Sau khi ChatGPT tạo nên cơn sốt toàn cầu, các công ty AI từng áp dụng chiến lược quen thuộc của thung lũng Silicon là đưa ra mức giá chạm đáy để thâu tóm khách hàng. Ông Kevin Simback từ vườn ươm khởi nghiệp Delphi Labs gọi đây là thời kỳ "trí tuệ được trợ giá", khi các nhà đầu tư chấp nhận gánh chi phí để doanh nghiệp có thể tiếp cận AI với mức giá rẻ mạt.

Tuy nhiên, "gió đã đổi chiều". Giới chuyên gia cảnh báo các "ông lớn" AI giờ đây bắt buộc phải chứng minh bài toán lợi nhuận. Động thái này diễn ra trong bối cảnh hai công ty dẫn đầu thị trường là OpenAI và Anthropic đang ráo riết chuẩn bị chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) nhằm thu hút các nhà đầu tư nhỏ lẻ vào cuối năm nay.

Chi phí đang tăng đồng loạt trên mọi mặt, trong đó nguyên nhân lớn nhất đến từ sự trỗi dậy của các tác nhân AI. Khác với chatbot thông thường chỉ chuyên trả lời câu hỏi, tác nhân AI có khả năng trực tiếp thực thi nhiệm vụ như đặt lịch hẹn, viết mã lập trình hay quản lý dữ liệu. Một tác vụ phức tạp có thể kích hoạt hàng chục tác nhân hoạt động cùng lúc, tiêu tốn lượng "token", đơn vị tính phí của các mô hình AI, cao gấp hàng chục lần so với một tin nhắn thông thường.

Tình trạng khan hiếm chip và thiếu hụt trung tâm dữ liệu cũng khiến bài toán chi phí trở nên trầm trọng hơn. Ông Mark Barton từ công ty tư vấn công nghệ Omniux cho biết trong giới lập trình, chi phí sử dụng AI đã tăng theo cấp số nhân.

Đáng chú ý, tâm lý "cuồng" công nghệ đã dẫn đến hiện tượng lạm dụng AI, hay còn gọi là "tối đa hóa token". Chuyên gia phân tích Jack Gold từ J.Gold Associates chỉ ra một thực tế rằng ở nhiều trường hợp, doanh nghiệp lạm dụng AI đến mức chi phí mua token chỉ trong một hoặc hai tháng đã vượt qua cả chi phí trả lương cho nhân viên con người.

Trước áp lực tài chính, nhiều tập đoàn đã phải thay đổi chính sách. Theo tờ Wall Street Journal, Giám đốc Công nghệ Meta Andrew Bosworth mới đây đã gửi bản ghi nhớ yêu cầu nhân viên không sử dụng các công cụ AI chỉ vì mục đích dùng cho có, một sự đảo chiều so với chính sách khuyến khích dùng tối đa token để tăng năng suất hồi đầu năm. Tuần này, Giám đốc Vận hành Uber thậm chí còn thẳng thắn thừa nhận các khoản chi tiêu khổng lồ cho AI hiện chưa mang lại bất kỳ sự cải thiện năng suất rõ rệt nào.

Để cắt giảm chi phí, một số công ty chuyển sang mô hình AI mã nguồn mở miễn phí, dù không mạnh bằng ChatGPT hay Claude của Anthropic, nhưng vẫn đủ dùng cho nhiều tác vụ thông thường. Số khác lựa chọn các mô hình nhỏ hơn, chuyên biệt cho từng lĩnh vực như bất động sản hay tài chính, thay vì các mô hình đa năng khổng lồ. Một cách khác là chia nhỏ tác vụ AI thành nhiều bước, giao từng phần cho mô hình rẻ nhất có thể xử lý được.

Ông Adrian Balfour từ công ty tư vấn Enverso cho hay một mô hình nguyên khối khổng lồ có giá 15 USD cho mỗi triệu token, nhưng có thể kéo xuống chỉ còn 5 xu nếu dùng mô hình thu nhỏ.

Xu hướng này cho thấy AI đang dần trở thành một loại hàng hóa thông thường, nơi việc tìm kiếm một mô hình "đúng giá, đúng việc" quan trọng hơn việc chạy đua theo những cái tên đình đám nhất. Dù vậy, các chuyên gia tin rằng các mô hình cao cấp sẽ không mất đi chỗ đứng.

Ông John Belton, Giám đốc danh mục đầu tư tại Gabelli Funds khẳng định: "Nhóm người dùng am hiểu công nghệ nhất sẽ luôn sẵn sàng trả tiền cho những sản phẩm tinh hoa nhất. Chiếc bánh thị trường vẫn đang tiếp tục phình to".