Có hôm đêm về, trời xuống 0 độ C. Lớp băng mỏng tanh phủ trên những vũng nước mưa bên đường, như muốn hóa thạch những chiếc lá vàng còn chưa kịp chuyển màu nâu thẫm. Lạnh, nhưng không khí dễ chịu, trong lành. Không gian tĩnh mịch, nghe rõ cả tiếng kim đồng hồ nhúc nhích trên những cột đèn.

Những người vì lý do nào đó, chưa kịp ngắm mùa thu Nga vào độ đẹp nhất, có thể vớt vát chút ngày ấm áp vào cuối tháng 10, trước khi thu muộn hẳn. Có những loại phong lá nhỏ, đến nửa cuối mùa thu mới bắt đầu vàng lá, như loại phong đường. Cây cao dễ phải đến 20m, bóng rộng. Còn có giống sồi, như chúng tôi thường gọi là sồi lai phong, lá có cạnh nhọn, đỏ thẫm màu rượu vang.

Khi lá rụng gần hết, chỉ còn đôi chút trụ lại trên ngọn cây, chúng đón cái nắng chiều vàng lấp ló. Khung cảnh dễ làm say lòng người. Ngắm một cây lá vàng sót lại trong thành phố, cũng vui như tận hưởng một cánh rừng vàng mượt hôm nào.

Thu về cuối, không chiều lòng người bằng những gam màu rực rỡ. Nhưng điểm nhấn cuối thu là những loại quả mọng đỏ, trơ trọi trên cây trụi lá. Loại từng chùm thì là Ryabina, mà không ít người Việt vẫn quen gọi Thùy dương, biểu tượng của hạnh phúc, bình an và cuộc sống tốt đẹp. Thời xưa, Nga cấm chặt Ryabina làm củi, cũng như quan niệm bẻ cành dễ mang lại xui xẻo. Đôi vợ chồng mới cưới nên trồng Thùy dương gần nhà, còn cặp nào hay cãi vã thì nên ngồi lại với nhau dưới gốc cây.

Những quả mọng đỏ tạo điểm nhấn.

Rất dễ nhầm Thùy dương với Kalina, hay nhiều người gọi là Kim ngân. Nhưng ngược lại, dễ nhận biết hơn cả là táo thiên đường, từng cành chằng chịt quả đỏ. Trên nền vàng dần nhường chỗ cho tông màu nâu xám, những loại quả nhỏ bỗng nổi bật, như những cô gái mặc chiếc váy đỏ xinh xắn.

Vị thu dần về cuối cũng đặc trưng hơn. Mùi của những thảm lá trên nền đất ẩm ướt. Là mùi gỗ, mùi thực vật, mùi nấm, nhưng không phải mùi ẩm mốc. Mùi của những táo, lê rụng chín trên những thảm cỏ còn xanh. Là mùi tiễn mùa hè, mùi của những cánh chim bay về phương nam. Hay mùi của tuyết đầu mùa chóng tan, của mưa lạnh. Mùi của khăn ấm. Của mặt trời ló dạng nhưng uể oải, không gay gắt, không buồn sưởi ấm trần gian.

Những ngày cuối thu bịn rịn lắm. Như là thế giới treo lơ lửng trên một ranh giới mỏng manh giữa hai mùa. Không còn thu vàng, nhưng cũng chưa phải mùa đông tuyết trắng. Mùa đông rất gần, rất gần rồi, nhưng trước khi tuyết rơi, mùa thu vẫn là chủ đạo nơi đây. Trong góc tủ, mẹ đã chuẩn bị hết áo ấm, mũ len…