTX có 38 thành viên, canh tác 27 ha mận, chủ yếu là mận chín sớm. Các thành viên HTX thường xuyên phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm, áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Riêng, gia đình ông Trần Văn Hồng, Giám đốc HTX đang có 150 gốc mận áp dụng kỹ thuật trái vụ. Ông Hồng chia sẻ: Ngay sau khi kết thúc vụ mận chính, gia đình dọn vườn, tạo tán, cắt tỉa cành sâu bệnh, cành yếu; sau đó khoanh gốc, bón phân để cây phục hồi và kích thích ra hoa sớm. Thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, giúp vườn mận ra hoa tập trung, tỷ lệ đậu quả cao. Với 150 gốc mận, gia đình tôi dự kiến thu hoạch khoảng 15 tấn quả; nếu giá bán ổn định, sau khi trừ chi phí, thu nhập trên 500 triệu đồng.

Còn bản Pa Kha 1 có hơn 60 ha mận hậu. Trước đây, thu hoạch mận chính vụ tập trung giá bán thấp, việc tiêu thụ lại gặp nhiều khó khăn. Nên 5 năm trở lại đây, sau khi kết thúc vụ chính, nhiều hộ dân trong bản chủ động áp dụng kỹ thuật làm mận chín sớm. Anh Giàng Lao Tư, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Pa Kha 1 nói: Từ hiệu quả thực tế của mô hình mận chín sớm, tôi vận động bà con chuyển đổi phương thức sản xuất để chủ động đầu ra, nâng cao thu nhập. Đến nay, khoảng 70% số hộ trồng mận trong bản đã áp dụng mô hình này, dự kiến sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ sẽ cho thu hoạch. Nhờ sự sát sao của cấp ủy, chính quyền, đồng bào dân tộc Mông chúng tôi đã làm chủ được kỹ thuật chăm sóc mận hậu. Bà con rất vui mừng, phấn khởi!

Gia đình chị Thào Thị Pa, bản Pa Kha 1 hiện có 600 gốc mận đang cho thu hoạch. Chị Pa cho biết: Để mận chín sớm, gia đình đã chăm sóc, bón phân hợp lý, kết hợp hệ thống tưới để điều tiết sinh trưởng cho cây. Năm nay, cây ra hoa đều, tỷ lệ đậu quả cao, dự kiến sản lượng đạt khoảng 10 tấn quả.

Mùa xuân Bính Ngọ đang gõ cửa từng nếp nhà bên những triền đồi xanh mướt của Lóng Phiêng. Mô hình mận chín sớm và mận rải vụ đã trở thành "chìa khóa" giúp nông dân Lóng Phiêng tối ưu hóa giá trị kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích. Để người dân vùng cao đón thêm một vụ mùa thắng lợi.