Hạ tầng số - nền tảng cho phát triển

Hạ tầng viễn thông trên địa bàn tỉnh hiện nay đang từng bước được mở rộng; các mô hình ứng dụng công nghệ số trong nông nghiệp, giáo dục, y tế đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, tại vùng đồng bào dân tộc, công tác chuyển đổi số vẫn còn nhiều hạn chế, như: Chênh lệch về khả năng tiếp cận công nghệ giữa các vùng miền; hạn chế về kỹ năng số; hạ tầng tại nhiều địa bàn thiếu đồng bộ.

Trước thực trạng đó, tỉnh ta đã huy động các nguồn lực tập trung đầu tư các thiết chế văn hóa, hệ thống thông tin tại các xã vùng sâu, vùng xa, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Từ các chương trình mục tiêu quốc gia, tỉnh đã đầu tư thiết bị hỗ trợ truy cập internet tại 52 xã; xây dựng các cụm thông tin điện tử công cộng, mở rộng hệ thống truyền thanh ứng dụng công nghệ thông tin tại các xã vùng sâu, vùng xa. Toàn tỉnh phát triển 8.724 tuyến cáp quang, với tổng chiều dài khoảng 6.360 km, kết nối từ tỉnh đến xã, phường; 100% xã có mạng thông tin băng rộng cố định và mạng di động 4G; tỷ lệ hộ dân có điện thoại thông minh đạt 96,39%, tỷ lệ người dân sử dụng internet đạt 60,9%.

Tại xã Gia Phù, trước đây nhiều bản của xã vẫn nằm trong vùng lõm sóng, muốn gọi điện hay truy cập internet, người dân phải tìm lên các điểm có độ cao, thì nay, cáp quang đã kéo đến từng bản, mạng 4G phủ rộng, trụ sở xã và nhà văn hóa đều được lắp đặt wifi miễn phí. Vào mỗi sáng sớm và chiều muộn, tiếng loa truyền thanh thông minh lại vang lên từ trung tâm xã đến các bản vùng cao, giúp người dân thuận lợi tiếp cận thông tin, mở ra cơ hội để đồng bào tiếp cận tri thức, dịch vụ công và các tiện ích số ngay tại bản.

Bà Ninh Thị Tâm Bình, Chủ tịch UBND xã Gia Phù, cho biết: Từ các chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương được đầu tư hệ thống loa truyền thanh, mở rộng vùng phủ sóng viễn thông, xóa vùng lõm sóng tại các bản vùng cao. Nhờ đó, người dân có điều kiện tiếp cận nhanh hơn với khoa học kỹ thuật, thông tin thị trường, góp phần nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững. Đến nay, tỷ lệ hộ sử dụng điện thoại thông minh của xã đạt khoảng 97%, thu nhập bình quân đạt 39 triệu đồng/người/năm.

Đưa công nghệ số đến với đồng bào

Chợ phiên vùng cao Suối Tọ được tổ chức 1 tháng/lần, vào ngày thứ 7 đầu tiên của tháng, thu hút đông đảo bà con từ các bản đến mua bán, trao đổi hàng hóa. Xen giữa những quầy hàng nông sản là bàn hướng dẫn chuyển đổi số của đoàn viên thanh niên và cán bộ xã. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, người dân được hướng dẫn cài đặt VNeID, mở tài khoản ngân hàng, thanh toán không dùng tiền mặt.

Vừa dùng điện thoại thông minh quét mã QR thanh toán mua hàng, chị Sồng Thị Cha, xã Gia Phù, phấn khởi chia sẻ: Trước đây mỗi lần đi chợ đều phải mang theo nhiều tiền mặt, vừa sợ rơi vừa lo nhầm lẫn. Nay chỉ cần chiếc điện thoại có kết nối internet là có thể thanh toán thuận tiện, nhanh chóng.

Còn ở bản Đồng La, xã Tường Hạ, sáu thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng của bàn gần như trở thành những “giảng viên” quen thuộc của bà con. Không chỉ hướng dẫn quét mã QR hay nộp hồ sơ trực tuyến, họ còn đến từng hộ gia đình hướng dẫn tìm hiểu kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi trên internet. Anh Đinh Văn Tuần, Trưởng bản kiêm Tổ trưởng Tổ công nghệ số cộng đồng bản Đồng La, cho biết: Các thành viên luôn tuyên truyền theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, giúp người dân dễ nhớ, dễ làm. Nhờ vậy, hơn 89% đảng viên trong chi bộ đã sử dụng thành thạo các dịch vụ số thiết yếu; 78% người dân bước đầu sử dụng VNeID và dịch vụ công trực tuyến.

Tổ công nghệ số cộng đồng được xem như “cánh tay nối dài” của Ban Chỉ đạo chuyển đổi số từ tỉnh đến cơ sở, đặc biệt đối với vùng dân tộc thiểu số. Tại 75 xã, phường đã thành lập 1.391 tổ công nghệ số cộng đồng, với hơn 8.000 thành viên được tập huấn, trang bị kiến thức và kỹ năng cơ bản về chuyển đổi số. Nòng cốt là đoàn viên, thanh niên, giáo viên các trường học, công an, bí thư chi bộ, trưởng bản, trở thành cầu nối quan trọng giúp người dân tiếp cận công nghệ số trong đời sống, sản xuất và sinh hoạt hằng ngày.

Từ chuyển đổi số đến sinh kế bền vững

Không dừng ở việc sử dụng dịch vụ công hay thanh toán điện tử, chuyển đổi số đang tạo động lực mới cho phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số. HTX Ara Tay Coffee, xã Mường Chanh, được thành lập từ tháng 3/2020, với 14 thành viên, chủ yếu là phụ nữ dân tộc Thái, chuyên chế biến và kinh doanh cà phê Arabica đặc sản. Ngay từ khi thành lập, HTX đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong sản xuất, như: Tìm hiểu trên mạng về kỹ thuật trồng, chăm sóc, chế biến cà phê; lập website, lập tài khoản Facebook, Zalo quảng bá sản phẩm; sử dụng phần mềm misa quản lý đơn hàng, theo dõi doanh thu, chi phí và kiểm soát nguyên liệu đầu vào.

Chị Cầm Thị Mòn, Giám đốc HTX Ara Tay Coffee, chia sẻ: Nhờ chuyển đổi số, việc tiêu thụ sản phẩm cà phê của HTX mở rộng thị trường trong, ngoài tỉnh và xuất khẩu. Hằng năm, HTX tiêu thụ hơn 90 tấn cà phê quả tươi, gần 8 tấn cà phê nhân xanh và 24 tấn cà phê chế biến sâu theo đơn đặt hàng của khách hàng trong nước và xuất khẩu ra thị trường Hàn Quốc và Nhật Bản. Trừ chi phí, doanh thu của HTX đạt hơn 2 tỷ đồng. Các thành viên yên tâm gắn bó với HTX.

Còn tại xã vùng cao Phiêng Cằm được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Phiêng Cằm và Chiềng Nơi, có 15 bản, 2.832 hộ, dân số 14.395 người, trên 98% là đồng bào các dân tộc: Thái, Mông, Khơ Mú sinh sống. Đẩy mạnh chuyển đổi số, UBND xã thành lập 15 tổ công nghệ số cộng đồng, tại 15 bản, với hơn 90 thành viên, tích cực, đưa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về chuyển đổi số, góp phần hình thành công dân số, xây dựng chính quyền số, phát triển kinh tế số, xã hội số ngay từ cơ sở.

Ông Đặng Tiến Dũng, Chủ tịch UBND xã Phiêng Cằm, thông tin: Từ đầu năm đến nay, các tổ công nghệ số đã hướng dẫn cho trên 1.500 lượt người đăng ký tài khoản định danh điện tử; cài đặt ứng dụng VNeID, đăng ký tài khoản Cổng dịch vụ công quốc gia và nộp hồ sơ thủ tục hành chính trực tuyến; cách thức thanh toán không dùng tiền mặt... Đến nay, tỷ lệ phủ sóng 4G trên địa bàn xã đạt trên 65%; tỷ lệ người dân sử dụng điện thoại thông minh đạt trên 85%. Có trên 71% người dân có tài khoản định danh điện tử mức 2; Trạm Y tế xã sử dụng phần mềm quản lý khám, chữa bệnh và hồ sơ sức khỏe điện tử; các trường học triển khai sổ liên lạc điện tử, học bạ điện tử, phần mềm quản lý dạy và học.

Có thể thấy, chuyển đổi số đã hiện diện trong từng hoạt động của đời sống đồng bào các dân tộc; mở ra hướng đi mới cho bà con vùng cao thoát nghèo. Khi khoảng cách số được thu hẹp, tri thức và cơ hội phát triển sẽ đến gần hơn với mỗi người dân, tạo nền tảng để vùng cao bứt phá, phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên số.