Nhân dân Tiểu khu Trung tâm, xã Tô Múa (Vân Hồ) thu hái chè.

Đã từng được nghe đồng nghiệp kể nhiều về những khó khăn của đoạn đường vào Tô Múa, nhất là những con dốc 3 tầng và những khúc “cua tay áo”, nhưng bây giờ, đường vào Tô Múa đã được trải nhựa, độ dốc và những khúc gấp đã giảm đi đáng kể. Trên đường, chúng tôi gặp nhiều chiếc xe ô tô ra - vào xã vận chuyển nông sản. Trung tâm xã Tô Múa nằm trong thung lũng được bao quanh bởi những đồi chè xanh mơn mởn, tạo nên nét đẹp của vùng quê thanh bình.

Quá trình phát triển của cây chè ở Tô Múa là một câu chuyện dài. Theo các cụ cao tuổi trong xã, cây chè đã được trồng ở Tô Múa cách đây từ rất lâu. Hiện ở xã có 10 ha cây chè cổ thụ tại bản Tro Đáy, theo ước đoán những cây chè này khoảng 100 năm tuổi. Nhưng mốc đánh dấu sản phẩm chè trở thành hàng hóa là năm 1964, Ty Thương nghiệp Sơn La đã thành lập Xí nghiệp chè Tô Múa, với diện tích trồng chè 64 ha, đến năm 1987, diện tích tăng lên 146 ha. Sản phẩm chè được xuất khẩu ra thị trường các nước Đông Âu và Liên Xô (cũ). Tuy nhiên, cuối thập niên 80 và những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, Liên Xô và các nước Đông Âu tan rã, nên mất thị trường tiêu thụ, Xí nghiệp chè Tô Múa đã tạm dừng hoạt động. Để mưu sinh, người dân phá bỏ một phần lớn diện tích chè để trồng các loại cây khác thay thế. Năm 1993, xã đã phối hợp với Công ty Chè cà phê Sơn La quyết tâm vực dậy vùng chè Tô Múa. Cùng với đó, năm 2015, Công ty CP Chè Tô Múa Vân Hồ được tách ra từ Công ty Chè Mộc Châu để bao tiêu sản phẩm chè búp tươi cho bà con trong xã.

Tại trụ sở UBND xã, pha ấm trà mời chúng tôi thưởng thức sản phẩm của địa phương, ông Lâm Mạnh Cường, Chủ tịch Hội Nông dân xã, người đã chứng kiến những thăng trầm của cây chè nói với chúng tôi: Hiện xã có 417 ha chè Shan tuyết, tập trung ở các bản: Liên Hưng, bản Mến, bản Pàn... với 937 hộ trồng chè, bằng 85,7% số hộ dân trong xã tham gia sản xuất, kinh doanh chè. Để hỗ trợ người trồng chè, hằng năm, Hội Nông dân xã đã phối hợp với Trạm Khuyến nông, Trạm Trồng trọt Bảo vệ thực vật huyện tổ chức các lớp chuyển giao kỹ thuật bón phân, làm cỏ và chăm sóc cây chè theo tiêu chuẩn VietGAP. Đặc biệt, để chè búp tươi có chất lượng tốt nhất, Hội đã vận động nông dân hái chè bằng các biện pháp thủ công. Do áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất, nên năng suất chè bình quân đạt 9 tấn/ha/năm, sản lượng đạt trên 3.700 tấn/năm. Nhờ cây chè mà nhiều hộ dân trong xã đã vươn lên thoát nghèo. Tiêu biểu như gia đình ông Nguyễn Văn Thủ, bản Liên Hưng (Tô Múa) trồng 2 ha, sản lượng bình quân 24 tấn chè búp tươi/năm. Hiện, gia đình ông cùng với ông Nguyễn Văn Tâm, cùng ở bản Liên Hưng đang tiến hành xây dựng Công ty CP Đầu tư và Sản xuất chè Tô Múa, góp phần thu mua nguyên liệu, đảm bảo đầu ra cho bà con trong bản và trong xã; hộ ông Hà Văn Quang, bản Tro Đáy, trồng 1,2 ha, thu 10,8 tấn chè búp tươi/năm, với giá bán bình quân 4.000 đồng/kg, gia đình ông thu 43 triệu đồng/năm.

Cây chè là một trong những cây trồng chủ lực ở xã Tô Múa. Tuy nhiên, theo ông Hà Văn Tân, Bí thư Đảng ủy xã, việc phát triển cây chè ở đây còn gặp nhiều khó khăn do giá chè búp tươi không ổn định; Công ty CP Chè Tô Múa Vân Hồ chưa thể thu mua hết toàn bộ nguyên liệu chè cho bà con... đây là bài toán đang đặt ra đối với xã. Người trồng chè ở Tô Múa rất mong các cấp, các ngành quan tâm tìm đầu ra cho sản phẩm chè. Đặc biệt là cần có sự liên kết chặt chẽ hơn nữa giữa doanh nghiệp với người trồng chè, bao tiêu sản phẩm với giá cả hợp lý để khuyến khích người dân mở rộng vùng nguyên liệu, giữ cho vùng chè phát triển ổn định.

Trải qua nhiều thăng trầm, cây chè Tô Múa đã và đang từng bước trở thành cây trồng chủ lực, giúp bà con trong xã ổn định đời sống. Với Công ty CP Chè Tô Múa Vân Hồ và Công ty CP Đầu tư và Sản xuất chè Tô Múa đang trong quá trình xây dựng và phát triển, tin rằng một ngày không xa, vùng chè Tô Múa sẽ vươn lên trở thành một trong những vùng chè có tiếng trên vùng đất cao nguyên.