Dự thảo đã bổ sung và phát triển tư duy quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc theo hướng coi trọng ngày càng sâu sắc yếu tố con người và sức mạnh tinh thần - chính trị của toàn dân tộc. Việc đề cao phát huy sức mạnh, bản lĩnh, trí tuệ con người Việt Nam và vai trò “Thế trận lòng dân” không chỉ kế thừa truyền thống tư tưởng quân sự Việt Nam, mà còn phản ánh sự phát triển mới về nhận thức chiến lược trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực có nhiều biến động phức tạp. Đây là điểm mới quan trọng, góp phần làm sâu sắc hơn tư duy bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa bằng sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, con người và lòng dân luôn là nhân tố quyết định thắng lợi. Từ các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm trong lịch sử đến sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc trong thời đại Hồ Chí Minh, sức mạnh tinh thần, ý chí, bản lĩnh và trí tuệ của con người Việt Nam luôn được phát huy ở mức cao nhất.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới với nhiều thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, yêu cầu bảo vệ Tổ quốc đặt ra không chỉ là củng cố tiềm lực vật chất, quân sự, mà còn phát huy hiệu quả sức mạnh con người và sự đồng thuận xã hội. Điểm mới bổ sung trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV về quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc, đã nhấn mạnh một cách toàn diện và có hệ thống việc phát huy sức mạnh, bản lĩnh, trí tuệ con người Việt Nam và vai trò “Thế trận lòng dân” trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây không chỉ là sự kế thừa tư tưởng nhất quán của Đảng, mà còn là sự bổ sung quan trọng về chiều sâu lý luận và phương thức tổ chức thực tiễn của nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong giai đoạn mới.

Điểm mới về cách tiếp cận: Lấy con người làm trung tâm của sức mạnh bảo vệ Tổ quốc. So với trước đây, các văn kiện trước nhấn mạnh nhiều đến: Sức mạnh tổng hợp của đất nước; tiềm lực quốc phòng, an ninh; thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân. Dự thảo Đại hội XIV đặt rõ trọng tâm vào con người, với ba yếu tố nổi bật: Sức mạnh, bản lĩnh và trí tuệ con người Việt Nam. Điểm mới không chỉ là khẳng định vai trò con người, mà là xem con người Việt Nam là chủ thể sáng tạo, trung tâm tổ chức và quyết định chất lượng của sức mạnh bảo vệ Tổ quốc.

Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng cũng xác định phát triển con người Việt Nam toàn diện là một trong những trụ cột của phát triển bền vững đất nước. Điểm mới ở đây là việc đặt con người không chỉ ở vị trí mục tiêu của phát triển, mà còn là nguồn lực trung tâm và động lực quyết định của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. So với các nhiệm kỳ trước, cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển biến từ tư duy nhấn mạnh chủ yếu vào LLVT sang tư duy coi trọng vai trò của toàn dân với tư cách là chủ thể bảo vệ Tổ quốc, trong đó mỗi con người Việt Nam đều là một “pháo đài tinh thần”.

“Thế trận lòng dân” là khái niệm đã được khẳng định trong nhiều văn kiện của Đảng, song Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV đã làm rõ hơn nội hàm và vai trò trung tâm của yếu tố này trong tư duy bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Dự thảo xác định “Thế trận lòng dân” không chỉ được hình thành trong tình huống chiến tranh hay khủng hoảng, mà phải được xây dựng bền vững ngay trong thời bình, thông qua việc bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, phát triển kinh tế - xã hội, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ.

Mở rộng nội hàm “Lòng dân” trong điều kiện mới: So với cách tiếp cận trước đây, dự thảo đã mở rộng “Thế trận lòng dân” từ phạm vi quốc phòng - quân sự sang phạm vi toàn bộ đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, qua đó làm rõ tính chất tổng hợp và nền tảng của yếu tố này trong bảo vệ Tổ quốc.

Một điểm mới nổi bật là sự gắn kết chặt chẽ giữa phát huy “Thế trận lòng dân” với xây dựng nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân vững mạnh. Dự thảo khẳng định quốc phòng toàn dân không chỉ là tổ chức lực lượng, xây dựng tiềm lực, mà trước hết là xây dựng lòng tin, sự đồng thuận và ý chí bảo vệ Tổ quốc của toàn dân.

Việc đề cao phát huy sức mạnh con người Việt Nam và “Thế trận lòng dân” trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV có giá trị lý luận sâu sắc. Tiếp tục khẳng định và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân, đồng thời bổ sung những luận giải mới phù hợp với điều kiện của thời đại số, hội nhập quốc tế sâu rộng và những biến đổi nhanh chóng của môi trường an ninh. Việc phát huy sức mạnh, bản lĩnh, trí tuệ con người Việt Nam không chỉ là yêu cầu phát triển bền vững, mà còn là nhân tố quyết định bảo đảm thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới, góp phần củng cố nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa từ sớm, từ xa.