Mô hình trồng cam Vinh tại xã Chiềng Ban (Mai Sơn).

Những năm gần đây, thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy về chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất dốc theo hướng phát huy lợi thế, gắn với thị trường tiêu thụ sản phẩm, chương trình phát triển cây ăn quả của tỉnh đang có những chuyển biến tích cực. Toàn tỉnh hiện có trên 20.000 ha cây ăn quả các loại, chiếm gần 40% diện tích cây lâu năm và 5,5% diện tích đất nông nghiệp, sản lượng các loại quả đạt trên 100.000 tấn, giá trị sản xuất trên 632 tỷ đồng, bình quân đạt 32,3 triệu đồng/ha.

Tuy nhiên, hiện nay diện tích trồng cây lương thực ngắn ngày trên đất dốc vẫn còn lớn, việc chuyển đổi còn manh mún, chưa hình thành vùng sản xuất tập trung, năng suất, chất lượng thấp, sản phẩm khó tiêu thụ. Đặc biệt là việc liên kết “4 nhà” hiệu quả chưa cao, mối liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân chưa thực sự bền vững. Bên cạnh đó, việc tiêu thụ sản phẩm chủ yếu bán quả tươi, bảo quản, chế biến vẫn còn thủ công, sơ chế đơn giản, thời gian bảo quản ngắn, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Cùng với chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp và thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, tỉnh ta đang đẩy mạnh việc xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp, HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn phát triển. Trong đó, chú ý đến các HTX trồng cây ăn quả chất lượng cao, HTX sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nhằm phát huy vai trò của HTX trong việc tập hợp, vận động nông dân thay đổi tư duy, cách làm, ứng dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất, từng bước nâng cao hiệu quả canh tác. Hiện nay, hoạt động của các HTX nông nghiệp thuộc lĩnh vực trồng trọt trên địa bàn tỉnh đang phát triển mạnh, trong đó, có 31 HTX trồng cây ăn quả, với tổng diện tích trên 800 ha, chủ yếu phát triển các loại quả chất lượng cao, như xoài Đài Loan GL4, xoài Thái Lan, nhãn chín muộn, hồng giòn, na, lê Pháp, thanh long ruột đỏ... mang lại thu nhập cao, ổn định. Điển hình là HTX Thanh Sơn, xã Cò Nòi (Mai Sơn) trồng na theo quy trình VietGAP, thu nhập 400-450 triệu đồng/ha/năm; HTX dịch vụ nhãn chín muộn Nà Sản (Mai Sơn) thu nhập 350-450 triệu đồng/ha/năm; HTX Văn Phúc Yên, xã Mường Thải (Phù Yên) trồng cam đường canh thu nhập từ 450-500 triệu đồng/ha/năm... Đồng thời, với sự phát triển của các HTX, tỉnh ta đã chỉ đạo các ngành chức năng đẩy mạnh quảng bá, xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và tổ chức xúc tiến thương mại tiêu thụ sản phẩm. Hiện nay, đã xây dựng được một chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm xoài Yên Châu và đang xây dựng chỉ dẫn địa lý, thương hiệu cho sản phẩm nhãn Sông Mã. Đặc biệt, tỉnh đã đẩy mạnh việc xây dựng và triển khai chính sách hỗ trợ các HTX phát triển, khuyến khích việc liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm, xây dựng cánh đồng mẫu lớn. Trong đó, đã chấp thuận cho HTX dịch vụ hỗ trợ nông, lâm nghiệp Nà Khái, xã Sặp Vạt (Yên Châu) xây dựng phương án cánh đồng lớn trồng xoài Đài Loan; hỗ trợ một số HTX đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao vào việc triết, ghép giống cây ăn quả đạt hiệu quả kinh tế cao, thực hiện đăng ký thương hiệu và từng bước hình thành vùng sản xuất cây ăn quả tập trung; triển khai chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp tốt và cấp giấy chứng nhận VietGAP cho 7 HTX với các sản phẩm xoài, bưởi, thanh long, cam, quýt, na.

Mục tiêu đến năm 2020, toàn tỉnh mở rộng diện tích cây ăn quả theo hướng chất lượng cao và bền vững, tạo việc làm ổn định, từng bước nâng cao đời sống nhân dân, tỉnh đang rà soát và ban hành chính sách hỗ trợ cải tạo vườn tạp, trồng cây ăn quả trên đất dốc, tập trung vào các loại quả có giá trị kinh tế cao, như: xoài, nhãn, bơ, hồng giòn và cây ăn quả có múi. Đẩy mạnh chuyển đổi hoạt động của các HTX theo Luật HTX năm 2012, hỗ trợ đổi mới, sắp xếp lại hình thức tổ chức của các HTX, nâng cao hiệu quả sản xuất, nghiên cứu, ứng dụng khoa học kỹ thuật công nghệ vào khâu sản xuất giống, kỹ thuật trồng, thâm canh, tạo ra những vùng sản xuất tập trung có năng suất, chất lượng cao, mở rộng các loại hình dịch vụ bao tiêu sản phẩm, gắn kết sản xuất với mở rộng thị trường tiêu thụ. Xây dựng các mô hình điểm về sản xuất ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao để chuyển giao khoa học kỹ thuật cho nông dân, từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo việc làm và thu nhập bền vững cho nông dân.