Xã Mường Chiên thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã: Chiềng Khay, Cà Nàng và Mường Chiên. Sau sáp nhập, xã có tổng diện tích tự nhiên 382,2 km², dân số trên 14.000 người, với 5 dân tộc cùng sinh sống. Ông Nguyễn Hữu Chung, Chủ tịch UBND xã Mường Chiên, cho biết: Ngay sau khi sáp nhập, xã đã rà soát toàn bộ tình hình phát triển kinh tế, thực trạng tiêu chí nông thôn mới. Trong đó, chú trọng vào việc đánh giá lại toàn bộ hiện trạng phát triển của xã, khoanh vùng các khu vực có tiềm năng phát triển về nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi gia súc, thủy sản, du lịch… để làm cơ sở xây dựng kế hoạch, đưa ra những nhiệm vụ, giải pháp và mục tiêu phấn đấu cho phát triển kinh tế - xã hội chung của toàn xã trong giai đoạn mới.

Hiện xã có diện tích đất nông nghiệp rộng, đất đai tại các khu vực vùng cao khá màu mỡ, khí hậu mát mẻ, phù hợp nhiều loại cây trồng, cùng hơn 3.000 ha lòng hồ và hệ sinh thái rừng đa dạng. Trên địa bàn xã còn 2 mỏ than với trữ lượng khoảng 275.000 tấn đang được cơ quan chức năng đề xuất chủ trương thăm dò làm cơ sở cho việc khai thác sau này. Bên cạnh đó, Quốc lộ 279 kết nối với Dự án đường tỉnh 107C có chiều dài 21 km nối từ trung tâm xã đến địa phận xã Nậm Sỏ, tỉnh Lai Châu và tuyến đường nối bản Phát - Nà Mùn - trung tâm xã Cà Nàng (cũ) với tỉnh Lai Châu cũng đang trong giai đoạn thi công sẽ là những tuyến giao thông quan trọng kết nối các điểm, khu vực trong xã và kết nối xã với các vùng phụ cận, tạo thuận lợi giao thương phát triển.

Dẫn chúng tôi đi trên những con đường bê tông nối dài tới tận các bản xa, ông Nguyễn Hữu Chung, Chủ tịch UBND xã Mường Chiên, phấn khởi chia sẻ: Từ năm 2021 đến nay, xã đã huy động mọi nguồn lực để nâng cấp hạ tầng thiết yếu. Hiện nay, 95% đường liên xã và 85% đường trục bản đã được cứng hóa. Điện lưới, nước sinh hoạt và nhà ở kiên cố phủ khắp các cụm dân cư. Đó là tiền đề vững chắc, để bà con yên tâm phát triển sản xuất.

Ngoài ra, trong xã có nhiều di tích lịch sử, cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp vừa có núi, vừa có sông với sự kỳ vĩ của lòng hồ, nơi có tượng Phật A Di Đà, miếu Long Vương, miếu Tu Tỷ Nàng Han, cột mốc trung tâm huyện lỵ Quỳnh Nhai cũ; du lịch cộng đồng đang được hình thành và phát triển tại bản Bon, suối khoáng nóng; hay vẻ đẹp kỳ thú của hang động Có Nọi, hang Thẳm É bản Nặm Ngùa, rừng thông bản Ít Ta Bót, đỉnh núi Khâu Pùm… là tiềm năng lớn phát triển du lịch. Mường Chiên còn được biết đến với sắc màu văn hóa các dân tộc Thái, Kháng, Mông, Dao... tất cả tạo nên một bức tranh văn hóa giàu bản sắc và tiềm năng cho du lịch cộng đồng gắn với du lịch sinh thái, khám phá, trải nghiệm.

Hiện nay, xã đang xây dựng du lịch cộng đồng bản Bon thành mô hình điểm để nhân rộng trên địa bàn. Chị Hoàng Thị Dung, Giám đốc HTX Du lịch cộng đồng bản Bon, nói: HTX có 10 thành viên, mở các dịch vụ du lịch cộng đồng, trải nghiệm văn hóa, tắm suối khoáng nóng, ẩm thực. Mỗi năm, bản Bon thu hút hơn 3.000 lượt khách du lịch. HTX cũng phối hợp tích cực với bản trong việc bảo vệ, cải tạo cảnh quan, trồng hoa, xây dựng các cọn nước, khu vui chơi, trải nghiệm văn hóa dân tộc để thu hút du khách.

Xác định kinh tế là động lực phát triển, xã Mường Chiên quyết liệt triển khai các nhiệm vụ, giải pháp về nâng cao hiệu quả các mô hình sản xuất, tăng cường rà soát, thu hút đầu tư lĩnh vực nông nghiệp, du lịch, không ngừng nâng cao thu nhập cho nhân dân. Hiện nay, thu nhập bình quân đầu người của xã đạt trên 45 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm sâu xuống còn 8,96%. Kết quả đạt được, nhờ chiến lược chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi đúng hướng.

Đến nay, xã đã hình thành các vùng nguyên liệu tập trung với 60 ha cây dược liệu, hơn 300 ha quế, gần 500 ha cây ăn quả, mắc ca, cà phê và hơn 12.000 ha rừng được bảo vệ nghiêm ngặt. Chăn nuôi phát triển, nhất là chăn nuôi đại gia súc, nuôi cá lồng trên lòng hồ, giúp mang lại sinh kế ổn định và thu nhập khá cho người dân.  

Phiêng Bay là bản người Dao Đỏ tiêu biểu trong chuyển đổi sản xuất. Tại đây, bà con đã đồng lòng nghe theo chỉ dẫn của Bí thư chi bộ Tẩn Văn Pặp, thay đổi nếp nghĩ, cách làm trong phát triển kinh tế, từng bước thay đổi cuộc sống. Ông Pặp cho hay: Trước đây, bà con chỉ trồng ngô, sắn, thu nhập không cao, đời sống khó khăn. Tôi là người tiên phong chuyển đổi trồng cây ăn quả, dược liệu, mắc ca, thấy hiệu quả nên khuyên bà con làm theo. Đến nay, bản Phiêng Bay có hơn 10 ha cây ăn quả, gần 130 ha sa nhân, quế, mắc ca; chăn nuôi gần 1.000 con gia súc, duy trì sản xuất hơn 100 ha ruộng nước, hơn 90 ha sắn cao sản. Đời sống nhân dân ngày càng khấm khá, cả bản chỉ còn 10 hộ nghèo.

Tại nhiều bản đã xuất hiện nhiều mô hình sản xuất nông - lâm nghiệp hiệu quả, như: Hợp tác xã Nhân Thuận, bản Pạ Lò, hiện trồng hơn 60 ha cây thiên niên kiện và cây khôi nhung dưới tán rừng, cho thu nhập trên 100 triệu đồng/ha; mô hình nuôi cá tầm tại bản Nậm Ngùa đang có triển vọng về thu nhập hàng tỷ đồng. Tại Mường Chiên hiện còn có Công ty CP Liên Việt Sơn La đang trồng thí điểm hơn 70 ha mắc ca theo hướng hữu cơ, đầu tư bài bản về kỹ thuật trồng, chăm sóc, tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương. Xã đang rà soát hiện trạng nông - lâm nghiệp, xây dựng cơ chế thu hút đầu tư về sản xuất, chế biến nông sản; tăng cường bảo vệ và phát triển rừng, bảo vệ môi trường sinh thái, tạo cơ sở cho sự phát triển.

Khai thác tiềm năng lợi thế, xã Mường Chiên đang tiếp tục tranh thủ nguồn vốn hỗ trợ từ các Chương trình mục tiêu quốc gia để hoàn thiện kết cấu hạ tầng, nhất là về giao thông, nâng cao tiêu chí nông thôn mới, nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững... Phấn đấu đến năm 2030, thu nhập bình quân tăng 50% so với năm 2025, tỷ lệ che phủ rừng đạt 60% và giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 5%... đưa vùng đất ven lòng hồ thủy điện Sơn La từng ngày đổi thay, khởi sắc.