Hiện nay, xã Phiêng Khoài có hơn 2.600 ha cây mận, tập trung tại các bản: Kim Chung 1, 2, 3; Hang Mon 1, 2; Tam Thanh; Ái 1, 2; Tèn Luông; Thanh Yên 1, 2; Co Mon; Con Khằm; Tà Ẻn; Cồn Huất 1, 2; Đán Đón; Lao Khô 1, 2... Trong đó, diện tích mận trái vụ chiếm khoảng 20%. Việc chủ động rải vụ, làm mận trái vụ đang trở thành hướng đi hiệu quả, giúp nông dân Phiêng Khoài nâng cao giá trị sản phẩm, giảm áp lực thị trường.

Hợp tác xã (HTX) Kiên Cường được thành lập năm 2021 với 18 thành viên, liên kết với 50 hộ trồng mận, tổng diện tích 98 ha mận hậu, sản xuất theo quy trình an toàn, VietGap. Năm 2025, sản lượng mận chính vụ và trái vụ của HTX đạt hơn 260 tấn cung cấp cho các chợ đầu mối và hệ thống siêu thị. Năm 2026, HTX sản xuất 10 ha làm mận trái vụ, còn lại là mận sớm và mận mùa. Hiện nay, HTX đang thu hoạch mận trái vụ, dự kiến sản lượng đạt khoảng 40 tấn. Trung bình mỗi ngày HTX đưa vào các siêu thị Big C 2 tạ quả.

Bà Đinh Thị Mây, Giám đốc HTX cho biết: Để có mận trái vụ, ngay sau khi thu hoạch chính vụ, các hộ tiến hành chọn những cây khỏe, có tuổi thọ trên 10 năm để xử lý. Quy trình kỹ thuật được thực hiện đồng bộ: Khoanh gốc, bón phân phục hồi, kích thích phân hóa mầm hoa. Nhờ đó, từ tháng 10, hoa mận đã bắt đầu nở sớm. Năm nay thời tiết ít mưa, điều kiện thời tiết thuận lợi nên tỷ lệ đậu quả cao, hạn chế sâu bệnh.

Tuy nhiên, làm mận trái vụ không đơn giản như sản xuất truyền thống. Cây cần được chăm sóc tỉ mỉ, kiểm soát chặt chẽ về nước tưới và dinh dưỡng. HTX đã đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới ẩm tự động, đồng thời sử dụng lưới che để hạn chế ảnh hưởng của mưa đá, sương muối. Nhờ làm chủ kỹ thuật, mận trái vụ có mẫu mã đẹp, quả giòn, mọng nước, đáp ứng nhu cầu thị trường và bán được giá cao.

Rời HTX Kiên Cường, chúng tôi đến bản Cồn Huất, nơi nhiều hộ dân mạnh dạn đầu tư sản xuất mận sớm. Trong khu vườn rộng hơn 10 ha, gia đình anh Nguyễn Văn Năm đang vào vụ thu hoạch cao điểm. Những sọt mận chín sớm được thương lái đến tận vườn thu mua.

Anh Năm chia sẻ: Năm nay, gia đình xử lý hơn 1.000 gốc mận cho ra quả sớm. Để đảm bảo điều kiện sinh trưởng cho cây, gia đình đã xây dựng 2 ao chứa nước, lắp đặt hệ thống tưới ẩm tự động, chủ động nguồn nước trong suốt quá trình chăm sóc. Mận trái vụ bắt đầu thu hoạch từ dịp Tết Nguyên đán, đến nay, gia đình đã thu khoảng 4 tấn mận, giá bán dao động từ 70.000 đến 100.000 đồng/kg. Hiện nay, mỗi ngày thu hái khoảng 3 tạ mận. So với năm ngoái, mận chín sớm được giá hơn nên gia đình rất phấn khởi.

Anh Năm nhẩm tính, nếu giữ mức giá ổn định như hiện nay, mận chín sớm có thể mang lại doanh thu hơn 1 tỷ đồng. Bên cạnh đó, hơn 100 tấn mận chính vụ của gia đình sẽ tiếp tục thu hoạch đến tháng 5/2026, giúp kéo dài thời gian thu nhập, tránh tình trạng dồn ứ sản phẩm.

Cùng với người trồng mận, hoạt động thu mua của các thương lái tại Phiêng Khoài cũng trở nên nhộn nhịp. Thương lái vào tận các bản, dừng xe ngay ven đường để thu mua mận của bà con vừa hái từ trên nương về. Mận được cân, phân loại ngay tại chỗ, sau đó đóng vào thùng xốp để giữ độ tươi, nhanh chóng vận chuyển đi tiêu thụ. Chị Lê Thị Phước, thương lái tại xã Phiêng Khoài chia sẻ: Trung bình mỗi ngày tôi thu mua 5-6 tấn mận. Sau khi gom hàng, tôi vận chuyển về các chợ đầu mối lớn như chợ Long Biên, thành phố Hà Nội, Bắc Ninh, Thanh Hóa để tiêu thụ. Mận Phiêng Khoài quả đẹp, giòn, vị ngon nên rất được thị trường ưa chuộng.

Hiện nay, toàn xã có khoảng 60-70 điểm thu mua mận, chủ yếu tiêu thụ dưới dạng quả tươi. Việc rải vụ đã góp phần quan trọng trong việc điều tiết thị trường, giảm áp lực tiêu thụ trong chính vụ, hạn chế tình trạng “được mùa, mất giá”.

Ông Bùi Văn Quân, Phó Phòng Kinh tế xã Phiêng Khoài, thông tin: Thời gian qua, địa phương tích cực tuyên truyền, hướng dẫn người dân áp dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất, đặc biệt là kỹ thuật xử lý mận trái vụ. Xã đang xây dựng kế hoạch quảng bá, xúc tiến thương mại, tổ chức Ngày hội hái quả vào tháng 4 để thu hút du khách và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, khuyến khích các HTX, hộ dân liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng mận. Địa phương cũng mong muốn các cấp, ngành quan tâm hỗ trợ nguồn vốn ưu đãi để các HTX, hộ dân đầu tư hệ thống tưới tiêu, bảo quản sau thu hoạch, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm.

Việc rải vụ mận không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn là bước chuyển trong tư duy sản xuất của nông dân. Khi chủ động được thời điểm thu hoạch, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường, cây mận không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao hơn, còn góp phần xây dựng nền nông nghiệp phát triển bền vững.