Nghị định số 277/2026/NĐ-CP đã xác định 3 thành phần cốt lõi của hạ tầng văn hóa số, gồm: Hạ tầng số; hạ tầng dữ liệu văn hóa số; các nền tảng, hệ thống và công cụ số phục vụ lợi ích công cộng. Trong đó, tập trung kiến tạo cơ chế giải quyết 8 yếu tố cốt lõi thông qua mô hình quản trị dựa trên dữ liệu; tập trung vào việc bảo tồn di sản thông qua số hóa hiện vật, tư liệu, di tích, nghệ thuật biểu diễn, lưu trữ lâu dài; mở rộng không gian tiếp cận văn hóa của công chúng bằng dữ liệu văn hóa trên nền tảng trực tuyến; xây dựng dữ liệu văn hóa, tạo nền tảng thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển.

Sơn La có bề dày truyền thống văn hóa và lịch sử, việc xây dựng hạ tầng văn hóa số là định hướng phù hợp và là giải pháp thiết yếu để góp phần quan trọng bảo tồn bản sắc văn hoá trước nguy cơ mai một theo thời gian và sự du nhập của nhiều luồng văn hóa hiện đại. Ông Phạm Hồng Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL), cho biết: Việc số hóa di sản văn hóa đã được tỉnh quan tâm triển khai. Trong đó, tập trung vào các giải pháp ứng dụng khoa học công nghệ để gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc. Chú trọng phục dựng lễ hội dân gian truyền thống, phát huy các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, di sản đại diện của nhân loại gắn với phát triển kinh tế địa phương, nhất là phát triển du lịch.

Xác định con người và hạ tầng dữ liệu là hai yếu tố nền tảng, cần được triển khai song song để chuyển đổi số văn hóa đạt hiệu quả, năm 2025, Sở VHTT&DL đã ban hành kế hoạch triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số”; tổ chức các lớp tập huấn về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phần mềm chuyên ngành cho 100% cán bộ, công chức, viên chức. Bên cạnh đó, tỉnh đã thử nghiệm cơ sở dữ liệu ngành VHTT&DL Sơn La (do HueCIT phối hợp xây dựng), đồng thời lập dự toán xin cấp bổ sung kinh phí xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên sâu cho năm 2026. Đây sẽ là kho nguyên liệu số để Sơn La từng bước thực hiện xây dựng nền tảng dữ liệu văn hóa số.

Những năm gần đây, Sở VHTT&DL đẩy mạnh tư liệu hóa, số hóa dữ liệu, hiện vật, hồ sơ hóa di sản văn hóa phi vật thể, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản. Tại Phòng Bảo tồn - Bảo tàng, Trung tâm Văn hóa, Thể thao tỉnh đang lưu giữ, bảo quản hơn 11.000 hiện vật khảo cổ học được phát hiện, khai quật tại các di chỉ khảo cổ trên địa bàn tỉnh. Từ năm 2020, đơn vị đã tiến hành số các hiện vật, tư liệu, phân loại theo từng di chỉ khảo cổ, lập hồ sơ từng hiện vật, giới thiệu về lý lịch, niên đại... Từ đó xây dựng ngân hàng dữ liệu lưu trữ, phục vụ nhu cầu nghiên cứu văn hóa, lịch sử của bạn đọc và dùng làm dữ liệu cập nhật cho phần mềm quản lý hiện vật. Đến nay, đơn vị đã hoàn thành scan tư liệu phim âm bản bằng thiết bị chuyên dụng cho 4.440 phim, ảnh; số hóa 1.187 tư liệu, hiện vật; nhập dữ liệu 230 hồ sơ hiện vật vào phần mềm quản trị; số hóa 64 hồ sơ di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh; số hóa 1.018 cuốn sách chữ Thái cổ; hoàn thành số hóa toàn bộ tư liệu phim ảnh lịch sử giai đoạn 1930-1975 về Nhà tù Sơn La và vùng lòng hồ thủy điện Sơn La.

Ông Phạm Văn Tuấn, Trưởng phòng Bảo tồn - Bảo tàng, thông tin: Năm 2023, đơn vị đã phối hợp hoàn thành ứng dụng tham quan Di tích Quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La bằng công nghệ VR. Ứng dụng hiện đang được hoạt động tích hợp trên trang thông tin điện tử http://baotangsonla.vn/. Đơn vị cũng đã hoàn thành lập hồ sơ bộ trống đồng cổ với thông tin mô tả, hình ảnh 3D đưa lên website phục vụ bạn đọc tìm hiểu, tra cứu. Mục tiêu đến năm 2030, thực hiện số hóa toàn bộ các hiện vật, tư liệu đang được lưu trữ tại đơn vị, xây dựng dữ liệu số về di sản văn hóa vật thể của Sơn La.

Yêu thích môn Lịch sử, em Tặng Nhã Uyên, học sinh Trường PTDT Nội trú THCS và THPT Mộc Châu, chia sẻ: Em chưa có dịp đến Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La, nhưng qua các video mô phỏng bằng công nghệ thực tế ảo trên website, em có thể hình dung rõ hơn về di tích, hiểu thêm những gian khổ, hy sinh của các chiến sĩ cộng sản. Ứng dụng này rất hữu ích, giúp chúng em dù chưa trực tiếp đến di tích vẫn có thể tìm hiểu và cảm nhận rõ hơn về lịch sử.

Công tác số hoá số hóa di sản văn hóa các dân tộc được quan tâm triển khai. Đến nay, tỉnh đã tư liệu hóa 20 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, như: Xòe Thái, nghi lễ Xé Pang Á của người Kháng, Mo Mường, lễ hội Cầu mưa của người Thái Trắng, lễ Xên Lẩu Nó của người Thái Đen, nghề làm giấy của người Mông... Đồng thời, tiếp tục tư liệu hóa các di sản tiêu biểu của dân tộc La Ha, Xinh Mun, Khơ Mú và cập nhật dữ liệu về văn hóa, lễ hội, phong tục, tập quán trên môi trường số, góp phần lưu giữ, quảng bá và phát huy giá trị di sản.

Ông Lê Chương, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật tỉnh, chia sẻ: Sơn La có kho tàng di sản văn hóa phi vật thể phong phú, đặc sắc nhưng cũng đứng trước nguy cơ mai một theo thời gian. Vì vậy, xây dựng dữ liệu văn hóa số là yêu cầu cần thiết để lưu giữ, bảo tồn di sản, đồng thời tạo nguồn tư liệu chuẩn phục vụ nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phát triển các nền tảng sáng tạo trong tương lai.

Sơn La đang từng bước hình thành nền tảng văn hóa số, mở thêm không gian để các giá trị truyền thống được lưu giữ và lan tỏa. Chặng đường phía trước còn nhiều việc phải làm, từ hoàn thiện hạ tầng số, nâng cao năng lực đội ngũ đến huy động nguồn lực xã hội hóa. Khi công nghệ được kết nối với cộng đồng và đặt người dân vào vị trí chủ thể, chuyển đổi số sẽ không chỉ giúp bảo tồn di sản, mà còn tạo thêm sức sống cho văn hóa các dân tộc, góp phần đưa những giá trị ấy hiện diện bền vững trong đời sống hiện đại.