Đổi mới tổ chức bộ máy, phương thức hoạt động

Cùng với cả nước, từ ngày 1/7/2025, Sơn La chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, với 75 xã, phường sau sắp xếp. Đây là thay đổi lớn, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động của chính quyền cơ sở. Khối lượng công việc tăng, địa bàn quản lý rộng, nhiều nhiệm vụ mới, đòi hỏi cao hơn về năng lực tổ chức, điều hành và giám sát của cơ quan dân cử.

Trước yêu cầu đó, HĐND các cấp của tỉnh đã tập trung kiện toàn tổ chức, ổn định bộ máy, ban hành quy chế hoạt động theo luật định. Điểm nổi bật trong mô hình mới là tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy đối với HĐND xã, phường: Chủ tịch HĐND là Bí thư hoặc Phó Bí thư Đảng ủy; hai Trưởng ban của HĐND là Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy xã. Cách bố trí này bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa lãnh đạo chính trị và hoạt động của cơ quan dân cử, giúp các quyết sách của HĐND bám sát chủ trương của Đảng, yêu cầu phát triển địa phương và nâng cao tính thống nhất trong chỉ đạo, điều hành ở cơ sở.

HĐND tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin như quản lý văn bản điện tử, chữ ký số, kỳ họp không giấy, báo cáo trực tuyến. Công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho đại biểu, nhất là đại biểu HĐND cấp xã sau sắp xếp được chú trọng, giúp đại biểu nắm vững quy trình, kỹ năng thảo luận, giám sát, chất vấn và tiếp xúc cử tri.

Đồng chí Vi Đức Thọ, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh, cho biết: Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 trao thêm nhiều thẩm quyền quan trọng cho HĐND cấp xã, tạo cơ sở pháp lý cho việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, thực chất. Trên cơ sở đó, HĐND tỉnh xác định các nội dung trọng tâm để tập trung lãnh đạo, thực hiện đó là: Nâng cao chất lượng kỳ họp, đổi mới công tác giám sát và tăng cường đối thoại trực tiếp với nhân dân. Sau 6 tháng vận hành mô hình mới, HĐND các xã, phường đã cơ bản ổn định, hoạt động đúng chức năng, thẩm quyền và bước đầu có chuyển biến rõ rệt.

Nâng cao chất lượng chất vấn và giám sát

Năm 2025 là năm có khối lượng công việc lớn của nhiệm kỳ. HĐND tỉnh đã tổ chức thành công 2 kỳ họp thường lệ và 12 kỳ họp chuyên đề, xem xét, quyết định 189 nội dung quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách, đầu tư công, cơ chế, chính sách và công tác nhân sự. Công tác chuẩn bị kỳ họp tiếp tục được đổi mới theo hướng khoa học, hiệu quả: Rút ngắn thời gian trình bày báo cáo, tăng thời gian thảo luận, chất vấn; tài liệu được gửi sớm, đầy đủ, tạo điều kiện để đại biểu nghiên cứu kỹ.

Chất lượng thẩm tra của các Ban HĐND được nâng lên rõ rệt. Trong năm, 164 nội dung được thẩm tra, tập trung đánh giá tính hợp pháp, tính khả thi và sự phù hợp với thực tiễn sau sắp xếp đơn vị hành chính. Nhiều dự thảo nghị quyết được chỉnh sửa, hoàn thiện ngay từ khâu thẩm tra, bảo đảm nghị quyết ban hành có tính khả thi cao, sớm đi vào cuộc sống.

Hoạt động chất vấn và giám sát tiếp tục theo hướng đi thẳng vào vấn đề cử tri quan tâm. Đơn cử, tại Kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh lựa chọn 4 nhóm vấn đề trọng tâm, gồm: Kiểm soát hàng giả, hàng kém chất lượng; quản lý nhà công vụ xã, phường; vận hành các thiết chế thể dục - thể thao; bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng. Sau chất vấn, các sở, ngành đã xây dựng lộ trình khắc phục cụ thể, cam kết rõ thời hạn thực hiện.

Cùng với đó, hoạt động giám sát chuyên đề được triển khai theo hướng trọng tâm, trọng điểm. Thường trực HĐND tỉnh giám sát việc giải quyết kiến nghị cử tri trước và sau kỳ họp, theo dõi việc thực hiện kết luận chất vấn; các Ban HĐND tổ chức giám sát chuyên đề và giám sát định kỳ nhiều nội dung. Qua giám sát, nhiều kiến nghị được tiếp thu, điều chỉnh kịp thời, góp phần tháo gỡ khó khăn trong thực tiễn.

Sau 6 tháng vận hành mô hình mới, HĐND cấp xã, phường cho thấy khả năng thích ứng nhanh, chủ động. Các địa phương ban hành quy chế hoạt động, phân công nhiệm vụ rõ ràng; tổ chức thành công kỳ họp thứ nhất và các kỳ họp phát sinh; tăng cường giám sát những vấn đề dân sinh bức thiết. Nhiều địa phương đẩy mạnh tinh thần “gần dân, sát dân” thông qua tiếp xúc cử tri chuyên đề, giám sát thực địa, công khai nội dung kỳ họp trên hệ thống truyền thanh cơ sở.

Trong năm 2025, HĐND tỉnh tổ chức 36 cuộc tiếp xúc cử tri với gần 2.100 cử tri tham dự, tiếp nhận 56 kiến nghị. Các kiến nghị thuộc thẩm quyền được chuyển UBND tỉnh chỉ đạo giải quyết, kết quả được trả lời công khai tại các kỳ họp. Công tác tiếp công dân được duy trì nền nếp; đơn thư được tiếp nhận, phân loại, xử lý kịp thời, không để tồn đọng kéo dài.

Tại phường Thảo Nguyên, vai trò của HĐND trong giải quyết những vấn đề tồn tại lâu năm về giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có mục đích “vườn” và thời hạn “tạm giao” được cấp từ giai đoạn 2002-2004, được thể hiện rõ nét. Trong thời gian ngắn, HĐND phường đã rà soát hồ sơ đất tạm giao cho hơn 1.000 hộ dân, tháo gỡ những vướng mắc kéo dài nhiều năm.

Bà Lê Thị Thanh, Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng tổ dân phố Chè Đen 1, phường Thảo Nguyên phấn khởi, chia sẻ: Hồ sơ của các hộ dân được hướng dẫn giải quyết, người dân rất tin tưởng và đồng thuận.

Còn ở xã Mường Chiên, dù địa bàn rộng, dân cư phân tán, HĐND xã vẫn duy trì hiệu quả hoạt động giám sát về giải phóng mặt bằng, chuyển đổi số; tổ chức tiếp xúc cử tri với sự tham gia đông đảo của nhân dân. Các tổ đại biểu được phân công rõ ràng, thường xuyên nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, kịp thời phản ánh lên Thường trực HĐND xã.

Thực chất - hiệu quả - hướng tới nhân dân

Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động của HĐND xã, phường vẫn còn khó khăn, một số quy định, hướng dẫn triển khai chưa đồng bộ; tỷ lệ đại biểu kiêm nhiệm cao; đội ngũ cán bộ tham mưu còn thiếu; điều kiện cơ sở vật chất, kinh phí hoạt động hạn chế, nhất là ở các xã vùng đặc biệt khó khăn.

Đồng chí Vi Đức Thọ, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh, khẳng định: Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt, là năm diễn ra Đại hội XIV của Đảng, bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, đồng thời là năm đầu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030. Trên cơ sở đó, HĐND các cấp xác định trọng tâm là nâng cao chất lượng nghị quyết, tăng cường giám sát các lĩnh vực cử tri quan tâm và phấn đấu giải quyết dứt điểm kiến nghị của nhân dân. Tiếp tục kiện toàn các chức danh; nâng cao năng lực đội ngũ tham mưu; tăng cường giám sát việc thực hiện cam kết sau chất vấn.

Những kết quả nổi bật trong năm 2025 khẳng định mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang từng bước đi vào nền nếp, phát huy hiệu quả trong tổ chức và hoạt động. Vai trò, vị thế của HĐND tiếp tục được nâng lên thông qua những quyết sách kịp thời, hoạt động giám sát sát thực tiễn và việc giải quyết ngày càng hiệu quả kiến nghị chính đáng của cử tri. Đây là động lực để HĐND tỉnh Sơn La và HĐND xã, phường tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức hoạt động, bám sát thực tiễn cơ sở, lấy nhân dân làm trung tâm phục vụ, xứng đáng với niềm tin và kỳ vọng của cử tri.